Nghịch lý đang xảy ra là hầu hết các DN sữa và vận tải thường “nhạy cảm” tăng giá khi giá nguyên liệu rục rịch tăng, nhưng lại “thờ ơ” mỗi khi giá nguyên liệu giảm.

Vậy tại sao nghịch lý trên xảy ra trong thời gian dài mà cơ quan quản lý vẫn chưa tìm ra biện pháp và người tiêu dùng phải chịu thiệt?

Khó quản lý giá sữa

Bất chấp hàng loạt động thái “siết chặt” quản lý nhà nước được cơ quan có thẩm quyền ban hành, hiện các mặt hàng sữa tại thị trường Hà Nội vẫn chưa có động thái giảm giá, cho dù giá sữa nguyên liệu trên thị trường thế giới giảm sâu liên tục từ tháng 6/2014 đến nay, với mức giảm trung bình khoảng 15%.

Lý giải về điều này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Cục trưởng Cục quản lý giá (Bộ Tài chính) cho rằng,  việc điều chỉnh giá là do DN quyết định, Bộ Tài chính chỉ thực hiện giám sát và điều tiết khi có bất ổn. Tuy vậy, ông Tuấn cho biết, đầu tháng 11, Bộ Tài chính thành lập các đoàn đi kiểm tra liên ngành về giá sữa tại các DN sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu sữa… nhằm phát hiện và chấn chỉnh những hành vi vi phạm về kinh doanh sữa. “Bộ sẽ xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá và công bố công khai trên phương tiện thông tin đại chúng”, ông Tuấn khẳng định.

Dư luận đặt câu hỏi: Tại sao DN sữa vẫn phớt lờ các yêu cầu giảm giá của cơ quan quản lý? Theo ông Nguyễn Hoàng Tuấn, Phó cục trưởng Cục thuế xuất nhập khẩu (Tổng cục Hải quan) thì: "DN có trách nhiệm tự kê khai, tính thuế và chịu trách nhiệm về việc kê khai tính thuế của mình. Cơ quan hải quan sẽ chịu trách nhiệm về việc kiểm tra, xác định giá. Trong trường hợp có nghi vấn thì sẽ tạo điều kiện cho DN thực hiện quyền tham vấn để giải trình, chứng minh về trị giá khai báo của mình".

Phải chăng, DN được quyền tự kê khai giá nên mới xảy ra tình trạng khó quản lý giá như hiện nay? Trong phiên chất vấn trước Quốc hội sáng ngày 18/11, trả lời về việc quản lý giá sữa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cho hay: Thực hiện Nghị quyết 29 của Chính phủ, Bộ Tài chính đã có quyết định về điều hành giá sữa, trong đó công bố giá tối đa của 25 mặt hàng sữa. “Đây là việc làm rất khó, báo cáo với Quốc hội, Bộ Tài chính đã có công văn gửi lãnh đạo các tỉnh, phối hợp làm việc này”, Bộ trưởng nói.

Lúng túng quản lý giá cước vận tải

Cũng giống như giá sữa, giá cước vận tải vẫn luôn trong tư thế “lên nhanh xuống chậm” và những DN này dường như đang “một mình một ngựa” trong sân chơi của mình. Tuy nhiên, khi lĩnh vực sữa vẫn chây ỳ chưa giảm giá thì trước sức ép của dư luận và các cơ quan chức năng, các DN vận tải đã bắt đầu rục rịch giảm giá cước, dù rằng mức giảm khá nhỏ giọt, không như cộng đồng mong đợi.

Các DN vận tải cũng tìm đủ lý do biện minh cho việc trì hoãn giảm giá cước là do “giá xăng tăng - giảm liên tục, trong khi thủ tục kê khai giá mới lại rất phức tạp, DN khó lòng chạy theo”; hay “mỗi lần điều chỉnh giá thì DN lại phải kê khai giá cước, in ấn lại vé”… Riêng đối với taxi, còn phải dừng hoạt động để tới gặp các cơ quan quản lý nhà nước làm thủ tục căn chỉnh lại đồng hồ, niêm phong kẹp chì, vừa tốn kém chi phí, vừa mất thời gian”...

Sự lúng túng của cơ quan quản lý, một chuyên gia tài chính lý giải, đó là bởi, theo quy định hiện hành, cước vận tải đường bộ đang bị thả nổi cho chính các DN tự chủ động định giá theo cơ chế thị trường. Muốn tăng hay giảm giá, DN chỉ việc kê khai rồi báo cáo với các sở, ngành.

Đối với kinh doanh vận tải, xăng dầu chính là nguyên liệu đầu vào, như vậy, về lý thuyết, nguyên liệu đầu vào chiếm khoảng 40% cơ cấu thành sản phẩm. Thế nhưng, ở nước ta đang diễn ra bất cập đó là cơ cấu thành sản phẩm còn bao gồm những khoản “không tên” khó xác định gây lúng túng trong việc quản lý giá cho cơ quan chức năng. Bởi vậy, khi giá thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng, thường cao gấp 3 – 5 lần.

Trong khi đó, sự quản lý, giám sát của các cơ quan nhà nước còn thiếu chặt chẽ, thậm chí thiếu chế tài để xử lý nếu DN chậm hoặc không giảm giá. Chính việc thiếu cơ chế kiểm soát từ cơ quan chức năng, cho nên giải pháp ứng phó với các DN chây ỳ giảm giá dường như trở nên bất lực. Và như vậy, DN vẫn ung dung “một mình một ngựa” trên sân chơi của mình, mặc cho người tiêu dùng vẫn đang “còng lưng” gánh đủ các khoản chi phí có tên và không tên mà DN đang vẽ ra để biện minh cho việc chưa giảm giá

Thanh Bình