Cửa Đại là một bãi tắm đẹp của Quảng Nam, nằm cách đô thị cổ Hội An 5km về phía Đông theo đường ĐT608 nối dài. Đây là bãi tắm lý tưởng, rộng khoảng vài chục ha với cát dài trắng mịn, nước trong xanh, sóng nhỏ và luôn được mặt trời chiếu sáng. Biển Cửa Đại còn được website du lịch Rough Guides bình chọn top 20 bãi biển đẹp nhất thế giới. Thế nhưng,những năm gần đây, bờ biển Hội An bị sạt lở nhanh chóng, đặc biệt tại khu vực phường Cửa Đại, nơi tập trung các khu nghỉ dưỡng cao cấp của thành phố du lịch này.

Sạt lở nghiêm trọng nơi cửa biển

Báo cáo của Sở Xây dựng tỉnh Quảng Nam về hiện trạng sạt lở của khu vực bãi biển Cửa Đại TP Hội An cho thấy: Cửa Đại là nơi các dòng sông Thu Bồn, Trường Gian đổ ra biển, đồng thời đây cũng là ngả ra biển của hàng chục ngàn ngư dân các huyện Duy Xuyên, Thăng Bình, Hội An… với hàng ngàn tàu thuyền khai thác hải sản. Cửa Đại rộng hơn 1.000m nhưng hiện đã bị bồi lấp 600m. Đồng thời cửa biển hướng bắc ra Cù Lao Chàm cũng bị bồi lấp dài hơn 2.000m. Trong khi đó, bở Cửa Đại dài hơn 3km đang bị sạt lở nặng nề, khiến các dự án khách sạn, khu nghỉ dưỡng đang xây dựng và hoạt động tại đây bị uy hiếp, một số dự án xây dựng dang dở phải bỏ hoang. Đường Âu Cơ ven biển của Hội An trước đây cách biển chừng 200m, thì nay tình trạng sạt lở đã tiến sát, biển chỉ còn cách đường vài mét và có khả năng cuốn trôi nhiều bãi biển, khu tắm biển đẹp dọc con đường này.

Đoạn bờ biển tại khách sạn Victoria, năm 2001, khi khách sạn mới khai trương, bãi biển còn cách bờ kè 50m, rất đông khách du lịch quốc tế đến tắm biển và nghỉ ngơi, thư giãn. Nhưng hiện nay, nước biển đã xâm thực sát bờ kè của khách sạn. Tình trạng biển xâm thực và phá bờ kè xảy ra tương tự ở đoạn bờ biển tại khách sạn Sun Rise. Đoạn kè chắn dài 200m được sử dụng theo công nghệ kè chắn biển của Úc: dùng bao cát mua từ Úc, bảo hành 20 năm, chất cao thành lớp để ngăn biển xâm thực do khách sạn Sun Rise đầu tư đã bị phá hỏng nghiêm trọng. Các khách sạn, khu du lịch khác như Golden Sand, Đồng Dương, Vinpearl, Hòa Hưng…đều bị sạt lở mạnh. Họ đã dùng bao cát, đá hộc, bê tong, cọc tre… để chống xói lở nhưng vẫn không mấy khả quan.

Theo khảo sát thực tế dãy cát ven biển bị nước biển xâm thực và cuốn trôi trên 25ha. Trước tình hình đó, ngày 31/8/2014, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - ông Lê Phước Thanh đã đi thực địa tình hình sạt lở tại khu vực Cửa Đại Hội An, đồng thời yêu cầu thành phố Hội An nhanh chóng hoàn chỉnh dự toán khoản 10 tỷ đồng chống sạt lở khẩn cấp bãi tắm công cộng Hội An trở vào khoảng 200m để bảo vệ, hạn chế tình trạng biển xâm thực trên các công trình công cộng và các dự án đang hoạt động sát bờ biển trong mùa mưa bão năm nay.

Ông Nguyễn Phú, Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Nam cho biết, trong khi chờ đợi các giải pháp của các cơ quan chức năng ở tỉnh và Trung ương thì các khu nghỉ dưỡng tại đây đang phải tự bảo vệ mình nếu không muốn bị nước biển cuốn trôi. Tuy nhiên, mỗi khu nghỉ dưỡng tại đây có một cách làm riêng để chống lại sự xâm thực của biển. Và điều này cũng đồng nghĩa với việc là tùy khả năng của doanh nghiệp, chỉ mang tính nhất thời nên hiệu quả hầu hết không cao. Vì thế, tỉnh Quảng Nam và TP Hội An đang rất cần những ý kiến đề xuất các giải pháp để giúp địa phương đối phó có hiệu quả với sạt lở, xâm thực của biển hiện nay tại đây”-

Tìm giải pháp chống sạt lở biển

Trước tình hình bờ biển Cửa Đại sạt lở nghiêm trọng, ảnh hưởng đến môi trường và du lịch, ngày 24/12, Sở Xây dựng Quảng Nam phối hợp với Trường Đại học Thủy lợi tổ chức Hội thảo Đề xuất giải pháp khoa học công nghệ nhằm phòng chống sạt lở bờ biển phục vụ du lịch và phát triển bền vững khu vực Cửa Đại.

Theo đánh giá của các chuyên gia và các nhà trong học trong nước và Nhật Bản, nguyên nhân chính gây xói lở bờ biển Hội An không phải do biến đổi khí hậu mà chủ yếu là do thay đổi của cán cân bùn cát tại khu vực. Theo các tính toán của PGS.TS Vũ Thanh Ca, Viện trưởng Viện nghiên cứu biển và hải đảo (Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam), dù mực nước biển dâng khoảng 30m mức độ gia tăng xói lở vẫn nhỏ hơn nhiều xo với tình trạng xói lở tại Cửa Đại do thiếu bùn cát bồi đắp. Theo ông Vũ Thanh Ca, nguồn cung cấp cát cho vùng bờ biển Hội An là hệ thống sông Thu Bồn, - Vu Gia. Trong khoảng 3 năm gần đây, có sự gia tăng đột biến của các đập thủy điện trên thượng nguồn song Thu Bồn nên gia tăng đột biến về lượng bùn cát bồi lắng trong hồ, khiến đã chặn một lượng bùn cát rất lớn, gây thiếu hụt nghiêm trọng bùn cát tại cửa sông, cửa biển.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, các nhà khoa học trong nước và Nhật Bản đã đưa ra nhiều đánh giá, đề xuất các giải pháp giúp địa phương đối phó, ngăn chặn nạn sạt lở, xâm thực tại bãi biển Hội An nói chung và Cửa Đại nói riêng. Theo đề xuất của nhóm các nhà khoa học đến từ Viện Hải dương Học Nha Trang, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Nam có thể tiến hành các giải pháp: thiết kế, xây dựng hệ thống kè phá sóng xa bờ tại bờ băc Cửa Đại với mục tiêu bảo vệ bờ và tạo bãi tắm (dạng tombolo); Xây dựng hệ thống kè kiên cố (tường biển) dọc bờ nam Cửa Đại nhằm bảo vệ và hình thành đường giao thông hoặc xây dựng hệ thống kè chắn sóng xa bờ tương tự ở bờ bắc Cửa Đại.

Trong khi đó, PGS.TS Vũ Thanh Ca thì cho rằng, vấn đề thiếu hụt bùn cát tại bãi biển Hội An không thể giải quyết được do các đập thủy điện tại thượng nguồn sông Thu Bồn không xả cát. Vì vậy, để hạn chế xói lở tại bờ biển Hội An, tiến tới ổn định bãi biển, địa phương cần nghiêm cấm mọi hình thức hút cát tại hạ lưu sông Thu Bồn và toàn bộ dải ven biển tỉnh Quảng Nam phục vụ bất cứ mục tiêu gì; Xây dựng và thực hiện các dự án nghiên cứu, xác định rõ quá trình vận chuyển bùn và nguyên nhân xói lở bờ biển Hội An; Sử dụng kè lát mái với độ dốc 1:3 hoặc 1:4 có mấu phá sóng để bảo vệ khu vực tắm Cửa Đại; Nghiên cứu sử dụng công trình bảo vệ mặt của Nhật Bản để bảo vệ bờ biển và bãi cát Hội An.

Cùng với các giải pháp trên, Quảng Nam và Hội An cần có giải pháp nghiên cứu tổng thể xây dựng kè chống sạt lở bờ biển khu vực Hội An; Nghiên cứu kỹ các điều kiện về địa hình, địa chất, thủy văn cũng như chế độ gió, dòng chảy của bờ biển Hội An và các vùng phụ cận để xác lập các cơ sở khoa học về nguyên nhân, các nhân tố gây nên biến động đường bờ tại vùng biển Hội An và vùng phụ cận như hiện nay; Đề xuất các giải pháp chỉnh trị tổng thể để ổn định vùng cửa sông, vùng ven biển phục vụ phòng chống thiên tai và phát triển bền vững tại đây; Đề xuất giải pháp kỹ thuật khả thi chống biển xâm thực, ổn định các khu dân cư dọc theo vùng ven biển, cửa sông phục vụ phát triển KTXH của địa phương.

Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nguồn vốn đầu tư đồng bộ cho toàn bộ tuyến kè tại bờ biển Hội An; Đề xuất nguồn vốn đầu tư từ Trung ương, tỉnh, địa phương và sự đóng góp của doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn ven biển với mục tiêu đề xuất giải pháp tổng thể đầu tư xây dựng chống sạt lở bờ biển khu vực Cửa Đại và TP Hội An; Tạo ra bãi biển để phục vụ du lịch đảm bảo ổn định và bền vững; phù hợp với không gian kiến trúc cảnh quan phục vụ với phát triển du lịch, dịch vụ tại khu vực./.

Thu Hằng