THCL Thực tế cho thấy, các tội xâm phạm sở hữu trí tuệ làm thiệt hại lớn đến kinh tế của mỗi DN, mỗi ngành, lĩnh vực và của cả đất nước. Tuy nhiên, việc xử lý hành vi này lại đang gặp rất nhiều khó khăn - nếu không sớm có biện pháp giải quyết triệt để, hậu quả sẽ khôn lường.

Vướng từ luật pháp

Theo Cục Cảnh sát kinh tế (Bộ Công an), các quy định về sở hữu trí tuệ (SHTT) còn mang nặng tính nguyên tắc chung, chưa đầy đủ và thiếu tính cụ thể, chi tiết. Một số nội dung còn thiếu, chưa đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn cũng như phù hợp với quy định chuẩn mực quốc tế.

Ngoài ra, các quy phạm pháp luật về bảo vệ quyền SHTT còn chồng chéo, trùng lặp. Một số hành vi vi phạm có thể được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Do đó, đối với từng cơ quan thực thi tùy vào chức năng, nhiệm vụ mà áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau đối với từng hành vi vi phạm.

Trong việc xử lý vi phạm SHTT theo pháp luật hiện hành, tuy có 3 biện pháp dân sự, hành chính, hình sự, nhưng việc quy định về trình tự, thủ tục thực hiện của các biện pháp chưa đầy đủ, rõ ràng, minh bạch, thời gian kéo dài.

Mặt khác, theo quy định của luật và các văn bản dưới luật hiện nay, chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa biện pháp hình sự và biện pháp hành chính trong việc xử lý các hành vi vi phạm về SHTT. Từ đó dẫn đến việc một vi phạm vừa có thể xử lý bằng biện pháp hình sự, vừa có thể xử bằng biện pháp hành chính. Trong trường hợp này, các cơ quan thực thi pháp luật thường chọn hình thức xử lý hành chính vì thủ tục và quy trình xử lý đơn giản hơn rất nhiều so với xử lý hình sự. Thực tế này gây tác động xấu tới ý thức tuân thủ pháp luật của chủ thể vi phạm pháp luật và các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm.

Điều đáng nói nữa, việc chứng minh lỗi cố ý của các đối tượng vi phạm trong các tội về xâm phạm SHTT là hết sức khó khăn. Trong thực tiễn điều tra, đặc biệt trong quá trình trinh sát, cơ quan công an biết rất rõ các đối tượng cố ý buôn bán hàng giả, xâm phạm SHTT nhưng khi bị bắt, các đối tượng thường khai nhận không biết đó là hàng giả, hàng hóa xâm phạm SHTT. Do thiếu yếu tố cấu thành nên cơ quan điều tra buộc phải tiến hành xử lý hành chính hoặc đổi tội danh chỉ vì không chứng minh được lỗi cố ý của đối tượng vi phạm.

Mắc ở con người

Trên thực tế, đội ngũ cán bộ chuyên trách chống vi phạm SHTT còn thiếu về số lượng và hạn chế trình độ chuyên môn. Hiện nay, tại công an các tỉnh thành phố, phần lớn lực lượng đấu tranh phòng chống tội phạm về hàng giả và xâm phạm SHTT đều nằm trong đội chống buôn lậu. Cán bộ trực tiếp làm công tác thực thi bảo vệ quyền SHTT còn thiếu và yếu về kiến thức pháp luật, kiến thức chuyên môn, đặc biệt là trong lĩnh vực liên quan đến SHTT.

Bên cạnh đó, trang thiết bị và cơ sở vật chất trang bị cho lực lượng đấu tranh phòng chống tội phạm về hàng giả và xâm phạm SHTT còn thiếu thốn, không đáp ứng được yêu cầu công tác, nhất là các thiết bị để thẩm định, giám định phân biệt hàng vi phạm SHTT và hàng thật.

Đặc biệt, cơ chế bảo đảm thực thi các quy định bảo hộ quyền SHTT chưa được hoàn thiện. Sự hiểu biết của toàn xã hội với vấn đề này còn hạn chế. Công tác tuyên truyền giáo dục người dân về kiến thức cũng như ý thức chấp hành các quy định về SHTT chưa tốt. Kiến thức về SHTT mới chỉ dừng lại ở các cơ quan thực thi, còn đại đa số người dân không có chút hiểu biết nào. Đây là hạn chế lớn tạo ra mảnh đất màu mỡ cho vi phạm SHTT phát triển.

Hiện nay, đại đa số các chủ thể quyền ở Việt Nam chưa chủ động thực hiện bảo vệ quyền và tài sản của mình mà còn mang nặng tâm lý trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, vào các cơ quan thực thi pháp luật. Họ chưa có ý thức trong việc dăng ký bảo hộ sản phẩm (trừ các đơn vị có yếu tố nước ngoài), do đó đã tạo điều kiện cho các đối tượng lợi dụng uy tín để có hành vi vi phạm. Trong thực tế đấu tranh với các loại tội phạm về xâm phạm SHTT, nhiều trường hợp cơ quan điều tra không tìm được chủ sở hữu của đối tượng bị xâm hại (chủ thể quyền), trong khi đó theo quy định của luật có những tội danh bắt buộc phải khởi tố và chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại như tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 171), quy định tại điều 105 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Thanh Hà (Thương hiệu & Công luận)