Thực tế này cũng đặt hệ thống thương mại trước bài toán quản lý chuỗi cung ứng nhằm tránh tình trạng đứt gãy cục bộ hoặc biến động giá cả. Bên cạnh việc điều tiết nguồn hàng, công tác kiểm tra, giám sát chất lượng và nguồn gốc xuất xứ hàng hóa lưu thông trên thị trường cũng trở thành nhiệm vụ trọng tâm của các lực lượng chức năng. Điều tiết hiệu quả dòng hàng hóa trong thời điểm này là yếu tố then chốt để duy trì sự cân bằng và phát triển bền vững của thị trường.
Để chủ động nhận diện các cơ hội và thách thức trong giai đoạn cao điểm này, việc đánh giá toàn diện thực trạng sức mua cũng như các biến số của thị trường cuối năm 2026 là cơ sở tiên quyết. Nhìn lại bức tranh tiêu dùng những tháng qua, có thể thấy rõ những xung lực mới đang định hình lại thói quen mua sắm của người dân, đồng thời tạo ra những áp lực chưa từng có lên hệ thống kiểm soát của cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.
Xu hướng sức mua cuối năm và sự dịch chuyển sang tiêu dùng thông minh đa kênh
Số liệu thống kê từ Cục Thống kê ghi nhận những chuyển biến tích cực của dòng chảy thương mại nội địa. Tính chung 8 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước đã đạt hơn 5,23 triệu tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước. Dù áp lực lạm phát và chi phí logistics phần nào ảnh hưởng đến biên độ chi tiêu khi loại trừ yếu tố giá, với mức tăng trưởng thực tế đạt khoảng 7,6% thị trường tiêu dùng vẫn chứng minh vai trò là bệ đỡ vững chắc cho nền kinh tế. Đáng chú ý, các chuyên gia phân tích dự báo quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả năm nay có thể tiệm cận mốc 7.710 đến 7.851 nghìn tỷ đồng, duy trì đà tăng trưởng bền vững ổn định ở mức 10% - 11,5%.
Tuy nhiên, sự gia tăng về mặt con số không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng sẵn sàng chi tiêu thiếu tính toán. Bối cảnh kinh tế hiện tại đã định hình nên một thế hệ người mua sắm thận trọng, khắt khe và có xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tiêu dùng định hướng mục đích. Thực tế này phản ánh rất rõ qua sự phân hóa nhu cầu đối với từng nhóm ngành hàng thiết yếu phục vụ mùa lễ hội.
Trước hết, nhóm mặt hàng thực phẩm, bánh kẹo và nông sản tiếp tục là trụ cột giữ nhịp cho tổng cầu thương mại với mức tăng trưởng dự báo đạt từ 15% - 20% so với các quý trước. Nhu cầu tiêu dùng các loại thực phẩm, bánh, kẹo… ghi nhận xu hướng tăng mạnh từ các đợt cao điểm như Tết Trung thu kéo dài đến cuối năm, trong đó người mua đặc biệt ưu tiên các dòng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, sản phẩm OCOP và hàng hóa nội địa có cam kết rõ ràng về an toàn vệ sinh thực phẩm.
Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương): Vào dịp cao điểm cuối năm, nhu cầu thị trường luôn tập trung mạnh ở các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, đồ uống, may mặc và các sản phẩm phục vụ Tết, đồng thời khuyến nghị các doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào các chính sách giảm giá đơn thuần mà phải chủ động kết hợp bán hàng trực tuyến với cửa hàng truyền thống, cải thiện dịch vụ hậu mãi và bảo đảm chất lượng để giữ chân khách hàng.
Trong khi đó, phân khúc rượu, bia, đồ uống và các mặt hàng không thiết yếu như điện tử, điện máy ghi nhận sự tăng trưởng chậm lại hoặc phụ thuộc lớn vào các chiến dịch kích cầu trực tuyến. Đối với mặt hàng đồ uống có cồn, tốc độ tăng trưởng sản lượng của toàn ngành có dấu hiệu chậm lại so với các năm trước, chủ yếu do tác động từ các quy định kiểm soát nghiêm ngặt về nồng độ cồn và tâm lý thị trường trước lộ trình sửa đổi thuế tiêu thụ đặc biệt. Xu hướng này thúc đẩy người tiêu dùng dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm đồ uống không cồn hoặc các thương hiệu thuộc phân khúc trung, cao cấp nhằm phục vụ nhu cầu biếu tặng thương mại thay vì tiêu dùng đại trà.
Mặt khác, đối với các nhóm hàng công nghệ và điện máy gia dụng, động lực tăng trưởng lại phụ thuộc lớn vào chu kỳ của các chiến dịch kích cầu trực tuyến. Dự báo nhu cầu mua sắm thiết bị gia dụng và đồ công nghệ sẽ duy trì mức tăng khoảng 10% - 12%, tập trung cao điểm vào các đợt siêu khuyến mại trực tuyến cuối năm. Thay vì mạnh tay nâng cấp các thiết bị xa xỉ, làn sóng tiêu dùng hiện nay hướng thẳng vào các thiết bị gia dụng thông minh có khả năng tối ưu chi phí năng lượng nhằm phục vụ thiết thực cho đời sống gia đình.
Nhận định về thực trạng này, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng sức mua cuối năm đang có sự phân hóa và đòi hỏi các giải pháp tiếp cận thực chất hơn từ phía doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh thị trường cần tập trung cắt giảm chi phí lưu thông nhằm đưa giá hàng hóa đến tay người mua ở mức phù hợp nhất và ưu tiên phát triển chuỗi giá trị hàng Việt Nam để tạo ra tác động lan tỏa tốt hơn. Sự bùng nổ của mô hình đa kênh với các nhóm hàng quà tặng, bánh kẹo ghi nhận lượng đơn hàng trực tuyến tăng trưởng mạnh so với cùng kỳ năm trước đang đặt ra yêu cầu mới về quản lý nguồn cung và chống hàng giả trong những tháng cuối năm.
Áp lực kiểm soát dòng hàng và thách thức từ biên giới truyền thống đến không gian mạng
Sự bùng nổ của các kênh phân phối hiện đại và thương mại điện tử, dù là động lực thúc đẩy sức mua, nhưng lại đặt ra những thách thức đối với công tác kiểm soát dòng hàng. Thị trường hàng hóa cuối năm không còn vận hành theo các tuyến đường truyền thống mà phân nhánh, đan xen giữa thực tế và không gian số. Áp lực điều tiết và giám sát lúc này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ tư duy quản lý đến phương thức hành động của các lực lượng chức năng để đối phó với các thủ đoạn gian lận ngày càng phức tạp.
Thách thức đầu tiên và trực diện nhất xuất phát từ áp lực cân đối cung - cầu và bình ổn giá cả. Vào mùa cao điểm, nhu cầu đối với các mặt hàng thiết yếu thường tăng đột biến từ 20% đến 30% so với ngày thường. Việc giám sát luồng đi của hàng hóa từ nhà máy, kho bãi đến các điểm bán lẻ đóng vai trò quyết định nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng, hoặc tạo khan hiếm giả tạo để đẩy giá lên cao. Nếu dòng hàng bị nghẽn ở khâu phân phối, thị trường sẽ ngay lập tức phản ứng bằng sự bất ổn về giá, gây hệ lụy trực tiếp đến người tiêu dùng.
Tuy nhiên, đáng lo ngại nhất trong công tác kiểm soát dòng hàng thời điểm cuối năm 2026 chính là cuộc chiến chống hàng giả, hàng lậu trên không gian mạng. Thương mại điện tử xuyên biên giới và các phiên livestream bán hàng phát triển mạnh đã biến mạng xã hội thành những kênh phân phối lưu động quy mô lớn. Hàng lậu, hàng nhái không còn tập kết số lượng lớn tại các kho hàng truyền thống để dễ dàng kiểm tra, mà được xẻ nhỏ, phân tán tại các kho hàng ẩn khuất, các khu chung cư, hoặc chuyển phát nhanh trực tiếp từ biên giới đến tay người mua. Các đối tượng tận dụng hình thức giao hàng chặng cuối và thanh toán không tiền mặt để giảm thiểu khả năng bị phát hiện của dòng hàng vật lý.
Báo cáo từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chỉ ra rằng, tỷ lệ các vụ vi phạm sở hữu trí tuệ và gian lận thương mại phát hiện trên môi trường trực tuyến liên tục tăng qua các năm. Các hành vi này không chỉ xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến động lực sản xuất của các doanh nghiệp nội địa chân chính.
Nhận định về thách thức mang tính thời đại này, chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh phân tích:
"Áp lực kiểm soát dòng hàng cuối năm nay phức tạp hơn rất nhiều do tính chất 'vô hình' của thương mại số. Các lực lượng chức năng không thể chỉ dựa vào các biện pháp tuần tra, kiểm soát cơ học như trước. Việc quản lý dòng hàng hiện nay phải gắn liền với quản lý dòng tiền và dòng dữ liệu. Nếu không có sự phối hợp đồng bộ giữa lực lượng Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế và các đơn vị công nghệ thông tin để xây dựng các bộ lọc số, chúng ta sẽ rất dễ rơi vào thế bị động trước làn sóng hàng lậu thẩm lậu qua không gian mạng".
Song song với thị trường số, áp lực tại các cửa khẩu và tuyến biên giới đất liền vẫn duy trì ở mức cao. Khi nhu cầu tiêu dùng nội địa tăng cao, các hoạt động vận chuyển trái phép hàng hóa qua đường mòn, lối mở vùng biên luôn có xu hướng gia tăng. Dòng hàng lậu từ nước ngoài chực chờ tràn vào để lấp đầy khoảng trống của phân khúc hàng hóa giá rẻ, đặt ra bài toán cho lực lượng Hải quan và Bộ đội Biên phòng trong việc vừa phải tạo thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu chính ngạch, vừa phải siết chặt hàng rào kỹ thuật để ngăn chặn hàng kém chất lượng.
Giải pháp đồng bộ để ổn định thị trường và bảo vệ người tiêu dùng
Để hóa giải áp lực điều tiết dòng hàng trong bối cảnh sức mua tăng cao vào cuối năm 2026, các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đã triển khai những giải pháp mang tính chiến lược, chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu số. Mục tiêu cốt lõi không chỉ là ngăn chặn sai phạm, mà là tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ tối đa quyền lợi người tiêu dùng và hỗ trợ dòng chảy hàng hóa chính ngạch lưu thông thông suốt.
Mũi nhọn trong chiến lược kiểm soát thị trường hiện nay là ứng dụng công nghệ và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Nhằm quản lý dòng hàng trên không gian mạng, Bộ Công Thương đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Thuế để xây dựng hệ sinh thái giám sát đa tầng. Việc chuẩn hóa dữ liệu, bắt buộc định danh tài khoản người bán trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã tạo ra một bộ lọc hiệu quả. Nhờ đó, các lực lượng chức năng có thể chủ động sàng lọc, phát hiện từ sớm các nguồn hàng có dấu hiệu nghi vấn, truy vết tận gốc dòng tiền và địa điểm tập kết hàng hóa.
Bên cạnh giải pháp số hóa của cơ quan nhà nước, sự chủ động nâng cao năng lực tự vệ của doanh nghiệp nội địa đóng vai trò quyết định. Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ thương hiệu, nhiều doanh nghiệp sản xuất trong nước đã chủ động áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR biến đổi, công nghệ Blockchain và dán tem chống giả thế hệ mới. Các hệ thống này cho phép người tiêu dùng chủ động kiểm tra toàn bộ hành trình sản xuất của sản phẩm chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại thông minh, từ đó cô lập các luồng hàng nhái, hàng giả mạo nhãn hiệu trà trộn vào hệ thống phân phối.
Song song với các biện pháp kỹ thuật, công tác điều tiết chuỗi cung ứng trực tiếp để bình ổn giá cả vẫn được duy trì một cách chủ động. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố lớn đã sớm ký kết chương trình hợp tác cung cầu vĩ mô, xây dựng các kho dự trữ hàng hóa thiết yếu và ký cam kết không tăng giá với các tập đoàn bán lẻ lớn. Sự điều tiết nhịp nhàng này bảo đảm ngay cả trong tuần lễ cao điểm mua sắm sát Tết, dòng hàng tiêu dùng vẫn đổ về các kệ siêu thị, chợ truyền thống một cách ổn định, không để xảy ra tình trạng sốt giá cục bộ hay đứt gãy nguồn cung.
Sự chuyển dịch mạnh mẽ của người tiêu dùng sang xu hướng chi tiêu thông minh, đa kênh vừa là động lực, vừa là thách thức buộc toàn bộ hệ thống quản lý và phân phối phải tự thay đổi để thích ứng. Những con số tăng trưởng ấn tượng của tổng mức bán lẻ không chỉ phản ánh sự phục hồi kinh tế vĩ mô ổn định, mà còn khẳng định niềm tin của người dân vào thị trường trong nước đã được củng cố dựa trên một nền tảng hàng hóa minh bạch, chất lượng.
Lê Hằng
