Thưa ông, trước thủ đoạn làm giả ngày càng tinh vi trên thương mại điện tử, ông đánh giá sao về thực trạng này và mức độ thiệt hại gây ra cho các doanh nghiệp chân chính?
Mua sắm trên thương mại điện tử (TMĐT) mang lại nhiều tiện lợi nhưng cũng đi kèm không ít bức xúc của người tiêu dùng về tình trạng mua phải hàng giả, hàng nhái, sai khác so với quảng cáo. Việc kiểm soát và ngăn chặn vi phạm trên không gian mạng phức tạp hơn thương mại truyền thống rất nhiều do cơ quan chức năng gặp khó trong việc xác minh danh tính người bán, nhất là trên các nền tảng nước ngoài hoặc khi đối tượng không chịu hợp tác.
Thực trạng này gây ra những thiệt hại rất lớn đối với uy tín và tài sản của các doanh nghiệp chân chính. Những đánh giá tiêu cực, "bóc phốt" trên mạng xã hội khiến hình ảnh doanh nghiệp dày công xây dựng bị tổn hại nghiêm trọng, dẫn đến việc người tiêu dùng quay lưng, tẩy chay oan thương hiệu thật. Đồng thời, hàng giả với giá rẻ đã cướp đi lượng lớn khách hàng, trực tiếp làm sụt giảm doanh thu, lợi nhuận và đánh mất giá trị độc quyền của thương hiệu. Tất cả những yếu tố này tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh, buộc doanh nghiệp phải tốn kém thêm rất nhiều thời gian và kinh phí chỉ để giải quyết hậu quả và tự bảo vệ mình.
Thưa ông, nhiều doanh nghiệp hiện chỉ phản ứng khi "sự đã rồi". Vì sao công tác chống hàng giả cần trở thành chiến lược cốt lõi của thương hiệu, thay vì chỉ là giải pháp tình thế?
Công tác phòng vệ thương mại và chống hàng giả phải được xem là bộ phận cấu thành chiến lược cốt lõi để bảo vệ uy tín và sự tồn tại bền vững của doanh nghiệp, thay vì chỉ là công cụ "chữa cháy" khi rủi ro xảy ra. Các giải pháp tình thế chỉ mang tính đối phó, tốn kém, bị động và rất khó lấy lại niềm tin nơi khách hàng.
Trong khi đó, thương hiệu là tài sản lớn nhất, đòi hỏi sự đầu tư dài hạn vào chất lượng, sở hữu trí tuệ và lòng tin của người tiêu dùng. Hơn nữa, trước sự dễ dàng của giao thương quốc tế qua thương mại điện tử, việc chủ động phòng vệ còn giúp ngăn chặn hàng ngoại giá rẻ trá hình hoặc bán phá giá, đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khi doanh nghiệp chuyển từ bị động sang chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu, minh bạch xuất xứ và bảo vệ sở hữu trí tuệ, họ sẽ tự tin hội nhập và vươn ra thị trường quốc tế.
Nhìn từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp, ông thấy các doanh nghiệp Việt Nam đang bộc lộ những điểm yếu và rào cản phổ biến nào trong việc chủ động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nhận diện sản phẩm và quá trình phối hợp với lực lượng thực thi pháp luật?
Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị nhỏ và khởi nghiệp, điểm yếu lớn nhất là mải mê bán hàng mà xem nhẹ việc đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ (SHTT). Việc thiếu nhân sự chuyên trách khiến họ chậm trễ xác lập quyền, lúng túng khi thu thập chứng cứ vi phạm trực tuyến và dễ buông xuôi vì thủ tục kiện tụng tốn kém, kéo dài. Khâu nhận diện sản phẩm cũng gặp khó do thị trường vẫn thiếu các chuẩn dán nhãn và mã truy vết kỹ thuật số minh bạch.
Trong công tác phối hợp với lực lượng thực thi pháp luật, rào cản chủ yếu đến từ sự thiếu hụt trang thiết bị, công nghệ giám định và lực lượng chuyên trách tại địa phương, khiến nhiều vụ việc không thể xử lý ngay mà phải kéo dài để chờ kết quả. Đồng thời, cơ chế kết nối, chia sẻ thông tin giữa các bộ ngành (Hải quan, Công an, Quản lý thị trường...) vẫn chưa hoàn thiện, Cơ sở dữ liệu quốc gia về SHTT chưa đi vào thực tế. Sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp lý cũng đang cản trở đáng kể quá trình thẩm định vi phạm và bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.
Thưa ông, doanh nghiệp cần triển khai những giải pháp thực tế nào để thiết lập cơ chế phòng vệ thương mại hiệu quả?
Doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ quản trị chuỗi cung ứng, minh bạch nguồn gốc đến kiểm soát phân phối và tuân thủ pháp lý. Cụ thể, cần ứng dụng công nghệ số như mã QR, Blockchain hay phần mềm quản trị để ghi nhận toàn bộ hành trình sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải lưu trữ đầy đủ chứng từ mua bán để xây dựng hồ sơ nguyên vật liệu, luôn sẵn sàng chứng minh xuất xứ khi có yêu cầu điều tra.
Đồng thời, việc thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ kênh phân phối từ nhà máy đến tay người tiêu dùng hoặc đại lý là bắt buộc.
Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động đăng ký theo dõi hệ thống cảnh báo sớm từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) để kịp thời nắm bắt danh sách các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra.
Thưa ông, việc chuyển từ tư duy "chống hàng giả khi đã xảy ra" sang "chủ động phòng ngừa" là yêu cầu tất yếu hiện nay. Ông có định hướng chiến lược nào giúp doanh nghiệp Việt Nam xây dựng hệ thống phòng vệ bền vững trong thời gian tới?
Để bảo vệ uy tín và nâng cao sức cạnh tranh, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống phòng vệ vững chắc dựa trên bốn trụ cột chính. Trước hết, cần đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật số như tem chống giả mã QR, công nghệ Blockchain và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm lưu trữ minh bạch toàn bộ hành trình sản phẩm. Tiếp đó, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp ngay từ khi vừa ra mắt sản phẩm.
Đồng thời, cần chủ động tự bảo vệ thông qua việc quản trị chặt chẽ chuỗi cung ứng, phân phối và thiết kế bao bì khó sao chép bằng mực đổi màu, tem hologram hay in vi mô. Doanh nghiệp cũng cần chủ động thu thập bằng chứng, rà quét, gỡ bỏ các gian hàng mạo danh trực tuyến và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý triệt để.
Cuối cùng, không thể bỏ qua việc kết nối và nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng thông qua các hoạt động truyền thông, hướng dẫn phân biệt thật - giả, kết hợp xây dựng kênh tiếp nhận khiếu nại nhanh chóng nhằm bảo vệ trải nghiệm và củng cố niềm tin của khách hàng.
Trân trọng cảm ơn ông!
Thành Nam(thực hiện)
