Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), dù kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 1/2026 đạt khoảng 874 triệu USD, tăng gần 13% so với cùng kỳ năm trước, nhưng đà tăng này chủ yếu đến từ các thị trường Trung Quốc, Nhật Bản và ASEAN.
Riêng thị trường Hoa Kỳ lại ghi nhận mức sụt giảm rõ rệt. Nguyên nhân chủ yếu không đến từ nhu cầu thị trường, mà xuất phát từ những vướng mắc mới liên quan đến thủ tục và giấy tờ kỹ thuật trong quá trình thông quan.
Cụ thể, từ đầu năm 2026, hàng thủy sản xuất khẩu sang Hoa Kỳ bắt buộc phải có giấy chứng nhận phân tích (COA) theo quy định tại Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Tuy nhiên, quá trình cấp và thẩm định COA hiện chưa thực sự đồng bộ, trong khi hồ sơ yêu cầu nhiều tài liệu kỹ thuật, phải dịch thuật sang tiếng Anh và hoàn thiện theo tiêu chuẩn phía Hoa Kỳ. Điều này khiến không ít doanh nghiệp gặp lúng túng, kéo dài thời gian chuẩn bị hồ sơ, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xuất hàng.
Thực tế ghi nhận cho thấy, nhiều lô hàng thủy sản đã cập cảng Hoa Kỳ nhưng phải nằm chờ thông quan do chưa hoàn tất đầy đủ giấy tờ theo quy định mới. Việc hàng hóa bị “kẹt” tại cảng không chỉ làm phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi mà còn khiến doanh nghiệp lo ngại nguy cơ gián đoạn kế hoạch giao hàng trong các tháng tiếp theo.
Theo VASEP, nhóm cá ngừ và các loài thủy sản khai thác khác chịu tác động rõ nhất từ quy định COA mới. Trong khi đó, một số doanh nghiệp xuất khẩu tôm đã chủ động giao hàng sớm hơn trong giai đoạn cuối năm 2025 nhằm giảm thiểu rủi ro khi bước sang năm 2026.
Diễn biến này cho thấy, dù tổng thể xuất khẩu thủy sản vẫn tăng trưởng, nhưng những rào cản thủ tục mới tại thị trường Hoa Kỳ đang đặt ra thách thức không nhỏ, buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng để tránh ảnh hưởng lan rộng đến hoạt động xuất khẩu trong thời gian tới.
Ngày 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025/TT-BNNMT ngày 26/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy định chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay, việc cấp COA đã được triển khai thực hiện ở một số địa phương. Tuy nhiên, quá trình thực hiện ở các địa phương chưa đồng bộ, thống nhất, số lượng hồ sơ được tiếp nhận xử lý còn thấp so với nhu cầu.
Do đó, để kịp thời cung cấp giấy tờ cần thiết cho các tổ chức, cá nhân xuất khẩu sản phẩm thủy sản sang Hoa Kỳ không làm gián đoạn, ách tắc hoạt động xuất khẩu và thực hiện đúng quy định tại Thông tư 74/2025/TT-BNNMT, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành phố quan tâm, chỉ đạo các đơn vị chức năng kịp thời công bố thủ tục hành chính, công khai tại cơ quan, đơn vị trực tiếp tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính; công bố quy trình nội bộ xử lý hồ sơ để kịp thời tiếp nhận, xử lý hồ sơ.
Các tỉnh, thành phố tổ chức tiếp nhận hồ sơ theo hình thức trực tiếp và dịch vụ bưu chính công ích (trong thời gian chưa có dịch vụ công trực tuyến); thực hiện đúng quy định về thành phần hồ sơ, hình thức hồ sơ; không yêu cầu thêm các giấy tờ, hồ sơ không cần thiết, không có trong quy định; bố trí đủ nhân sự phù hợp để kịp thời giải quyết hồ sơ theo đúng thời gian quy định.
Các tỉnh, thành phố tiếp tục tổ chức tuyên truyền, phổ biến rộng rãi nội dung quy định trong Thông tư 74/2025/TT-BNNMT đến các cơ quan, các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thuỷ sản; triển khai các nội dung đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo tại văn bản số 11144/BNNMT-TSKN ngày 31/12/2025.
Hoàng Bách(t/h)
