Nếu như trước đây, phần lớn sản phẩm OCOP chủ yếu được tiêu thụ thông qua hội chợ, đại lý truyền thống hoặc khách quen tại địa phương, thì nay chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, nhiều chủ thể đã có thể đưa sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng trên khắp cả nước. Các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và hình thức livestream bán hàng đang mở ra một “mặt tiền số” mới cho khu vực kinh tế nông thôn.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, từ năm 2020 đến nay, nhiều địa phương đã phối hợp với các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok Shop, Postmart, Voso, Tiki hay Lazada để hỗ trợ các chủ thể OCOP đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến. Nhờ đó, không ít hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ đã thay đổi đáng kể phương thức tiếp cận thị trường, từ bán hàng truyền thống sang kinh doanh đa nền tảng.
Sự thay đổi này đặc biệt rõ ở nhóm doanh nghiệp trẻ, năng động trong ứng dụng công nghệ. Nhiều đơn vị đã tận dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, tổ chức livestream định kỳ nhằm tăng tương tác với khách hàng. So với cách tiếp thị truyền thống, mô hình này giúp tiết kiệm đáng kể chi phí quảng bá nhưng lại mở rộng khả năng tiếp cận người mua ở quy mô lớn hơn.
Không dừng ở việc bán hàng, chuyển đổi số còn tạo ra một “kênh phản hồi” trực tiếp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Thông qua các đánh giá, bình luận hay dữ liệu mua sắm trực tuyến, nhiều chủ thể OCOP đã nhanh chóng điều chỉnh mẫu mã, bao bì và chiến lược kinh doanh phù hợp với thị hiếu thị trường. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ tư duy sản xuất sang tư duy thị trường – điều vốn là điểm yếu của nhiều sản phẩm địa phương trước đây.
Đáng chú ý, không chỉ nhóm nông sản, thực phẩm chế biến mà nhiều làng nghề truyền thống cũng đang tận dụng công nghệ để tìm hướng phát triển mới. Những sản phẩm thủ công vốn mang tính đặc thù địa phương nay được quảng bá rộng rãi thông qua hình ảnh, video, gian hàng trực tuyến và các phiên livestream giới thiệu quy trình chế tác. Nhờ đó, khoảng cách địa lý dần bị xóa nhòa, giúp các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tiếp cận khách hàng trong và ngoài nước dễ dàng hơn.
Tại nhiều làng nghề, việc tham gia các khóa tập huấn về marketing số, kỹ năng xây dựng nội dung, chụp ảnh sản phẩm hay quản trị gian hàng trực tuyến đang trở thành xu hướng phổ biến. Điều này cho thấy chuyển đổi số không chỉ là việc “đưa sản phẩm lên mạng”, mà còn là quá trình thay đổi toàn diện về tư duy kinh doanh, cách tiếp cận khách hàng và xây dựng thương hiệu.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có hơn 20.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao. Các sản phẩm này thuộc hơn 10.600 chủ thể là doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ sản xuất và tổ hợp tác. Những con số này phản ánh mức độ lan tỏa ngày càng lớn của Chương trình OCOP, đồng thời cho thấy xu hướng chuyển dịch nông nghiệp theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại hơn.
Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số của OCOP vẫn còn không ít rào cản. Thực tế cho thấy nhiều chủ thể vẫn sản xuất ở quy mô nhỏ lẻ, thiếu nguồn lực đầu tư công nghệ và hạn chế kỹ năng kinh doanh số. Không ít điểm bán hàng chưa có website riêng, thiếu mã QR truy xuất nguồn gốc hoặc chưa tận dụng hiệu quả các nền tảng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm.
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là năng lực vận hành thương mại điện tử của nhiều chủ thể OCOP còn yếu. Kỹ năng chăm sóc khách hàng trực tuyến, xử lý đơn hàng, xây dựng thương hiệu số hay duy trì nội dung truyền thông vẫn chưa đồng đều. Điều này khiến không ít sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng vẫn khó tạo được sức bật trên thị trường.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm, chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các chủ thể OCOP. Việc áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý chất lượng hay xây dựng nhận diện thương hiệu đang trở thành yếu tố bắt buộc nếu muốn cạnh tranh lâu dài.
Để hỗ trợ quá trình này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng bộ tiêu chí OCOP mới cho giai đoạn 2026–2035 theo hướng nâng cao chất lượng, đổi mới phương thức đánh giá và thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ chuỗi giá trị. Song song với đó, nhiều địa phương cũng đang đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận công nghệ, đào tạo kỹ năng thương mại điện tử và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Có thể thấy, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn để sản phẩm OCOP vượt qua giới hạn của thị trường địa phương, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại. Quan trọng hơn, quá trình này không chỉ giúp gia tăng giá trị sản phẩm mà còn góp phần thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn, thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập hơn trong giai đoạn mới.
Hà Trần
