Giai đoạn trước và trong tuổi dậy thì, cơ thể trẻ trải qua đồng thời nhiều thay đổi mạnh mẽ: tăng nhanh chiều cao, tích lũy khối xương, phát triển cơ bắp… Nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng cần gia tăng theo đáng kể, song giữa ma trận hỗn độn thông tin về “thực phẩm gây dậy thì sớm”, không ít ba mẹ lại hoảng loạn, kiêng khem cực đoan những “thực phẩm vàng” được giới khoa học ủng hộ trong bữa ăn hàng ngày của trẻ.
Hội thảo "Hiểu đúng về dậy thì sớm dưới góc nhìn khoa học đa chiều" do Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng tổ chức vào ngày 13/9 - đã “chạm” vào đúng mối quan tâm của đa số ba mẹ. Gần 15 chuyên gia nhi khoa và dinh dưỡng như TS.BS Lưu Thị Mỹ Thục, ThS.BS Phạm Công Luận, TTƯT.BS Trương Hữu Khanh, TTƯT.BS Đặng Thị Kim Huyên đã mang đến nguồn tham chiếu khoa học tin cậy và những chia sẻ thực tế từ kinh nghiệm thăm khám dày dặn, giúp phụ huynh vững vàng nuôi con bằng kiến thức đúng đắn.
“Giải oan” cho thịt, sữa… trước nỗi lo con dậy thì sớm của mẹ
Các nguồn đạm động vật (thịt, trứng, sữa…) cung cấp nhiều dưỡng chất thiết yếu như protein, canxi, chất béo… cho giai đoạn tăng trưởng của trẻ. Song do những tin đồn thất thiệt, chúng bị nhiều cha mẹ đưa vào danh sách phải cắt giảm mạnh tay, dẫn đến việc vô tình làm con trẻ thiếu chất trong thời kỳ cao lớn nhanh.
Theo TS.BS Nguyễn Nhật Nam, tin đồn “sữa bò gây dậy thì sớm” đã rộ lên cách đây 5-10 năm trên mạng xã hội. Song không ai biết đích xác nguồn tin đến từ đâu, bởi đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào khẳng định điều này. Thậm chí, thế giới có những nghiên cứu - chẳng hạn trên5,500 bé gái Mỹ chưa đến tuổi dậy thì - kết luận rằng tần suất uống sữa không liên quan đến tuổi có kinh nguyệt sau này.
TTƯT.BS Trương Hữu Khanh cũng bày tỏ quan điểm, sữa mang “nỗi oan” lớn nhất trong danh sách thực phẩm bị đồn đại dậy thì sớm. Chuyên gia lý giải: “Các loại sữa tươi thanh trùng, sữa tiệt trùng, sữa công thức... đều phải theo tiêu chuẩn sản xuất. Chúng hoàn toàn không liên quan đến quá trình dậy thì sớm hay muộn. Nếu có khả năng đó xảy ra, cả thế giới đều bị dậy thì sớm”.
“Thịt, sữa, trứng… vẫn là nguồn cung cấp protein và canxi chuẩn hóa giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu. Phụ huynh cần chú ý chăm sóc giai đoạn tiền dậy thì để hỗ trợ dinh dưỡng tối đa, giúp trẻ phát triển chiều cao trong giai đoạn vàng tăng trưởng”, TS.BS Lưu Thị Mỹ Thục bổ sung thêm.
Thực phẩm cần cắt giảm thực sự dưới góc nhìn khoa học
Chia sẻ tại hội thảo, các chuyên gia cho hay, phụ huynh không chỉ vội quy kết nhầm cho nhiều “thực phẩm vàng” có giá trị dinh dưỡng cao, mà còn bỏ qua những yếu tố nguy cơ thực sự đến từ đồ ngọt, đồ chiên rán, môi trường, mỹ phẩm… có thể tác động đến dậy thì sớm.
Theo TTƯT.BS.CK2. Đặng Thị Kim Huyên, những thực phẩm cần hạn chế nhất là đồ chiên rán qua nhiệt độ cao, thức ăn nhanh, trà sữa, chất làm ngọt nhân tạo… Chúng làm cơ thể dư thừa năng lượng và thừa cân béo phì, có liên quan gián tiếp đến quá trình dậy thì sớm.
Chuyên gia còn chỉ điểm các loại thực phẩm đóng hộp nhựa, khi quay nóng bằng lò vi sóng sẽ giải phóng các hóa chất gây rối loạn nội tiết (EDCs) như Phthalates và Bisphenol A. Ngoài ra, Paraben trong son môi hoặc mỹ phẩm của các bé gái mới lớn, cũng là một nguồn EDCs có thể gây dậy thì sớm.
Cảnh báo thêm về việc tự ý dùng các loại “thực phẩm chức năng ngừa dậy thì sớm” trôi nổi trên các hội bỉm sữa, ThS.BS. Vũ Công Thắng và BS. Nguyễn Quang Vinh cho biết chúng thường được gán mác thảo dược tự nhiên để chiếm lòng tin phụ huynh. Tuy nhiên, các sản phẩm chưa qua kiểm định, tiềm ẩn nguy cơ trộn chất cấm, gây tổn thương gan - thận của trẻ.
Chuyên gia khuyên, ba mẹ có bất kỳ nghi ngờ nào, nên đưa con đến gặp bác sĩ chuyên khoa thay vì tin theo lời khuyên truyền miệng trên mạng. Việc đánh giá và can thiệp dậy thì sớm phải dựa trên chẩn đoán dấu hiệu, độ tuổi trẻ, tuổi xương, tốc độ tiến triển yếu tố lâm sàng...
Những câu hỏi về dậy thì sớm, cũng là một trong nhiều băn khoăn mà phụ huynh gửi đến Hộp Thư Trăn Trở của Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng. Không chỉ dừng lại ở quy mô một sự kiện hay hội thảo ngắn hạn, đây là kênh tương tác thường trực giúp cộng đồng giải đáp mọi thắc mắc xoay quanh đa dạng chủ đề sức khỏe, dinh dưỡng và sự phát triển của trẻ nhỏ. Giữa “ma trận” tin đồn chưa được kiểm chứng trên mạng, hộp thư đã kết nối không ít câu hỏi thực tế của ba mẹ với chuyên gia, để tìm sự thực dựa trên kiến thức khoa học.
Trải qua 2 hội thảo đầu tiên - "Hiểu đúng - Khởi đầu chuẩn để thiết lập lá chắn kép: tiêu hóa và miễn dịch ở trẻ nhỏ" và "Hiểu đúng về dậy thì sớm dưới góc nhìn khoa học đa chiều", ban cố vấn chuyên môn của Hội Đồng cho biết, vẫn còn nhiều băn khoăn của ba mẹ cần được giải biện bằng khoa học. Sắp tới, Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM (NRI) sẽ tiếp tục kết nối với các bác sĩ uy tín, kết hợp nguồn lực hỗ trợ triển khai của Nutifood, mở rộng thêm nhiều chủ đề thiết thực hơn nữa, hướng tới mục tiêu chuẩn hóa nguồn thông tin dinh dưỡng minh bạch, khách quan và đáng tin cậy cho cộng đồng.
Thu Trang
