Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa
Sự phát triển nhanh của tài sản mã hóa những năm gần đây đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng cơ chế quản lý phù hợp. Trong bối cảnh Việt Nam triển khai thị trường tài sản mã hóa theo lộ trình thí điểm, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.
Theo quy định mới, mức xử phạt tối đa đối với tổ chức lên tới 200 triệu đồng, trong khi cá nhân có thể bị xử phạt đến 100 triệu đồng. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một khung chế tài tương đối toàn diện dành riêng cho các hành vi vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
Đáng chú ý, các hành vi liên quan đến hoạt động phát hành và chào bán tài sản mã hóa được quy định khá chi tiết. Tổ chức phát hành vi phạm quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, công bố thông tin sai lệch hoặc không đáp ứng điều kiện phát hành đều có thể bị xử phạt ở nhiều mức khác nhau, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Đối với hoạt động cung cấp dịch vụ, cơ quan quản lý cũng áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với các tổ chức quảng cáo, môi giới hoặc cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa khi chưa được cấp phép. Đây được xem là biện pháp nhằm hạn chế tình trạng các nền tảng hoạt động tự phát, thiếu kiểm soát và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nhà đầu tư.
Ngoài ra, quy định mới còn yêu cầu tăng cường bảo vệ dữ liệu người dùng. Những hành vi xâm nhập trái phép hệ thống, đánh cắp hoặc sử dụng thông tin tài khoản tài sản mã hóa trái quy định có thể bị xử phạt ở mức cao nhất theo khung xử phạt.
Trọng tâm là kiểm soát dòng tiền bất hợp pháp
Việc hoàn thiện khung xử phạt diễn ra trong bối cảnh tài sản mã hóa ngày càng được sử dụng rộng rãi trên thế giới, kéo theo nguy cơ gia tăng các hoạt động rửa tiền và tài trợ cho tội phạm.
Theo các cơ quan chức năng, phương thức rửa tiền thông qua tài sản mã hóa ngày càng tinh vi. Các đối tượng có thể chia nhỏ giao dịch, sử dụng nhiều ví điện tử khác nhau, chuyển tài sản qua nhiều nền tảng hoặc sử dụng các dịch vụ "trộn coin" nhằm che giấu nguồn gốc dòng tiền trước khi quy đổi sang tiền pháp định.
Thực tế, nhiều vụ án lớn tại Việt Nam thời gian qua cho thấy tài sản mã hóa đã trở thành công cụ được các đối tượng lựa chọn để hợp thức hóa nguồn tiền bất hợp pháp. Điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường giám sát song song với việc phát triển thị trường.
Để đáp ứng yêu cầu này, Ngân hàng Nhà nước đang đề xuất bổ sung các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo Luật Phòng, chống rửa tiền.
Theo dự thảo, cơ quan quản lý sẽ xây dựng danh mục 15 dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ. Trong đó có các trường hợp chia nhỏ giao dịch nhằm né ngưỡng báo cáo, nạp và rút tài sản liên tục ngay sau khi mở tài khoản, chuyển tài sản tới các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có nguy cơ rửa tiền cao mà không có mục đích kinh tế rõ ràng.
Ngoài ra, các giao dịch chuyển đổi liên tục giữa tài sản mã hóa và tiền pháp định, nhiều ví cùng tập trung tài sản về một địa chỉ trong thời gian ngắn hoặc sử dụng các nền tảng chưa được cấp phép cũng sẽ nằm trong diện theo dõi.
Việc khách hàng không hợp tác giải trình nguồn gốc tài sản hoặc thực hiện giao dịch thông qua các công cụ có tính ẩn danh cao cũng được xác định là những dấu hiệu cần giám sát đặc biệt.
Cân bằng giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy đổi mới
Bên cạnh những rủi ro về tài chính, nhiều chuyên gia cho rằng tài sản mã hóa vẫn mang lại cơ hội lớn cho nền kinh tế, đặc biệt trong lĩnh vực mã hóa tài sản thực (RWA).
Xu hướng số hóa các loại tài sản như bất động sản, trái phiếu, hàng hóa hay các tài sản hữu hình khác đang phát triển mạnh trên thế giới, góp phần mở rộng khả năng huy động vốn và tăng tính thanh khoản cho thị trường.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc xây dựng khung pháp lý đầy đủ không nhằm hạn chế đổi mới sáng tạo mà hướng tới thiết lập một môi trường minh bạch, nơi các doanh nghiệp có thể phát triển trên cơ sở tuân thủ pháp luật, còn nhà đầu tư được bảo vệ tốt hơn trước các rủi ro.
Trong thời gian tới, sự phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an sẽ đóng vai trò quan trọng trong thanh tra, giám sát và chia sẻ dữ liệu nhằm phát hiện sớm các hành vi vi phạm.
Các chuyên gia nhận định, việc đồng thời hoàn thiện cơ chế xử phạt, tăng cường phòng chống rửa tiền và nâng cao năng lực giám sát sẽ giúp Việt Nam từng bước đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, đồng thời tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển lâu dài của thị trường tài sản mã hóa.
Minh Thành (t/h)
