THCL Mặc dù trong thời gian qua, mặt hàng rau quả đã được Chính phủ và các bộ, ngành quan tâm và đã có nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ, thúc đẩy sản xuất và XK; tuy nhiên, có những tồn tại vẫn chưa được giải quyết.

Nhứng tồn tại trong ngành rau quả vẫn chưa được giải quyết

Khó tiêu thụ

Báo cáo về tình hình sản xuất, tiêu thụ rau quả của Bộ Công thương cho biết, cả nước hiện có khoảng 845.000 ha diện tích trồng rau các loại, sản lượng khoảng 14,5 triệu tấn/năm; cả nước có khoảng 700ha diện tích cây ăn quả, sản lượng khoảng 7 triệu tấn quả/năm.

Kim ngạch XK rau quả trong 5 năm qua tăng trưởng bình quân 26,5% mỗi năm, từ 439 triệu USD năm 2009 lên gần 1,1 tỷ USD năm 2013. Ba tháng đầu năm 2015, XK rau quả đạt kim ngạch 368 triệu USD, tăng 26% so cùng kỳ năm 2014. Rau quả Việt Nam đã XK sang trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Những tồn tại trong ngành rau quả vẫn chưa được giải quyết. Trong khi tiêu thụ trong nước và XK chủ yếu là qua thương lái, công ty tư nhân thu gom; hệ thống hạ tầng thương mại còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu và tốc độ tăng trưởng thương mại rau quả ngày càng cao. Về sản xuất, chế biến, bảo quản sau thu hoạch, VSATTP đối với rau quả đa số là nhỏ lẻ, phân tán, chất lượng không đồng đều; công tác kiểm soát, phòng trừ sâu hại theo các tiêu chuẩn Global Gap, Viet Gap chưa được áp dụng rộng rãi; diện tích các vùng sản xuất rau an toàn tập trung được quy hoạch còn rất hạn chế.

Công tác thông tin và kết nối chia sẻ thông tin giữa các cơ quan hữu quan, địa phương và doanh nghiệp chưa cao.

Chất lượng rau quả chưa được cải thiện, phương thức sản xuất và kinh doanh lạc hậu, thiếu chủ động. Trong khi đó, các nước NK yêu cầu về chất lượng hàng hóa rất khắt khe…

Cầu cứu ai?

Ông Trương Quang Hoài Nam, Phó chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho rằng, nông sản, trái cây ùn ứ khó tiêu thụ là do “thiếu” KH&CN (20 năm qua, tổn thất sau thu hoạch với nông sản trái cây vẫn chiếm 25 - 30%, không cải thiện được).

Bởi theo ông Nam: Bộ KH&CN lẽ ra phải đóng vai trò quan trọng trong sản xuất và tiêu thụ nông sản thì lại “thiếu sự phân công”. Chúng ta đã từng đề cập tới phòng thí nghiệm công nghệ Nhật Bản cách đây nhiều năm - có thể giúp bảo quản trái cây tươi 10 năm không hỏng, ai cũng phấn khởi... Nhưng đến nay, không thấy động tĩnh gì”.

Cũng theo ông Nam, nếu KH&CN giúp giảm được 30% tổn thất này thì không cần Vietnam Airline giảm cước, trái cây của Việt Nam vẫn xuất đi Mỹ, Úc… tốt. Vì thế, cần một chính sách rõ ràng đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch, bởi kéo theo đó thì vận tải, XK sẽ thay đổi được. “Chúng tôi mong các bộ, ngành giúp kêu gọi DN đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch giúp nông dân”, ông Nam kiến nghị.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, Lê Phước Thanh cũng lên tiếng: Do chúng ta không biết thông tin thị trường Trung Quốc mua bán kiểu gì? Họ tiêu thụ hàng của ta như thế nào? Vì vậy, Bộ Công thương phải có dự báo ngắn hạn, dài hạn cho các địa phương để chúng tôi còn có hướng sản xuất cho nông dân không thì cứ thấy Trung Quốc mua là ồ ạt trồng, rồi họ không mua lại không biết bán cho ai.

Thứ trưởng Bộ Công thương, Trần Tuấn Anh lại đặt ngược câu hỏi: Vai trò địa phương ở đâu trong chỉ đạo sản xuất nông nghiệp? Chúng ta có quy hoạch, nhưng địa phương đã làm đúng theo quy hoạch chưa? Các bộ, ngành không thể “với tay” tới nông dân được!

Thứ trưởng Trần Tuấn Anh nói, đúng là Bộ Công thương có trách nhiệm cung cấp thông tin, song đối tượng sử dụng và cơ chế phối hợp thông tin như thế nào không rõ. Ông Tuấn Anh nêu ví dụ vụ dưa hấu vừa qua, Bộ Công thương đã có văn bản đề nghị các địa phương đánh giá sản lượng, thời gian thu hoạch dưa để điều tiết ở biên giới, nhưng không có phản hồi nào cả mà Bộ phải nắm thông tin từ báo chí và qua thực tế.

Ông Tuấn Anh kết luận: Việc đầu tư bảo quản sau thu hoạch là trách nhiệm của các địa phương. Tôi hỏi, bao nhiêu phần trăm kinh phí các địa phương đầu tư cho khâu này? Không có hệ thống bảo quản, phân phối đủ mạnh ở địa phương thì khó hỗ trợ cho tiêu thụ nông sản.

Kiều Tuyết