Việc phê duyệt quy hoạch khu du lịch Khe Răm quy mô khoảng 164ha mở thêm cơ hội phát triển các sản phẩm trải nghiệm, nghỉ dưỡng sinh thái, góp phần đa dạng hóa điểm đến và làm phong phú hình ảnh thương hiệu du lịch của TP. biển Đà Nẵng.
Hòa Bắc – miền trải nghiệm giữa núi rừng và sông nước
Đi theo những cung đường từ cửa biển Nam Ô về phía Trường Định, An Định rồi ngược dần lên vùng miền núi Hòa Bắc, cảnh quan TP.Đà Nẵng hiện ra với một diện mạo lạ thường. Sau những khu phố và trục giao thông đông đúc là những xóm làng ven sông, bãi bồi, triền núi và các lối nhỏ dẫn về phía suối. Với người yêu khám phá, riêng chặng đường ấy đã là một phần của trải nghiệm, chứ không đơn thuần là quãng di chuyển để đến một địa điểm du lịch.
Khu vực Hòa Bắc trước đây, nay thuộc phường Hải Vân, có lợi thế đặc biệt bởi sự tiếp nối giữa núi, rừng, sông Cu Đê thơ mộng hiền hòa và đời sống nông thôn. Những con đường xuyên qua làng quê thích hợp để nghiên cứu các hành trình xe đạp trải nghiệm; không gian ven sông gợi mở hoạt động tìm hiểu sản xuất nông nghiệp và văn hóa bản địa. Đây là dạng tài nguyên không thể tạo ra chỉ bằng một công trình xây dựng, bởi sức hấp dẫn hình thành từ cảnh quan và nhịp sống của chính vùng đất này.
Khe Răm là điểm nhấn của không gian đó. Dòng suối len qua những khối đá, các mảng cây xanh và địa hình thung lũng, tạo nên cảnh quan thay đổi theo thời tiết và mùa trong năm. Những người từng tìm đến khu vực này bằng xe đạp ghi lại hình ảnh đường mòn ven nước, ghềnh đá, suối chảy giữa núi đồi. Các tư liệu trải nghiệm ấy gợi ý một hướng quảng bá gần gũi: Cho khách tập phương thấy cảm giác khám phá từng cung đường, thay vì chỉ giới thiệu một danh thắng qua vài tấm ảnh toàn cảnh.
Tuy nhiên, Khe Răm cũng cho thấy rõ đặc trưng của du lịch thiên nhiên: Cảnh sắc hấp dẫn thường đi kèm địa hình phức tạp, dòng chảy biến đổi và những giới hạn an toàn. Bởi vậy, khai thác trải nghiệm cần dựa trên tuyến đi được khảo sát, điều kiện thời tiết và hướng dẫn phù hợp; không đồng nhất hoạt động tham quan cảnh quan với việc được phép xuống suối hay tổ chức tắm suối.
Điểm tạo chiều sâu cho hành trình Hòa Bắc còn nằm ở Tà Lang và Giàn Bí, nơi cộng đồng, đồng bào dân tộc Cơ Tu gìn giữ những giá trị văn hóa qua không gian nhà Gươl, cồng chiêng, múa dân gian, nghề thủ công và ẩm thực. Một chuyến đi có thể kết hợp ngắm cảnh, tìm hiểu đời sống cộng đồng, thưởng thức sản phẩm nông nghiệp địa phương. Khi câu chuyện về con người trở thành một phần của sản phẩm du lịch, Hòa Bắc sẽ có bản sắc rất riêng, thay vì chỉ cạnh tranh bằng cảnh đẹp.
Du lịch cộng đồng nơi đây đã được đặt nền từ nhiều năm trước. Từ năm 2015, ý tưởng phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại Tà Lang và Giàn Bí đã hướng đến mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và tạo sinh kế cho đồng bào Cơ Tu. Trung tâm Văn hóa du lịch cộng đồng Tà Lang – Giàn Bí được khánh thành tháng 6/2025 tiếp tục bổ sung không gian sinh hoạt, giới thiệu văn hóa và phục vụ khách thập phương. Điều đáng ghi nhận là Hòa Bắc đã có những hoạt động thực tế để phát triển tiếp, chứ không phải bắt đầu từ một trang quy hoạch trống.
Từ quy hoạch Khe Răm đến những sản phẩm du lịch khác biệt
Tháng 8/2026, UBND TP. Đà Nẵng phê duyệt Quy hoạch phân khu Khu du lịch khu vực Khe Răm, tỷ lệ 1/2.000, tại Quyết định số 3578/QĐ-UBND. Phạm vi khoảng 164ha, thuộc phân khu sinh thái phía Tây, được định hướng cho du lịch nghỉ dưỡng, dã ngoại, khám phá, gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa truyền thống. Đây là một dấu mốc về tổ chức không gian phát triển, không phải sự xác nhận rằng các công trình du lịch dự kiến đã hình thành.
Theo nội dung quy hoạch được thành phố công bố, khu A nằm ở cửa ngõ, tiếp giáp sông Cu Đê, dành cho các chức năng đón tiếp, bến thuyền và dịch vụ; khu B dọc suối Khe Răm hướng đến hoạt động trải nghiệm, khám phá thiên nhiên, cắm trại tiện nghi và đi bộ đường dài; khu C nằm sâu hơn trong thung lũng, dự kiến bố trí cơ sở nghỉ dưỡng biệt lập phù hợp cảnh quan. Ba khu chức năng tạo khả năng phục vụ những nhóm khách khác nhau, nhưng phải được kết nối thành hành trình thống nhất mới phát huy được lợi thế.
Giả sử du khách dành một ngày để khám phá phía Tây Bắc thành phố, hành trình không nhất thiết bắt đầu ở cổng một khu nghỉ dưỡng. Họ có thể tiếp cận cảnh quan sông Cu Đê, trải nghiệm đường làng bằng xe đạp trên những tuyến phù hợp, gặp gỡ người dân, tìm hiểu một hoạt động nông nghiệp, sau đó tham gia chương trình văn hóa cộng đồng. Với người có nhu cầu lưu trú, dịch vụ nghỉ dưỡng trong tương lai có thể làm phong phú lựa chọn, song không thay thế vai trò của những trải nghiệm bản địa. 
Cách tổ chức sản phẩm như vậy sẽ giúp tránh tình trạng mỗi cơ sở kinh doanh là một điểm dừng riêng rẽ. Đơn vị lữ hành có thể thiết kế chương trình; hợp tác xã và hộ dân cung cấp trải nghiệm, sản vật; cơ sở lưu trú đảm nhận dịch vụ nghỉ ngơi; cơ quan quản lý xác lập những điều kiện về đường sá, môi trường và an toàn. Khách đến không chỉ để chụp một tấm ảnh bên suối mà có thêm lý do dành nhiều thời gian hơn cho vùng đất.
Quy hoạch cũng nêu định hướng kết nối bến thủy nội địa ven sông Cu Đê với tuyến du lịch đường thủy Cu Đê – Trường Định. Đây là ý tưởng đáng chú ý trong việc mở rộng không gian trải nghiệm từ biển về vùng ven sông, song chỉ có thể trở thành dịch vụ cụ thể khi luồng tuyến, phương tiện, bến bãi và điều kiện khai thác được cơ quan có thẩm quyền xác định, cho phép.
Vì thế, câu hỏi quan trọng sau khi có quy hoạch không chỉ là Khe Răm sẽ có bao nhiêu cơ sở lưu trú, mà là Đà Nẵng sẽ xây dựng được chuỗi trải nghiệm nào để du khách muốn quay lại. Lợi thế cạnh tranh bền vững của Hòa Bắc phải nằm ở sự kết hợp có chất lượng giữa cảnh quan, hoạt động khám phá, văn hóa Cơ Tu và sự tham gia thực chất của người dân.
Phát triển du lịch xanh từ giá trị bản địa
Sự phát triển của du lịch Hòa Bắc đã có những tín hiệu tích cực. Theo thông tin công bố đầu tháng 1/2026, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng Hòa Bắc có 27 thành viên góp vốn, hơn 250 thành viên liên kết và đã đón hơn 11.450 lượt khách sau khoảng hai năm hình thành, phát triển. Đây là số liệu của một đơn vị, không phải tổng lượng khách toàn khu vực, nhưng phản ánh nhu cầu trải nghiệm và khả năng huy động cộng đồng tham gia làm du lịch.
Đi cùng cơ hội là yêu cầu không làm mất đi những điều hấp dẫn khi du khách đến Hòa Bắc. Quy hoạch Khe Răm quy định mật độ xây dựng gộp toàn khu tối đa 20%, đồng thời định hướng hệ thống thu gom, xử lý nước thải và chất thải rắn. Tuy nhiên, tỷ lệ xây dựng chỉ là một chỉ tiêu quản lý không gian; chất lượng sinh thái còn phụ thuộc vào việc gìn giữ dòng nước, thảm thực vật, sự ổn định của địa hình và cách vận hành dịch vụ sau đầu tư.
Sông Cu Đê còn gắn với nhiệm vụ cấp nước sinh hoạt cho thành phố, trong đó có Nhà máy nước Hòa Liên. Bởi vậy, bảo vệ lưu vực và kiểm soát chất thải phải là điều kiện xuyên suốt của quá trình phát triển du lịch. Với các hoạt động gần suối, an toàn cần được đặt lên trước những lời mời gọi khám phá. Khu vực Khe Răm từng bị cắm biển cấm xuống suối vào năm 2024 sau những vụ đuối nước; tình trạng quản lý hiện tại phải được kiểm tra trước khi tổ chức hoặc quảng bá một hoạt động cụ thể.
Với văn hóa Cơ Tu, nguyên tắc tương tự cần được áp dụng: Bảo tồn không có nghĩa chỉ dựng một sân khấu biểu diễn cho du khách. Người dân phải có quyền lựa chọn cách giới thiệu di sản, tham gia quyết định sản phẩm, hưởng lợi từ dịch vụ và duy trì đời sống văn hóa thường ngày. Câu chuyện nhà Gươl, nghề thủ công hay bữa ăn bản địa sẽ có sức thuyết phục hơn khi được kể bởi chính cộng đồng gìn giữ những giá trị ấy.
Thành phố cũng cần chú ý những điều kiện tưởng như nhỏ nhưng quyết định trải nghiệm thực tế: Biển chỉ dẫn trên tuyến đi, điểm dừng nghỉ, thu gom rác, nhà vệ sinh, đội ngũ hướng dẫn, thông tin về thời tiết và khả năng cứu hộ. Với các sản phẩm xe đạp, trekking hay hoạt động ngoài trời, chất lượng quản lý và sự an toàn của hành trình quan trọng không kém hình ảnh quảng bá.
Từ quy hoạch Khe Răm 164ha đến những mô hình du lịch cộng đồng đã xuất hiện ở Hòa Bắc, cơ hội phát triển vùng Tây Bắc Đà Nẵng đang dần có nền tảng rõ hơn. Nếu được tổ chức hài hòa, nơi đây có thể bổ sung một sắc thái khác cho du lịch thành phố: Bên cạnh nhịp sống đô thị và không gian biển là những hành trình khám phá núi rừng, dòng Cu Đê và cuộc sống cộng đồng, nơi giá trị trải nghiệm được tạo nên từ chính thiên nhiên và con người.
Hoàng Hữu Quyết - Đình Lương
