Bưởi Diễn vốn là một đặc sản đãi khách vào những dịp lễ, tết cổ truyền của dân tộc bởi hương vị thơm ngon, hấp dẫn mà không phải loại quả nào cũng có được.

Tỏa mùi thơm đặc biệt

Bưởi Diễn vốn là một đặc sản đãi khách vào những dịp lễ, tết cổ truyền của dân tộc bởi hương vị thơm ngon, hấp dẫn mà không phải loại quả nào cũng có được. Xưa kia, loại quả này chỉ được dùng để tiến vua. Đã có rất nhiều nhận xét rằng: "Ðây là loại quả lâu năm có da xanh, khi chín đổ màu vàng tươi, vỏ mỏng như tờ giấy, nổi hằn hình múi, mùi thơm mát, ăn vào ngọt mát, tỉnh người".

Cho đến giờ, nguồn gốc của thứ quả quý này vẫn chưa có sự thống nhất. Có người nói, bưởi Diễn có nguồn gốc từ bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ) sau đó được đưa về trồng tại Phú Diễn (Từ Liêm, Hà Nội).

Nhưng cũng lại có giai thoại nói rằng, tại làng Vàng (nay là thôn Đức Diễn, xã Phú Diễn, Từ Liêm, Hà Nội) có một người làm quan dưới thời nhà Nguyễn, vị quan này tới hàm bát trụ. Một tết, về thăm làng, ông mang theo bưởi để đãi khách, mọi người ăn thấy rất ngon bèn lấy hạt đem gieo và dần dần trở thành thứ quả đặc sản nức tiếng thời bấy giờ.

Dù câu chuyện về nguồn gốc của loại quả này thế nào đi chăng nữa, thì sự thơm ngon đặc biệt của nó chẳng ai có thể phủ nhận được. Bưởi Diễn có quả tròn, vỏ quả nhẵn, khi chín màu vàng cam, cầm nặng tay, ăn có vị ngọt và mùi thơm đặc trưng. Bưởi Diễn khi mới hái xuống có vị hơi he. Chỉ cần để một thời gian, khi “xuống nước” sẽ hết he, chỉ còn vị ngọt đậm.

Bưởi Diễn chỉ có vào dịp tết, ra hoa vào đầu xuân và khi thu đến, những trái bưởi vàng rực đã lúc lỉu trên cành. Bưởi Diễn có mùi thơm đặc biệt, đến vườn bưởi, chưa thấy bưởi đã thấy mùi thơm ngan ngát. Thứ hương này không cần phải cầm vào quả mới thấy, mà nó phảng phất trong gió, nao nao quyến rũ lòng người. Không giống như các loại bưởi khác, cây bưởi Diễn càng già quả lại càng nhỏ và vị ngọt càng trở nên đặc biệt, sắc mà thanh tao, dáng quả tròn, có mùi thơm đặc trưng. Cùi bưởi mỏng (kể cả quả tươi), khi lột hết phần cùi, nhìn qua lớp vỏ lụa thấy màu óng vàng. Đặc biệt, hạt của bưởi Diễn rất nhỏ và săn hạt. Bưởi lai Diễn, quả to hơn, vỏ nhìn bì bì, cùi dày hơn, bổ ra không có mùi thơm đặc trưng của bưởi. Khi lột hết phần cùi, nhìn qua lớp vỏ lụa thấy có màu sáng trắng, không vàng óng như bưởi Diễn. Cũng vì bưởi Diễn đặc biệt vậy, nên khi bưởi Diễn tỏa hương thơm man mác xen lẫn mùi thơm của nén hương (nhang), nó trở thành thứ hương vị mà người Hà Nội xa xứ luôn nhớ về với một nỗi niềm cảm xúc sâu lắng. Bởi nó mở ra một hoạt cảnh ngày Tết đầm ấm mà cao sang, thanh tao mà cầu kì. Vì vậy, bưởi Diễn là một trong những món quà ngày tết của người Hà Nội xưa và nay.

Khác với nhiều loại bưởi khác phải thưởng thức lúc còn tươi, bưởi Diễn phải chờ đến lúc héo ăn mới ngon. Lúc đó, khi bổ quả bưởi ra, tép bưởi vàng óng, mọng nước như vừa thu hoạch từ trên cây xuống.

Cần được quan tâm đầu tư…

Bưởi Diễn bắt đầu thu hoạch vào khoảng 2 tháng trước tết, bưởi được trẩy xuống xếp vào các kệ trong nhà. Mỗi quả bưởi tại vườn có giá bán 50.000 - 60.000 đồng/quả; giá bán lẻ ở ngoài chợ khoảng 70.000 - 80.000 đồng/quả. Theo nhiều người dân tại xóm Gốc Gạo (Phú Diễn) thì mức giá 80.000 đồng/quả bưởi vẫn chưa phải là tối đa.

Cụ Vị, xóm Gốc Gạo cho biết: “Cứ mỗi đợt gần tết, giá bưởi Diễn lại tăng. Đặc biệt những năm gần đây, bưởi Diễn gốc luôn trong tình trạng khan hàng, dù đắt cũng chẳng có mà mua. Muốn mua được bưởi ngon thì phải đặt cách tết 1 - 2 tháng, chứ thời điểm này không có gì đảm bảo là bưởi gốc Diễn”.

“Nếu nhìn mã thì rất khó để phân biệt được đâu là bưởi Diễn xịn. Khi chọn, người mua nên chú ý loại bưởi nhỏ, chỉ to bằng khoảng 2 nắm tay, vỏ mỏng, lớp vỏ ngoài xấu, có mùi thơm nhẹ, dễ chịu. Với những quả có vỏ đã hơi héo, người mua chỉ cần bóp nhẹ cũng đã có cảm giác thấy ruột bên trong. Không nên ham chọn quả to bởi bưởi phải cầm nặng tay, da căng, chắc nịch mới ngon”, cụ Vị chia sẻ kinh nghiệm.

Tuy nhiên, giờ đây, rất nhiều hộ gia đình hầu như đã “tận diệt” bưởi để xây nhà cho thuê nên gốc bưởi trong đất làng trở thành đặc sản, hàng hiếm. Ngày nay, với giá trị kinh tế mà loại đặc sản này đem lại thì giống bưởi này đã được lấy giống và được trồng ở nhiều vùng đất khác như Hưng Yên, Bắc Giang… hay các vùng ngoại thành Hà Nội như Đan Phượng, Thạch Thất… Nhưng cho dù được trồng ở đâu thì vị thơm ngon đặc trưng nhất vẫn là được trồng nơi đất thổ cư, vùng đất thuộc Từ Liêm bây giờ.

Thiết nghĩ, thứ quà từng được coi là một đặc sản quý chỉ để tiến vua - cần được quan tâm đầu tư, cần được áp dụng các biện pháp khoa học - kỹ thuật vào chăm sóc. Những gia đình còn đang trồng bưởi Diễn cần nhận được sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền, từ các cơ quan chức năng liên quan.

Tại Hà Nội, hiện còn có rất nhiều cá nhân luôn ấp ủ những ý tưởng, nguyện vọng đưa sản phẩm của bà con nông dân ra thị trường quốc tế nhằm xây dựng thương hiệu Bưởi Diễn Hà Nội, cũng như xây dựng thương hiệu Bưởi Việt trên thị trường quốc tế. Từ đó, bưởi Diễn sẽ không chỉ là món ngon Hà Nội, món quà quý mỗi dịp xuân về, mà còn đem lại giá trị kinh tế cao, giúp nhiều hộ gia đình trồng bưởi vươn lên làm giàu

Duy Chinh