Dù còn những lúng túng ban đầu trong triển khai, đặc biệt ở khâu thông quan hàng hóa, cơ quan quản lý khẳng định đã có quy định chuyển tiếp rõ ràng, bảo đảm không gây gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp.
Nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm lưu thông trên thị trường, đồng thời tăng cường cả “tiền kiểm” và “hậu kiểm”, mới đây Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm và Nghị định số 46/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm. Cả hai văn bản này đều có hiệu lực từ ngày 26/1/2026, thể hiện quyết tâm đổi mới phương thức quản lý theo hướng tiếp cận dựa trên quản lý rủi ro và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Một trong những điểm thay đổi quan trọng nhất của Nghị định số 46/2026 là việc chuyển từ cơ chế “tự công bố sản phẩm” sang “đăng ký bản công bố hợp quy”. Trước đây, theo Nghị định 15/2018, doanh nghiệp được tự công bố và tự chịu trách nhiệm về sản phẩm, hồ sơ gần như có hiệu lực không thời hạn. Cơ chế này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.
Theo quy định mới, doanh nghiệp bắt buộc phải đăng ký bản công bố hợp quy tại cơ quan quản lý đối với các nhóm sản phẩm như thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, cũng như dụng cụ, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đồng thời, doanh nghiệp phải tái đánh giá chất lượng và làm mới hồ sơ định kỳ, với thời hạn hiệu lực tối đa là 3 năm. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ nâng cao mức độ kiểm soát chất lượng sản phẩm ngay từ đầu vào, qua đó tăng cường bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, do Nghị định có hiệu lực ngay trong khi một số quy định mới chưa có hướng dẫn chi tiết và chưa thiết lập đầy đủ cơ chế chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu trước thời điểm hiệu lực nhưng chưa hoàn tất thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm, thực tế đã phát sinh không ít khó khăn tại cửa khẩu. Theo tổng hợp bước đầu, các vướng mắc chủ yếu liên quan đến kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là nhóm nông sản, thủy sản, thực phẩm tươi sống, bánh kẹo và một số mặt hàng khác.
Tại Hội nghị trực tuyến phổ biến Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP tổ chức chiều 2/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, thời gian qua Bộ Y tế đã nhận được nhiều ý kiến phản ánh từ doanh nghiệp và địa phương về việc triển khai các quy định mới còn lúng túng, cần tiếp tục làm rõ thêm. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Bộ Y tế đã tổ chức nhiều cuộc họp liên ngành, từ cấp kỹ thuật đến cấp lãnh đạo, với sự tham gia của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và Văn phòng Chính phủ. Phó Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo các bộ, ngành rà soát toàn diện những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Nghị định 46.
Liên quan đến phản ánh của một số địa phương về việc các cơ quan kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm không nhận mẫu, hồ sơ kiểm nghiệm, khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong khâu thông quan, TS Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết, doanh nghiệp có thể gửi mẫu đến các đơn vị gần khu vực để thực hiện kiểm nghiệm. Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cũng đề nghị các bộ, ngành chỉ đạo các đơn vị kiểm nghiệm tăng cường phối hợp, đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhằm tránh gây ách tắc, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Cũng theo TS Chu Quốc Thịnh, các văn bản mới đã quy định rõ điều khoản chuyển tiếp để bảo đảm quá trình chuyển đổi không gây “đứt gãy” hoạt động lưu thông hàng hóa. Cụ thể, các sản phẩm trước đây thực hiện theo cơ chế tự công bố được gia hạn 12 tháng để chuyển sang quy định mới. Đối với các sản phẩm đã đăng ký bản công bố, thời gian gia hạn tối đa là 24 tháng để hoàn tất việc chuyển đổi. Trong thời gian chuyển tiếp này, hồ sơ tự công bố cũ vẫn được chấp nhận và hàng hóa vẫn được thông quan bình thường, không bị dừng đột ngột.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, để khắc phục những khó khăn, lúng túng ban đầu khi triển khai Nghị định 46, thời gian tới cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các bộ, ngành và địa phương, tập trung vào việc hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện, đồng thời ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền. Thứ trưởng cũng đề nghị, các địa phương và cơ quan liên quan nghiên cứu kỹ các quy định của Nghị định để hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng và đầy đủ.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ Y tế cho biết, trong thời gian tới, Luật An toàn thực phẩm sẽ tiếp tục được nghiên cứu sửa đổi theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa tăng cường bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Phương Thảo(t/h)
