Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 372/2026/NĐ-CP ngày 29/9/2026 quy định về hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa có mức độ rủi ro cao
Theo Nghị định, hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc thông qua Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được thực hiện theo lô, mẻ sản xuất, kinh doanh hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, tùy theo mức độ rủi ro.
Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ về sản phẩm, hàng hóa và truy xuất nguồn gốc được thực hiện bắt buộc.
Danh mục, lộ trình áp dụng, phương thức thực hiện theo lô, mẻ hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa; các sự kiện trọng yếu và yêu cầu dữ liệu chuyên ngành sẽ do bộ quản lý ngành, lĩnh vực xác định, quyết định theo thẩm quyền. Việc triển khai phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với năng lực của doanh nghiệp và đặc thù của từng ngành hàng.
Nền tảng quốc gia có chức năng kỹ thuật về định danh, xác thực, đối chiếu, lưu vết, kết nối và chia sẻ dữ liệu trên cơ sở danh mục, lộ trình và yêu cầu chuyên ngành được cơ quan có thẩm quyền ban hành.
Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được khuyến khích thực hiện trên cơ sở tự nguyện.
Đối với hàng hóa xuất khẩu, việc áp dụng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc cũng được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân chủ động áp dụng nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu, thị trường xuất khẩu và hoạt động thương mại quốc tế.
Một số nhóm hàng hóa không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định gồm hàng tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển và hàng nhập khẩu gửi kho ngoại quan để xuất khẩu sang nước thứ ba.
Quy định bắt buộc về định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc cũng không áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, cơ yếu có yêu cầu bảo mật về nguồn gốc, xuất xứ.
Truy xuất nguồn gốc thông qua mã UID
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được thực hiện trên môi trường số thông qua mã UID trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.
Việc truy xuất phải được ghi nhận thông qua khởi tạo các chứng chỉ số qua mã UID nhằm bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng xác minh và truy vết độc lập.
Chứng chỉ số được khởi tạo đối với các sự kiện trọng yếu trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, lưu thông và tiêu dùng hàng hóa. Các sự kiện này bao gồm việc xuất hóa đơn, thời điểm cơ quan hải quan quyết định thông quan và các hình thức quản lý khác theo quy định của pháp luật.
Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với từng sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng có trách nhiệm bảo đảm việc khởi tạo chứng chỉ số tương ứng thông qua mã UID của sản phẩm, hàng hóa, trừ trường hợp dữ liệu xác nhận kết thúc công đoạn đã được đồng bộ về Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa.
Trường hợp việc khởi tạo chứng chỉ số do đơn vị cung cấp dịch vụ thực hiện, các bên phải có thỏa thuận xác định rõ chủ thể, phạm vi thực hiện, trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, đầy đủ của dữ liệu và trách nhiệm pháp lý theo quy định.
Số hóa chứng nhận chất lượng, xuất xứ, hợp quy, hợp chuẩn
Theo Nghị định, các chứng nhận chất lượng sản phẩm, hàng hóa; giấy chứng nhận xuất xứ; chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao trong quá trình truy xuất nguồn gốc sẽ được số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ với Nền tảng quốc gia theo lộ trình, tiêu chuẩn dữ liệu và yêu cầu quản lý của cơ quan có thẩm quyền.
Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ các giấy tờ, chứng nhận này được khuyến khích nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước chuyên ngành.
Bộ quản lý ngành, lĩnh vực có trách nhiệm hướng dẫn và thực hiện chức năng quản lý nhà nước về truy xuất nguồn gốc đối với từng nhóm sản phẩm, ngành hàng; đồng thời xác định các sự kiện trọng yếu phải khởi tạo chứng chỉ số đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao.
Việc triển khai phải bảo đảm không làm phát sinh thủ tục, nghĩa vụ kê khai nhiều lần đối với tổ chức, cá nhân; đồng thời tận dụng khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu sẵn có trong hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước.
Trường hợp chuỗi cung ứng của sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của từ hai bộ, cơ quan ngang bộ trở lên, cơ quan quản lý sản phẩm, hàng hóa đó sẽ chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để ban hành danh mục và xác định các sự kiện trọng yếu phải thực hiện khởi tạo chứng chỉ số, truy xuất nguồn gốc.
Đáng chú ý, các chứng chỉ số về chất lượng sản phẩm, xuất xứ hàng hóa, chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ liên quan đã được khởi tạo trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa có giá trị sử dụng như bản chính.
Các nội dung nghiệp vụ truy xuất nguồn gốc không được quy định tại Nghị định số 372/2026/NĐ-CP tiếp tục thực hiện theo Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan.
Nghị định số 372/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
Phương Di
