Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong “bản đồ nguồn cung” tôm hùm của Trung Quốc. Nếu năm 2024, Canada còn giữ vị trí số một với 26.920 tấn, tương đương 44% thị phần, thì sang năm 2025, lượng xuất khẩu của nước này giảm mạnh xuống còn 15.355 tấn (khoảng 22%). Trong khi đó, Việt Nam tăng tốc mạnh mẽ, vươn lên dẫn đầu. Hoa Kỳ và Australia lần lượt đạt 9.931 tấn và 6.950 tấn, cho thấy xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của Trung Quốc ngày càng rõ rệt.
Theo phân tích của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tổng nhu cầu nhập khẩu tôm hùm của Trung Quốc trong năm 2025 đạt mức kỷ lục 69.774 tấn, tăng đáng kể so với 60.834 tấn của năm trước. Sự gia tăng này phản ánh xu hướng tiêu dùng phân hóa: Nhóm khách hàng phổ thông tìm đến sản phẩm giá hợp lý, trong khi phân khúc cao cấp vẫn duy trì sức mua mạnh với các mặt hàng tươi sống, kích cỡ lớn và giá trị cao như tôm hùm.
Yếu tố chính sách thuế cũng đóng vai trò quan trọng trong sự thay đổi cục diện. Từ ngày 20/3/2025, Trung Quốc áp thuế bổ sung 25% đối với nhiều mặt hàng thủy sản từ Canada, bao gồm tôm hùm. Điều này khiến sản phẩm Canada giảm sức cạnh tranh về giá, tạo cơ hội cho các nhà cung cấp khác. Việt Nam đã tận dụng tốt thời điểm này nhờ lợi thế khoảng cách địa lý gần, thời gian vận chuyển ngắn và khả năng cung ứng linh hoạt, đặc biệt với hàng sống – yếu tố then chốt trong phân khúc cao cấp.
Theo số liệu từ cơ quan hải quan Việt Nam, tổng giá trị tôm xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông trong năm 2025 đạt 1,3 tỷ USD, tăng 55% so với năm trước. Riêng tôm hùm xanh đóng góp phần lớn mức tăng trưởng, trở thành “đầu kéo” của toàn ngành. Bước sang tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh sang hai thị trường này tiếp tục đạt hơn 100 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu vẫn duy trì tích cực.
Tuy nhiên, từ ngày 1/3/2026, mức thuế bổ sung 25% đối với tôm hùm Canada được Trung Quốc dỡ bỏ theo thỏa thuận song phương. Diễn biến này được dự báo sẽ tạo ra vòng cạnh tranh mới. Canada có cơ hội lấy lại thị phần, đặc biệt ở phân khúc nhà hàng cao cấp và quà biếu. Australia cũng gia tăng hiện diện sau khi thương mại được khôi phục hoàn toàn.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với áp lực lớn hơn về giá và chất lượng. Bên cạnh cạnh tranh từ Canada, Australia và Hoa Kỳ, các nước Đông Nam Á như Philippines, Indonesia hay Malaysia cũng đẩy mạnh xuất khẩu. Thị trường Trung Quốc đồng thời siết chặt quy định về đăng ký cơ sở chế biến và tiêu chuẩn chất lượng, trong đó có việc áp dụng nghiêm các quy định mới về quản lý an toàn thực phẩm.
VASEP nhận định, để duy trì vị thế dẫn đầu, doanh nghiệp Việt cần tiếp tục chuẩn hóa quy cách, kiểm soát chất lượng đồng đều, tối ưu logistics cho hàng sống và tăng cường kết nối trực tiếp với hệ thống phân phối hiện đại tại Trung Quốc. Năm 2025 cho thấy thị trường này sẵn sàng chi tiêu mạnh khi phân khúc cao cấp phục hồi. Tuy nhiên, năm 2026 sẽ là phép thử về năng lực cạnh tranh thực sự.
Giữ vững chất lượng, tốc độ giao hàng và khả năng bám sát xu hướng tiêu dùng sẽ là chìa khóa để tôm hùm xanh Việt Nam tiếp tục duy trì thị phần tại thị trường lớn nhất thế giới này.
Nam Sơn (t/h)
