Những 'điểm sáng' của ngành Hải quan trong kỷ nguyên số

100% thủ tục hải quan cơ bản được số hóa

Theo đánh giá của Cục Hải quan, quá trình chuyển đổi số trải qua quá trình số hóa sâu rộng. Hệ thống VNACCS/VCIS là công cụ trung tâm trong quản lý tờ khai điện tử và tự động hóa thông quan. Từ đầu năm 2025, cơ quan Hải quan đã tiến hành cải tiến hệ thống công nghệ thông tin tập trung, nâng cao khả năng xử lý và kết nối dữ liệu nội ngành để phục vụ chuyển đổi số.

Thống kê cho thấy, hiện nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản được số hóa, và tỷ lệ doanh nghiệp tham gia hệ thống đạt khoảng 99,65%. Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) đã tích hợp trên 250 thủ tục hành chính của 13 bộ, ngành. Bên cạnh đó, cơ quan Hải quan trao đổi chính thức thông tin chứng nhận xuất xứ mẫu D điện tử với 9 nước ASEAN thông qua Cơ chế một cửa ASEAN.

Ngành Hải quan cũng ứng dụng các thiết bị máy soi container, hệ thống seal định vị điện tử và giám sát trực tuyến để tăng cường kiểm soát sau thông quan.

Những thành tựu trên giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp, tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả kiểm soát rủi ro. Doanh nghiệp ít phải đợi giấy tờ, hệ thống cung cấp thông tin trực tuyến và cơ chế xử lý hồ sơ luồng xanh giúp giảm đáng kể sự chậm trễ không cần thiết.

Theo thống kê của Cục Hải quan, lượng tờ khai xuất nhập khẩu (XNK) đã tăng từ 8,4 triệu tờ khai năm 2015 lên 20,65 triệu vào năm 2025. Cùng thời điểm này, quy mô kim ngạch XNK cũng tăng từ mốc 300 tỷ USD lên 930 tỷ USD.

Ngoài ra, quản lý rủi ro trong hải quan phát triển nhanh, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động XNK, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước, giúp thông quan nhanh và giảm chi phí. Dựa trên Luật Hải quan, các phương thức giám sát hiện đại như: Seal định vị điện tử, camera, cân điện tử cũng được ngành Hải quan triển khai đồng bộ.

Việc triển khai hệ thống camera giám sát góp phần hiện đại hóa và minh bạch hóa hoạt động hải quan, hỗ trợ giám sát hàng hóa, phương tiện xuất nhập cảnh, quá cảnh và hàng hóa tại kho ngoại quan. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian kiểm tra, thông quan và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý tự động kho, bãi, cảng (VASSCM) giúp tăng hiệu quả kiểm tra, giám sát tại các khu vực kho, bãi, cảng và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Thông quan tự động mang lại hiệu quả rõ rệt

Cục Hải quan cũng cho biết, hệ thống thông quan tự động đã mang lại hiệu quả rõ rệt cho cả doanh nghiệp và cơ quan Hải quan. Với doanh nghiệp, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí, hạn chế sai sót; thời gian thông quan luồng Xanh chỉ 1 – 3 giây, luồng Vàng không quá 2 giờ làm việc. Với cơ quan Hải quan, hệ thống tập trung giúp giảm công sức vận hành, xử lý kỹ thuật; dữ liệu được chia sẻ nhanh toàn quốc, hỗ trợ kiểm soát hiệu quả. Đồng thời, hệ thống VNACCS/VCIS cung cấp cảnh báo, hỗ trợ kiểm tra và xử lý nghiệp vụ chính xác hơn.

Theo thống kê, từ ngày 15/12/2025 - 14/3/2026, toàn ngành Hải quan đảm bảo phân luồng thông suốt cho 4.651.523 tờ khai XNK. Trong đó có 3.311.758 tờ khai luồng Xanh, chiếm 71,20%; 1.245.212 tờ khai luồng Vàng, chiếm 26,77% và 94.553 tờ khai luồng Đỏ, chiếm 2,03%. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 249.319 tờ khai tương ứng với tỷ lệ luồng Xanh, tăng 6,05% (tăng 443.630 tờ khai), luồng Vàng giảm 4,98% (giảm 152.689 tờ khai) và luồng Đỏ giảm 1,06% (giảm 41.622 tờ khai). 

Ngành Hải quan cũng cho biết, thời gian qua đơn vị đã triển khai kế hoạch thu thập thông tin và kiểm soát rủi ro trọng điểm năm 2026; xây dựng hồ sơ địa bàn, tập trung vào tuyến hàng không, đường biển và mặt hàng rủi ro cao; hướng dẫn thực hiện chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật và kịp thời xử lý vướng mắc phát sinh.

Đồng thời, xây dựng quy định mới về quản lý rủi ro phù hợp Hải quan số; triển khai đề án tăng tỷ lệ phát hiện vi phạm qua phân luồng và giảm tỷ lệ kiểm tra hàng hóa. Tiếp tục nâng cao chất lượng phân tích rủi ro theo hướng chuyên sâu, trọng điểm.

Bên cạnh đó, Hệ thống E-Manifest (bản khai hàng hóa điện tử) được hoàn thiện và hỗ trợ vận hành. Theo đó, hệ thống E-Manifest đã tiếp nhận 100% hồ sơ điện tử tàu biển và thông quan điện tử đối với tàu biển xuất cảnh, nhập cảnh tại tất cả các cảng biển với 100% hãng tàu, đại lý hãng tàu, công ty giao nhận tham gia.

Hiện, ngành Hải quan cũng đã triển khai nộp thuế điện tử 24/7 qua ngân hàng, cho phép doanh nghiệp nộp thuế mọi lúc, mọi nơi, thông tin được cập nhật nhanh, giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục XNK. Đồng thời, mở rộng hình thức ủy quyền trích nợ (nhờ thu), tự động chuyển thông tin thuế sang ngân hàng để trích nộp theo định mức và thời gian đăng ký.

Phương thức này giúp doanh nghiệp không mất thời gian, chi phí; quá trình nộp thuế và thông quan diễn ra tự động, nhanh hơn, tạo thuận lợi cho hoạt động XNK.

Tuấn Ngọc