Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 80-NQ/TW, tiếp tục khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trong kỷ nguyên mới. Trong đó, văn hóa các dân tộc thiểu số được xác định là một trụ cột, vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo động lực cho phát triển bền vững.
Hội nghị lần này tập trung đánh giá toàn diện kết quả triển khai thời gian qua, đồng thời thảo luận các giải pháp trọng tâm nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc, bám sát định hướng của Đảng, Nhà nước và yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Đây cũng là dịp tôn vinh những cá nhân tiêu biểu – các nghệ nhân, già làng, trưởng bản – những người đang trực tiếp gìn giữ, trao truyền và phát huy di sản văn hóa trong cộng đồng.
Theo đánh giá của Bộ, trong 5 năm gần đây, công tác văn hóa dân tộc đã đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt thông qua triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Dự án 6). Nhiều làng bản được bảo tồn, phục hồi; các lễ hội truyền thống đứng trước nguy cơ mai một đã được khảo sát, lập hồ sơ và phục dựng kịp thời. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật của đồng bào dân tộc thiểu số được duy trì thường xuyên, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và tạo động lực phát triển tại địa phương.
Đáng chú ý, cách tiếp cận “bảo tồn gắn với phát triển” đang dần trở thành xu hướng chủ đạo. Thay vì chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, nhiều địa phương đã chủ động khai thác giá trị di sản để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân. Vai trò chủ thể của cộng đồng được đề cao, khi chính người dân, nghệ nhân trở thành trung tâm trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.
Thống kê cho thấy, toàn ngành đã tổ chức phục dựng trên 30 lễ hội truyền thống tiêu biểu; xây dựng và vận hành 45 mô hình bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch; thành lập hơn 20 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số; triển khai 30 chương trình nghiên cứu bảo tồn di sản phi vật thể, trong đó có nhiều chương trình chuyên sâu đối với các dân tộc ít người. Những kết quả này góp phần quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ mai một, thất truyền các giá trị văn hóa truyền thống.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác văn hóa dân tộc vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nhiều giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ mai một; nguồn lực đầu tư còn hạn chế; hệ thống chính sách ở một số thời điểm chưa đồng bộ; năng lực tổ chức thực hiện tại cơ sở còn bất cập. Việc lồng ghép, huy động nguồn lực và lựa chọn mô hình phát triển phù hợp ở một số địa phương vẫn còn lúng túng, ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững.
Trong bối cảnh đó, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường phối hợp liên ngành. Công tác bảo tồn văn hóa không thể tách rời mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, mà cần gắn chặt với phát triển du lịch, tạo sinh kế và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Hội nghị được kỳ vọng sẽ tạo diễn đàn trao đổi thẳng thắn, tập hợp nhiều ý kiến tâm huyết từ các địa phương, chuyên gia và cộng đồng, qua đó đề xuất những giải pháp thiết thực, góp phần xây dựng chiến lược phát triển văn hóa dân tộc trong giai đoạn tới, phù hợp với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước.
Hậu Thạch (t/h)
