Hoàn thiện thể chế, mở cơ hội tỷ đô cho tài sản mã hóa Việt Nam

Chương trình diễn ra trong 2 ngày, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) và Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) phối hợp tổ chức. 

Chuyển dịch tư duy quản lý, xây dựng hạ tầng niềm tin cho thị trường tài sản số

Phát biểu khai mạc, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch UBCKNN nhận định RWA đang nổi lên như một trong những xu hướng có ảnh hưởng lớn đối với tài chính toàn cầu, giúp khơi thông những nguồn lực còn “ngủ yên” trong nền kinh tế. Đối với Việt Nam, khi nhu cầu vốn cho hạ tầng, sản xuất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng nhiều, đây sẽ là hướng phát triển giàu tiềm năng, cần được nghiên cứu nghiêm túc, triển khai thận trọng với tầm nhìn dài hạn. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh thị trường tài sản mã hoá nói chung và RWA nói riêng chỉ có thể phát triển bền vững khi được xây dựng dựa trên cơ sở pháp lý rõ ràng, dòng tiền minh bạch, hạ tầng an toàn và nhà đầu tư được bảo vệ.

Về an ninh mạng, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết một hệ sinh thái tài sản số chỉ có thể phát triển lâu dài khi được xây dựng trên nền tảng công nghệ an toàn, dữ liệu được bảo vệ, giao dịch minh bạch, chủ thể có trách nhiệm rõ ràng và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm. 

“Quan điểm của Bộ Công an nói chung và lực lượng an ninh mạng, phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nói riêng là an ninh mạng không phải là rào cản của đổi mới sáng tạo. Ngược lại, an ninh mạng chính là điều kiện để đổi mới sáng tạo phát triển bền vững và tạo dựng niềm tin cho thị trường”, Đại tá Hồng Quân nêu rõ.

Làm rõ các rủi ro kỹ thuật, Thượng tá, TS. Nguyễn Thành Chung, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết từ năm 2020 đến đầu năm 2025, thế giới ghi nhận hơn 660 vụ tấn công mạng trong lĩnh vực tài sản mã hóa, gây thiệt hại gần 13 tỷ USD. Riêng từ đầu năm 2026, tổn thất tiếp tục ở mức khoảng 800 triệu USD. Rủi ro chủ yếu xuất phát từ đặc tính kỹ thuật mới của blockchain, mức đầu tư an ninh mạng còn hạn chế, điểm yếu con người và sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường đối với tội phạm mạng. Các cuộc tấn công thường tập trung vào ví, sàn giao dịch, cầu nối và ứng dụng blockchain, đặt ra yêu cầu tăng cường đánh giá, giám sát và ứng phó sự cố đối với các hệ thống thí điểm.

Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng, Phó Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an, cảnh báo các thủ đoạn dựng dự án token, tạo thanh khoản giả bằng bot và tài khoản ảo để thu hút nhà đầu tư, sau đó “xả” tài sản hoặc đánh sập hệ thống. Tài sản mã hóa cũng bị lợi dụng để rửa tiền qua nhiều lớp trung gian, nền tảng blockchain và sàn quốc tế nhằm cản trở truy vết. Theo bà, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý vi phạm, mà còn phải nâng cao năng lực nhận diện sớm, giám sát dòng tiền và phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật với các tổ chức trong hệ sinh thái.

Nếu hàng lang pháp lý là điều kiện cần, hạ tầng dữ liệu tin cậy  sẽ là điều kiện đủ để thị trường phát triển và đạt được những kết quả như kỳ vọng. Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, cho biết dòng vốn vào RWA trong năm 2025 tăng khoảng 300%, cao hơn đáng kể so với các nhóm tài sản khác. Tuy nhiên, trở ngại khiến thị trường chưa phát triển tương xứng với tiềm năng không nằm ở công nghệ token hóa, mà ở việc chưa xây dựng được đầy đủ niềm tin cho thị trường vốn. 

Theo ông Trung, blockchain có thể hỗ trợ phân phối, chuyển nhượng và thanh toán tài sản, nhưng không thể tự tạo ra niềm tin hay biến một tài sản kém chất lượng thành tài sản tốt. Niềm tin đối với token phải bắt đầu từ dữ liệu đáng tin cậy về tài sản thực, danh tính có thể kiểm chứng của các bên, thông tin xác thực về tài sản và dòng tiền, cùng cơ chế công bố, theo dõi và giám sát liên tục. 

Vì vậy, cấu trúc thị trường cần được xây dựng theo trình tự từ tài sản thực, hạ tầng dữ liệu tin cậy đến tài sản số trên một nền tảng pháp lý phù hợp, sau đó mới hình thành token và các kênh phân phối. Trong cấu trúc này, sàn giao dịch chỉ là một trong nhiều kênh đưa tài sản đến nhà đầu tư; vấn đề quyết định vẫn là loại tài sản được phân phối, chất lượng tài sản và khả năng kiểm chứng dữ liệu phía dưới. 

Đối với Việt Nam, ông Trung cho biết trong khoảng 10 tháng, thị trường đã hình thành sáu văn bản ở nhiều cấp độ, từ luật, nghị định đến thông tư, đồng thời tiếp tục chuẩn bị khuôn khổ về định danh và xác thực. Việt Nam cũng có lợi thế về quy mô nhu cầu bán lẻ, với khoảng 200 tỷ USD tài sản mã hóa đi qua thị trường và khoảng 17 triệu ví hoặc người nắm giữ tài sản mã hóa. Đây có thể là nền tảng quan trọng để phát triển thị trường vốn được số hóa, với điều kiện các lớp dữ liệu, tài sản số và cơ chế phân phối được xây dựng đầy đủ. 

Cân bằng giữa đổi mới sáng tạo với yêu cầu quản trị rủi ro 

Song hành với các triển vọng tăng trưởng, quản trị rủi ro và an toàn hệ thống được xác định là yếu tố then chốt trong quá trình phát triển thị trường, phù hợp với định hướng thận trọng, có kiểm soát của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.

Trong chương trình Thảo luận “Đối thoại công - tư: Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp kiến thiết, quốc gia thịnh vượng”, PGS.TS. Đặng Văn Thanh, Phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế và ngân sách của Quốc hội khóa XI, cho rằng việc phân chia, chuyển nhượng các phần tài sản trên nền tảng sổ cái phân tán có thể tạo thuận lợi cho hoạt động hạch toán, quyết toán, tiếp cận nguồn vốn và mở rộng khả năng huy động nguồn lực từ thị trường quốc tế. Tuy nhiên, cơ hội phát triển phải đi cùng năng lực nhận diện và quản trị rủi ro. Yêu cầu này không chỉ đặt ra ở cấp độ từng doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, mà còn ở cấp độ quản trị quốc gia, nhằm bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính và nền tài chính quốc gia.

Từ góc độ lập pháp, GS.TS. Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Khóa XIII, tập trung vào những vấn đề liên quan đến an toàn, an ninh của tài sản mã hóa và yêu cầu hoàn thiện từng bước khung pháp lý. Khuôn khổ pháp luật cần vừa bảo đảm an toàn, an ninh, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các sàn.

Từ thực tiễn quản lý thị trường, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán UBCKNN, cho biết khuôn khổ thí điểm hiện nay được xây dựng theo hướng “vừa chặt, vừa mở”. Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải đáp ứng yêu cầu cao về năng lực tài chính và an toàn công nghệ, trong khi cơ chế phát hành và lựa chọn tài sản niêm yết vẫn dành không gian nhất định cho thị trường. Theo ông, cấp phép mới chỉ là bước khởi đầu. Yêu cầu quan trọng hơn là xây dựng năng lực quản lý, giám sát khi thị trường chính thức vận hành và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trên cơ sở thực tiễn.

Ở góc độ phòng, chống rửa tiền, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước, cho biết Việt Nam đã bước đầu hình thành khung pháp lý nền tảng cho thị trường tài sản mã hóa. Tuy nhiên, theo yêu cầu của FATF, việc hoàn thiện khung pháp lý mới chỉ là một phần; Việt Nam còn phải chứng minh hiệu quả thực thi trên thực tế. Hành động số 6 hiện mới được đánh giá hoàn thành một phần, trong khi những vấn đề như cách thức vận hành thị trường, hoạt động của các sàn, cơ chế kiểm tra, giám sát, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và xử lý các vụ việc vẫn cần tiếp tục được triển khai. Bà nhấn mạnh đây còn là một chặng đường dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và khu vực tư nhân.

Từ kinh nghiệm quốc tế đến cấu trúc thiết kế thị trường trong nước

Tiếp nối các chia sẻ về chính sách, phiên thảo luận “Từ kinh nghiệm quốc tế tới thực tế Việt Nam: Cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro” mở rộng góc nhìn sang kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia đi trước trong khu vực.

Đại diện các tổ chức trong nước và quốc tế tại phiên thảo luận “Từ kinh nghiệm quốc tế tới thực tế Việt Nam: Cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro”.

Ông Wookeun Yoon, chuyên gia tài chính của Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), lưu ý token hóa không tự động giải quyết toàn bộ hạn chế về thanh khoản và định giá của tài sản cơ sở. Theo kinh nghiệm trong khu vực, nhiều sản phẩm RWA thành công tập trung vào các tài sản tài chính truyền thống như trái phiếu kho bạc, quỹ thị trường tiền tệ và tiếp tục sử dụng những cấu trúc đã được kiểm chứng như quỹ hoặc pháp nhân có mục đích đặc biệt. Token khi đó là quyền lợi số đối với cấu trúc đang nắm giữ tài sản cơ sở. 

Từ thực tiễn hoạt động của Tether, bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc Phát triển khu vực châu Á – Thái Bình Dương, cho rằng sau khi khung pháp lý được hình thành, vấn đề doanh nghiệp quan tâm là lựa chọn mô hình có thể tạo ra giá trị và lợi nhuận. Bà dẫn chứng stablecoin USDT đã mở rộng từ công cụ trung gian giữa các sàn sang xử lý thanh toán, chuyển tiền xuyên biên giới và quyết toán giữa các doanh nghiệp. Đối với tài sản được mã hóa, khả năng kết nối với nguồn thanh khoản quốc tế là điều kiện cần thiết để tiếp cận nhà đầu tư và nguồn vốn toàn cầu. 

Ông SB Seker, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Binance, nhấn mạnh sản phẩm phải được thiết kế từ nhu cầu thực tế của người dùng. Nếu hướng tới dòng vốn quốc tế, mỗi quốc gia cần xác định ngay từ đầu sản phẩm dành cho thị trường nội địa hay toàn cầu và lựa chọn được đối tác có năng lực phân phối ra thị trường quốc tế. 

Tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Đà Nẵng, ông Kevin Iwanaga, Giám đốc Chiến lược và Kết nối, cho biết định hướng không phải phát triển tài sản số như một hoạt động đầu cơ, mà xây dựng hệ sinh thái tài chính số và token hóa có quản lý để kết nối tài sản thực của Việt Nam với nguồn vốn trong nước và quốc tế. Trung tâm đang ưu tiên xây dựng sandbox có kiểm soát, trong đó xác định rõ chủ thể tham gia, phạm vi hoạt động, thời gian thí điểm, giới hạn giao dịch và các yêu cầu về công bố thông tin, lưu ký, báo cáo. Các ứng dụng được xem xét phải có tài sản bảo chứng và giá trị kinh tế rõ ràng; mối liên hệ giữa token với tài sản cơ sở phải có khả năng thực thi, minh bạch và kiểm chứng được. 

Theo ông Kevin Iwanaga, hiệu quả của mô hình này không chỉ được đo bằng khối lượng giao dịch, mà còn bằng lượng vốn và chất lượng dòng vốn huy động cho các dự án, doanh nghiệp Việt Nam; giá trị tài sản thực được mã hóa; mức giảm chi phí phát hành, quyết toán và khả năng đưa các doanh nghiệp hoàn thành sandbox bước vào thị trường có quản lý. 

Nếu kinh nghiệm quốc tế là tấm gương để soi chiếu, thì quan điểm chung mà các chuyên gia cùng chia sẻ là hội nhập không đồng nghĩa với sao chép mô hình sẵn có. Việt Nam cần lựa chọn những nguyên tắc phù hợp với điều kiện pháp lý, mức độ phát triển của thị trường và năng lực giám sát trong nước. Giá trị lớn nhất từ kinh nghiệm quốc tế nằm ở khả năng nhận diện sớm rủi ro, qua đó tránh lặp lại những chu kỳ phát triển nóng và điều chỉnh muộn đã xuất hiện tại các thị trường đi trước. Với quy mô thị trường, nguồn lực công nghệ và tiến độ hoàn thiện chính sách hiện nay, Việt Nam có cơ sở để mở rộng các kênh huy động vốn mới và từng bước khẳng định vị thế trong hệ sinh thái tài chính số khu vực. 

Thu Trang