Bối cảnh thương mại quốc tế đầu năm 2026 đang đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Việc Mỹ áp dụng chính sách thuế tạm thời trong 150 ngày, cùng với những bất ổn tại Trung Đông, đã khiến chi phí logistics, bảo hiểm và thời gian vận chuyển tăng mạnh. Tuy nhiên, thay vì bị động, nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng triển khai các giải pháp thích ứng để duy trì hoạt động sản xuất – xuất khẩu.
Theo ông Lê Tiến Trường, ngành dệt may – một trong những ngành xuất khẩu chủ lực đang chịu áp lực từ nhiều phía. Không chỉ chi phí đầu vào tăng cao, nhu cầu tiêu dùng toàn cầu phục hồi chậm cũng khiến đơn hàng thiếu ổn định. Trong khi đó, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng càng làm gia tăng rủi ro đối với các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu.
Tuy nhiên, một điểm tích cực là việc Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ tạm ngừng thu một số loại thuế đã tạo ra khoảng “đệm” ngắn hạn. Điều này giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội đẩy mạnh xuất khẩu hàng tồn kho, đặc biệt trong giai đoạn trước khi các chính sách mới có thể được siết chặt trở lại.
Tại các hội thảo chuyên đề gần đây, nhiều chuyên gia nhận định đây là “cửa sổ thời gian” quan trọng để doanh nghiệp cơ cấu lại kế hoạch sản xuất và thương mại. Trần Ngọc Anh cho rằng việc đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Mỹ trong giai đoạn này có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động của thuế khi chính sách thay đổi.
Trên thực tế, các doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Dệt May Việt Nam đang tập trung tối ưu hóa đơn hàng, ưu tiên hoàn thành các hợp đồng hiện có với đối tác chiến lược. Đồng thời, việc thương thảo lại với khách hàng về chi phí phát sinh, đặc biệt là logistics và bảo hiểm, cũng được triển khai nhằm chia sẻ rủi ro.
Yếu tố logistics đang trở thành bài toán then chốt. Chi phí vận tải tăng, thời gian giao hàng kéo dài do xung đột khu vực đã buộc doanh nghiệp phải tính toán lại toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc lựa chọn tuyến vận chuyển phù hợp, kết hợp với các phương án dự phòng, giúp giảm thiểu nguy cơ gián đoạn đơn hàng.
Bên cạnh đó, chi phí bảo hiểm hàng hóa tăng đột biến cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Các doanh nghiệp đang chủ động làm việc với đối tác bảo hiểm để tìm phương án tối ưu, đồng thời điều chỉnh điều khoản hợp đồng nhằm hạn chế rủi ro tài chính.
Một giải pháp quan trọng khác là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Theo khuyến nghị của Trần Đức Thắng, doanh nghiệp cần mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Đông Á, Nam Á, châu Phi hay Mỹ Latinh để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.
Song song đó, việc chuẩn bị hồ sơ xuất xứ hàng hóa và tuân thủ các tiêu chuẩn thương mại quốc tế cũng được đẩy mạnh. Đây là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tránh rủi ro trong các cuộc điều tra thương mại, đặc biệt là các quy định nghiêm ngặt từ phía Mỹ.
Theo Huỳnh Thế Du, việc đàm phán lại các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là điều kiện giao hàng và cơ chế chia sẻ chi phí, sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong bối cảnh biến động.
Có thể thấy, trong “cơn sóng” biến động hiện nay, khả năng thích ứng đang trở thành yếu tố quyết định. Doanh nghiệp nào chủ động xây dựng kịch bản, linh hoạt điều chỉnh chiến lược sẽ có lợi thế lớn trong việc duy trì thị phần và tăng trưởng.
Về dài hạn, những giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn trước mắt, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới phát triển bền vững trong một môi trường thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp.
Nam Sơn (t/h)
