Trong các thử nghiệm tại phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu đã huấn luyện AI dựa trên hàng nghìn trình tự di truyền virus sẵn có để tạo ra 16 loại thực khuẩn thể khác nhau. Đây là loại virus chuyên biệt chỉ tấn công vi khuẩn mà không gây hại cho tế bào người.
Thành tựu này mang lại kỳ vọng rất lớn cho y học, đặc biệt là trong cuộc chiến chống lại vi khuẩn kháng kháng sinh. AI có thể thiết kế các thực khuẩn thể "may đo" để tiêu diệt chính xác những loại siêu vi khuẩn vốn đã lờn thuốc, giúp hỗ trợ quá trình điều trị bệnh nhân hiệu quả hơn. Khả năng thiết kế dựa trên chức năng cho phép AI tạo ra các công cụ y sinh có độ chính xác và tốc độ vượt xa các phương pháp truyền thống.
Mặt trái của công nghệ này chính là rủi ro tạo ra các tác nhân gây bệnh mới mang độc tố mạnh. Các chuyên gia cảnh báo về hiện tượng "né tránh dựa trên chức năng", khi AI tạo ra các virus có mã di truyền hoàn toàn khác biệt với những gì nhân loại từng biết.
Vì hệ miễn dịch của con người và các loại thuốc kháng virus hiện nay thường dựa trên việc nhận diện các mã di truyền hoặc cấu trúc protein đã biết, những virus do AI thiết kế có thể trở nên "vô hình" trước các cơ chế phòng thủ tự nhiên và nhân tạo. Điều này dẫn đến nguy cơ virus lây lan nhanh chóng mà không có thuốc điều trị kịp thời, hoặc tệ hơn là bị lợi dụng để chế tạo vũ khí sinh học trong quân đội.
Dù AI có khả năng viết mã gen ấn tượng, các nhà khoa học tại Microsoft Research nhận định rằng vẫn còn một khoảng cách lớn giữa việc thiết kế bộ gen trên máy tính và việc tạo ra một virus ổn định, có khả năng lây nhiễm mạnh mẽ trong cộng đồng như SARS-CoV-2. Việc hiện thực hóa các bộ gen này trong thực tế đòi hỏi chuyên môn sâu về sinh học thực nghiệm và điều kiện phòng thí nghiệm khắt khe.
Tuy nhiên, giới khoa học cũng không chủ quan khi cho rằng khoảng cách này có thể bị thu hẹp nếu có sự can thiệp của con người với mục đích xấu. Tốc độ phát triển của AI đang nhanh tới mức việc dự đoán các biến chủng hoặc mầm bệnh mới trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Để đối phó với những thách thức mới, cộng đồng khoa học và các tập đoàn dược phẩm đang phối hợp phát triển các cơ chế sàng lọc thế hệ mới.
Thay đổi phương thức nhận diện việc chuyển từ việc chỉ dựa vào mã DNA di truyền sang nhận diện virus dựa trên cấu trúc và chức năng của protein.
Giám sát dữ liệu huấn luyện đã kêu gọi quản lý chặt chẽ các tập dữ liệu dùng để dạy AI nhằm loại bỏ các trình tự gen độc hại ngay từ đầu.
Hợp tác quốc tế xây dựng các quy tắc đạo đức và an ninh sinh học nghiêm ngặt để đảm bảo AI chỉ được dùng cho mục đích cứu người.
Trí tuệ nhân tạo đang chứng minh vai trò là "con dao hai lưỡi" sắc bén nhất trong lịch sử khoa học. Sự phát triển này đòi hỏi một tầm nhìn quản trị tương xứng, nơi công nghệ phải đi kèm với trách nhiệm và sự giám sát chặt chẽ để bảo vệ nhân loại trước những kịch bản xấu nhất.
Tâm An(t/h)
