Trong câu chuyện huy động nguồn lực cho tăng trưởng, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thường được nhắc đến qua kiều hối, vốn đầu tư hoặc số lượng chuyên gia có trình độ cao. Những đóng góp này quan trọng, nhưng chưa phản ánh đầy đủ vai trò mà cộng đồng có thể đảm nhiệm trong phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế.
Vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để thu hút kiều bào trở về, mà còn là Việt Nam đã có đủ cơ chế để những người đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài tham gia vào các hoạt động phát triển trong nước hay chưa.
Chia sẻ tại Hội thảo Khoa học quốc tế tài chính – kế toán thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển nhanh và bền vững do Học viện Tài chính phối hợp tổ chức, GS. Bruno Mascitelli, Đại học Công nghệ Swinburne (Australia) cho rằng, cần nhìn nhận cộng đồng người Việt ở nước ngoài như một mạng lưới nhân lực toàn cầu của Việt Nam.
Không thể đánh thức nguồn lực bằng lời kêu gọi chung chung
Theo GS. Bruno Mascitelli, kiều hối vào Việt Nam được ước tính khoảng 14–20 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, phía sau dòng tiền còn là kinh nghiệm quản trị, hiểu biết thị trường, năng lực công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế.
Một chuyên gia tại Australia có thể hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới. Một doanh nhân tại châu Âu có thể kết nối sản phẩm trong nước với hệ thống phân phối sở tại. Những đóng góp này không nhất thiết đòi hỏi họ phải chuyển hẳn về Việt Nam, nhưng cần có đầu mối kết nối đủ hiệu quả.
Nếu doanh nghiệp không biết tìm chuyên gia ở đâu, chuyên gia không tiếp cận được nhu cầu thực tế, còn các chương trình hợp tác thiếu cơ chế theo dõi kết quả, tiềm năng vẫn chỉ dừng ở mức được nhắc đến.
Bởi vậy, chính sách cần chuyển từ khuyến khích đóng góp nói chung sang xác định rõ lĩnh vực, dự án và nhu cầu mà cộng đồng kiều bào có thể tham gia. Một lời mời gọi rộng khắp khó tạo ra hiệu quả bằng cơ chế kết nối đúng người, đúng việc.
Doanh nghiệp trong nước phải sẵn sàng tiếp nhận
GS. Bruno Mascitelli đề cập các mô hình liên kết như thành phố với thành phố, phòng thương mại với phòng thương mại hay doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Những kết nối dựa trên sự tin cậy có thể giúp doanh nghiệp giảm khoảng cách thông tin, tìm kiếm đối tác và mở rộng hoạt động xuyên biên giới.
Tuy nhiên, mạng lưới quan hệ không thể thay thế năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp muốn tiếp nhận công nghệ phải có đội ngũ đủ khả năng vận hành; muốn xuất khẩu phải đáp ứng tiêu chuẩn thị trường; muốn thu hút đầu tư phải minh bạch thông tin và chứng minh được tiềm năng phát triển.
Do đó, huy động nguồn lực kiều bào cần gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp tư nhân, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Cùng với hoạt động kết nối, cần có cơ chế để chuyên gia tiếp cận dự án, doanh nhân tìm được đối tác và nhà đầu tư tiếp cận cơ hội minh bạch.
Khi đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là nguồn vốn bổ sung, mà trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Bài toán không phải đưa tất cả nguồn lực trở về cùng lúc, mà là xây dựng phương thức để những đóng góp từ khắp nơi trên thế giới liên tục được kết nối với nhu cầu phát triển trong nước.
Minh Thành (t/h)
