Vừa qua, Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam - Vietfish 2026 chính thức khai mạc tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), TP. Hồ Chí Minh. Diễn ra trong ba ngày, từ 19-21/8, triển lãm có diện tích hơn 14.000 m2, quy tụ 568 gian hàng của 335 doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Hơn 13.000 lượt khách chuyên ngành và khách quốc tế dự kiến tham quan, tìm kiếm cơ hội hợp tác tại sự kiện.
Thay vì chỉ được nhìn nhận như một hoạt động xúc tiến thương mại, Vietfish 2026 cho thấy một chuyển động đáng chú ý của ngành thủy sản: doanh nghiệp Việt Nam đang phải nâng cấp toàn bộ chuỗi sản xuất để thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Từ lợi thế sản lượng đến năng lực đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho rằng sự thay đổi nhanh của thương mại quốc tế đang đặt ngành thủy sản trước yêu cầu phải đổi mới phương thức cạnh tranh. Các thị trường xuất khẩu không chỉ quan tâm đến giá và sản lượng mà ngày càng chú trọng an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và các tiêu chuẩn xã hội.
Cùng với đó, biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, dịch bệnh, chi phí sản xuất và logistics gia tăng đang tạo thêm áp lực lên cả khu vực nuôi trồng, khai thác lẫn chế biến.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Hằng, trong điều kiện mới, thủy sản Việt Nam cần chuyển từ cạnh tranh dựa trên sản lượng và chi phí sang tạo lợi thế bằng chất lượng, công nghệ, giá trị gia tăng, thương hiệu và tính bền vững.
Đây cũng là cơ sở để Việt Nam thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ nuôi trồng, con giống, chế biến sâu, bảo quản, logistics đến truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải.
Một hướng đi quan trọng khác là mở rộng không gian thị trường. Thay vì chỉ tìm kiếm đơn hàng xuất khẩu, Việt Nam mong muốn thu hút các đối tác quốc tế đầu tư, liên doanh, chuyển giao công nghệ và cùng doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.
Bên cạnh yếu tố thương mại, yêu cầu về trách nhiệm với môi trường biển cũng ngày càng rõ nét. Phát triển nghề cá có trách nhiệm, chống khai thác IUU, bảo vệ hệ sinh thái biển và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch được xác định là những nội dung cần được triển khai song song với mục tiêu tăng trưởng.
Tại Vietfish 2026, Tổng Lãnh sự Mỹ tại TP. Hồ Chí Minh Melissa Brown đánh giá cao năng lực cạnh tranh cũng như sự linh hoạt của ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam. Bà cho biết Mỹ đang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thông qua việc cung cấp bã đậu nành chất lượng cao và nhiều nguyên liệu thức ăn phục vụ nuôi trồng thủy sản.
Theo bà Melissa Brown, thương mại thủy hải sản chỉ là một bộ phận trong quan hệ kinh tế ngày càng phát triển giữa Việt Nam và Mỹ. Năm 2025, thương mại song phương đạt gần 210 tỷ USD. Xuất khẩu hải sản của Mỹ sang Việt Nam cũng tăng 77%, lên 114 triệu USD.
Việc các sản phẩm như tôm hùm, cá hồi, cá tuyết, cua và nhiều loại hải sản Mỹ ngày càng phổ biến tại Việt Nam cho thấy dư địa hợp tác giữa hai bên còn lớn, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng thủy sản đang được tái cấu trúc.
Xuất khẩu tăng, nhưng bài toán lớn hơn là nâng giá trị
Những chuyển động tại Vietfish diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng tích cực.
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt gần 6,9 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ năm trước, bất chấp sức ép từ chi phí vận tải biển.
Đằng sau những con số xuất khẩu là một hệ sinh thái sản xuất rộng lớn, từ nuôi trồng, khai thác, chế biến đến logistics và thương mại. Sự phát triển của ngành không chỉ tạo nguồn thu ngoại tệ mà còn gắn trực tiếp với sinh kế của người dân tại nhiều địa phương và việc làm của hàng nghìn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.
Điểm đáng chú ý là cơ cấu ngành đang từng bước thay đổi. Từ một lĩnh vực phụ thuộc khá lớn vào khai thác nguyên liệu, thủy sản Việt Nam ngày càng tăng tỷ trọng chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và nâng giá trị gia tăng.
Đây cũng là yêu cầu tất yếu khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng tiêu chuẩn. Một sản phẩm có giá cạnh tranh nhưng thiếu thông tin truy xuất, không đáp ứng yêu cầu môi trường hoặc không chứng minh được tính bền vững sẽ ngày càng khó duy trì lợi thế.
Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch VASEP Đỗ Ngọc Tài cho rằng ngành thủy sản đang đứng trước quá trình chuyển đổi mạnh về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững.
Theo đó, Vietfish 2026 không chỉ là nơi giới thiệu sản phẩm mà còn phản ánh xu hướng tái cấu trúc của ngành. Trọng tâm đang dịch chuyển từ tăng trưởng sản lượng sang nâng giá trị; từ xuất khẩu sản phẩm sang xây dựng thương hiệu; từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết giữa các mắt xích trong chuỗi.
Đáng chú ý, Vietfish năm nay lần đầu triển khai chương trình Hosted Buyer, đồng thời tổ chức các hoạt động khảo sát nhà máy và vùng nuôi. Cách tiếp cận này giúp nhà mua hàng quốc tế có điều kiện tìm hiểu trực tiếp năng lực sản xuất, công nghệ và tiêu chuẩn của doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ kết nối thông qua hoạt động trưng bày.
Theo VASEP, việc đưa người mua quốc tế đến gần hơn với vùng nguyên liệu và cơ sở sản xuất có thể mở rộng cơ hội ký kết hợp đồng, đồng thời giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn yêu cầu của từng thị trường.
Trong giai đoạn cuối năm, hoạt động này được kỳ vọng hỗ trợ doanh nghiệp gia tăng đơn hàng, mở rộng tiêu thụ nội địa và đóng góp vào mục tiêu xuất khẩu thủy sản 12 tỷ USD.
Xa hơn, Vietfish 2026 cũng hướng đến việc chuẩn bị cho chu kỳ kinh doanh mới. Việc tìm kiếm đối tác, nâng cấp công nghệ tự động hóa, cải thiện năng lực chế biến và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG sẽ trở thành những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp thủy sản duy trì sức cạnh tranh trong năm 2027 và những năm tiếp theo.
Từ góc độ đó, câu chuyện của thủy sản Việt Nam không còn đơn thuần là làm sao xuất khẩu được nhiều hơn, mà là làm thế nào để mỗi sản phẩm tạo ra giá trị lớn hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn. Đây được xem là hướng đi quyết định khả năng nâng vị thế của thủy sản Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nam Sơn (t/h)
