Cửa vào chuỗi cung ứng đang rộng hơn
Sự dịch chuyển của ngành bán dẫn đang tạo thêm cơ hội cho Việt Nam ở nhiều công đoạn, từ điện tử, linh kiện, thiết bị đến đóng gói, kiểm thử và các dịch vụ kỹ thuật. Nền tảng sản xuất điện tử đã hình thành cùng dòng vốn FDI là lợi thế để doanh nghiệp trong nước tiếp cận những yêu cầu mới của thị trường.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, sự phát triển nhanh của ngành đang đi kèm xu hướng chuyển từ điện tử tiêu dùng sang những sản phẩm chuyên dụng, có hàm lượng công nghệ cao hơn. Điều này buộc doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực tương ứng thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí.
Theo ông Tuấn, chính sách thuế, hải quan cần được triển khai cùng các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu phát triển, nội địa hóa chuỗi cung ứng và hạ tầng dùng chung. Đây là điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt doanh nghiệp khởi nghiệp, giảm chi phí đầu tư ban đầu và rút ngắn quá trình thương mại hóa sản phẩm.
Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, bà Fleur Gribnau, Bí thư thứ nhất phụ trách các vấn đề kinh tế, Đại sứ quán Hà Lan, cho biết hệ sinh thái bán dẫn Hà Lan có hơn 300 doanh nghiệp liên kết, với các tập đoàn lớn đóng vai trò dẫn dắt và kéo theo mạng lưới nhà cung cấp.
Điểm đáng chú ý không nằm ở con số doanh nghiệp, mà ở khả năng liên kết giữa các mắt xích. Với Việt Nam, đây là gợi ý để chuyển sự hiện diện của các tập đoàn FDI thành thị trường cho doanh nghiệp nội địa, thay vì để khu vực trong nước đứng ngoài chuỗi cung ứng.
Từ nhận đơn hàng đến tạo ra giá trị riêng
Cơ hội tham gia chuỗi bán dẫn sẽ không tự động chuyển thành năng lực nội địa. Doanh nghiệp Việt cần xác định rõ mình có thể bắt đầu ở công đoạn nào, thiếu tiêu chuẩn gì và cần đầu tư bao nhiêu để tiến lên nấc thang tiếp theo.
Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, định hướng phát triển hệ sinh thái chip, điện tử đến năm 2030 gắn với đào tạo 50.000 kỹ sư chất lượng cao và xây dựng hạ tầng thiết kế, đóng gói chip. Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu nâng năng lực phải diễn ra đồng thời ở doanh nghiệp, công nghệ và hạ tầng.
Với doanh nghiệp, thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ nhận đơn hàng gia công sang làm chủ nhiều hơn các khâu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất. Không nhất thiết phải bước ngay vào công đoạn phức tạp nhất; doanh nghiệp có thể bắt đầu từ linh kiện, vật liệu, thiết bị phụ trợ, kiểm thử hoặc các dịch vụ kỹ thuật, sau đó tích lũy năng lực để mở rộng.
Theo các chuyên gia, liên kết với FDI là một trong những con đường ngắn để doanh nghiệp Việt nâng chuẩn. Các tập đoàn quốc tế có thể cung cấp không chỉ đơn hàng mà còn yêu cầu kỹ thuật, quy trình quản trị và tiêu chuẩn chất lượng. Nếu đáp ứng được những yêu cầu này, doanh nghiệp trong nước sẽ có cơ hội trở thành nhà cung ứng ổn định và tiến dần lên các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.
Quá trình này cũng cần sự hỗ trợ của hệ sinh thái trong nước. Việc dùng chung phòng thí nghiệm, thiết bị nghiên cứu, kết nối doanh nghiệp với viện, trường và các chương trình hỗ trợ công nghệ có thể giúp giảm chi phí nâng cấp.
Mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành điện tử lên 35-40% vào năm 2035 vì thế không chỉ là câu chuyện tăng số lượng nhà cung cấp. Quan trọng hơn là nâng chất lượng của từng doanh nghiệp trong chuỗi.
Bán dẫn đang tạo ra một “cửa sổ cơ hội” cho Việt Nam, nhưng thời gian để tận dụng không kéo dài vô hạn. Khi các tập đoàn quốc tế tiếp tục tái cấu trúc chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào nhanh chóng biến yêu cầu của khách hàng thành năng lực công nghệ sẽ có cơ hội bước lên vị trí cao hơn. Khi đó, Việt Nam không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà có thể trở thành nơi tạo ra ngày càng nhiều giá trị trong chuỗi bán dẫn toàn cầu.
Minh Thành (t/h)
