Từ lợi thế địa lý đến năng lực tạo giá trị
Trong bức tranh thương mại quốc tế đang tái cấu trúc, các tuyến giao thương xuyên biên giới ngày càng giữ vai trò quan trọng trong kết nối thị trường và chuỗi cung ứng. Với vị trí tiếp giáp Trung Quốc và Lào, khu vực miền Bắc Việt Nam có điều kiện hình thành những hành lang thương mại liên vùng, mở rộng không gian xuất nhập khẩu và thúc đẩy phát triển kinh tế tại các địa phương biên giới.
Tại Hội nghị “Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026”, tổ chức tại Điện Biên, lãnh đạo tỉnh cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khu vực phía Bắc năm 2025 đạt trên 380 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch cả nước.
Con số này cho thấy quy mô thương mại lớn, song sự phát triển giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Tại những tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, hạ tầng giao thông, logistics và năng lực tổ chức sản xuất còn là những yếu tố hạn chế khả năng khai thác lợi thế cửa khẩu.
Điện Biên là trường hợp điển hình. Với hơn 455 km đường biên giới tiếp giáp cả Lào và Trung Quốc, tỉnh sở hữu hệ thống cửa khẩu có khả năng kết nối với các thị trường lân cận. Cùng với việc nâng cấp Cảng hàng không Điện Biên và định hướng phát triển các tuyến giao thông đối ngoại, địa phương có cơ sở để mở rộng thương mại biên giới, dịch vụ logistics và giao thương xuyên biên giới.
Tuy nhiên, cửa khẩu chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi phía sau đó là vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, kho bãi, doanh nghiệp phân phối và hệ thống dịch vụ đủ năng lực. Nếu hàng hóa chỉ dừng ở hoạt động mua bán, trao đổi ngắn hạn, giá trị tạo ra cho nền kinh tế địa phương sẽ khó tương xứng với tiềm năng.
Số hóa, xanh hóa để nâng cấp dòng chảy thương mại
Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, chuyển đổi số và thương mại xanh đang trở thành những năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp và địa phương trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và giảm phát thải ngày càng cao.
Đối với thương mại biên giới, điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới. Hiện đại hóa logistics cửa khẩu, phát triển cửa khẩu thông minh, ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới và số hóa thủ tục không chỉ giúp rút ngắn thời gian giao dịch, mà còn nâng tính minh bạch và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.
Tại hội nghị, các đại biểu Việt Nam, Lào và Trung Quốc tập trung trao đổi về hành lang logistics xanh, kết nối kho ngoại quan, vận tải đa phương thức, hải quan số, chứng từ điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và truy xuất nguồn gốc.
Đây là những yếu tố có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và mở rộng hợp tác dài hạn. Đặc biệt, với các sản phẩm nông nghiệp như cà phê, chè, mắc ca, gạo, cao su và sản phẩm OCOP, việc gắn sản xuất với chế biến, tiêu chuẩn hóa và thương hiệu sẽ quyết định khả năng nâng giá trị khi tiếp cận thị trường quốc tế.
Bộ Công Thương định hướng các địa phương chuyển từ tư duy tập trung vào lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu sang phát triển toàn bộ hệ sinh thái phía sau cửa khẩu, bao gồm sản xuất, chế biến, logistics, dữ liệu, thương mại điện tử và thị trường tiêu thụ.
Đối với Điện Biên, yêu cầu đặt ra là không chỉ phát huy vai trò địa phương có cửa khẩu, mà hướng tới trở thành điểm kết nối các dòng chảy thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới.
Khi doanh nghiệp ba nước chuyển từ quan hệ mua - bán đơn thuần sang liên kết sản xuất, đầu tư và phân phối, thương mại biên giới sẽ có thêm nền tảng phát triển bền vững. Đây cũng là hướng mở rộng không gian tăng trưởng cho các địa phương miền núi, nơi lợi thế địa lý chỉ thực sự trở thành giá trị kinh tế khi được kết nối với hạ tầng, công nghệ và năng lực doanh nghiệp.
Minh Thành (t/h)
