Bài 1: Sách kém chất lượng… sống khỏe

Nhiều năm qua, sai sót trong lĩnh vực xuất bản diễn ra tràn lan, biến hóa "thiên hình vạn trạng". Việc NXB Đại học Quốc gia Hà Nội liên kết với Công ty TNHH in Phong Phú xuất bản cuốn sách “Ôn luyện và nâng cao toán tiểu học” mất nội dung là câu chuyện mới nhất về những sai phạm của các đơn vị làm sách.

Cuốn sách “Ôn luyện và nâng cao toán tiểu học”  rất nhiều trang bên trong mất nội dung

Những sai phạm của NXB Lao động - Xã hội khi in ảnh bìa sách pháp luật phản cảm đã bị ngành chức năng xử phạt, sách đã bị thu hồi vẫn chưa hết “nóng” thì gần đây, dư luận lại bức xúc khi NXB Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQG) đã cẩu thả trong khâu biên tập và kiểm duyệt khi cho xuất bản cuốn “Ôn luyện và nâng cao toán tiểu học”.

Câu chuyện thêm một lần nữa cho thấy, công tác quản lý xuất bản đang bộc lộ nhiều bất cập, sản phẩm có nhiều sai sót. Điều đáng nói là những lỗi sai ấy lẽ ra không đến mức cảnh báo nếu ngành xuất bản làm đúng quy trình, có đội ngũ biên tập viên lành nghề và không sai lạc về thẩm mỹ, văn hóa, tư tưởng.

Kẽ hở từ liên kết xuất bản

Mấy năm gần đây, hoạt động xuất bản phát triển mạnh, số đầu sách được xuất bản ngày một nhiều đã đáp ứng được nhu cầu của bạn đọc nhờ chủ trương liên kết giữa các nhà xuất bản nhà nước với tư nhân. Một bên có tư cách pháp nhân, một bên có tiềm lực về tài chính, năng động trong công tác phát hành. Chính sự phát triển dễ dãi, ồ ạt của việc liên kết đã tạo ra nhiều kẽ hở,  kẽ hở ấy ngày càng thoáng thì càng nhiều người muốn lách qua. Và vi phạm là tất yếu…

Việc NXB ĐHQG Hà Nội liên kết với Công ty TNHH MTV in Phong Phú xuất bản cuốn sách Ôn luyện và nâng cao toán tiểu học là các bài luyện nâng cao dành cho học sinh từ lớp 2 đến lớp 5. Khoan chưa bàn đến nội dung của cuốn sách, bởi chỉ trong 150 trang sách mà có đến 10 trang mất nội dung, liệu đã đủ tổng hợp hết được kiến thức của các em học sinh tiểu học?

Một phụ huynh mua cuốn sách trên về cho con nâng cao kiến thức toán lớp 3 cho biết: Cô giáo chủ nhiệm đưa cho học sinh trong lớp một danh sách các sách nâng cao (do Công ty TNHH in Phong Phú in ấn), sau đó cho các con chọn những quyển muốn mua. Chọn cho con cuốn sách này, tôi hy vọng sẽ hỗ trợ con mình ôn luyện và nâng cao kiến thức. Tuy nhiên, khi cầm quyển sách trên tay, tôi thật sự thất vọng bởi sách dành cho cả khối tiểu học, nhưng lượng nội dung lại quá ít. Ngoài ra, sách in một cách cẩu thả, thiếu nội dung và vẫn được cơ quan quản lý kiểm duyệt và cho xuất bản”.

Lãnh đạo một nhà in chuyên liên kết với các nhà xuất bản cho rằng: Một trong những yếu tố lý giải cho tình trạng sai sót tràn lan này chính là việc nhiều nhà xuất bản chỉ tồn tại trên danh nghĩa, bán giấy phép và logo rồi phó mặc đơn vị làm sách thao túng, tự chủ động trong khâu bản quyền, biên tập in và phát hành sách. Trong khi đáng lẽ ra, các khâu này đều phải do nhà xuất bản chịu trách nhiệm thực hiện và kiểm soát.

Lỗi của cái máy in?

Hầu hết những sai phạm trong khâu xuất bản sách thường được các nhà xuất bản nhận lỗi và sửa sai, thì đối với vụ xuất bản cuốn sách ôn luyện và nâng cao toán tiểu học của NXB ĐHQG Hà Nội liên kết với Công ty TNHH in Phong Phú, lại được lý giải một cách “hài hước”. Ông Đào Duy Hiển, Giám đốc Công ty TNHH in Phong Phú giải thích: “Sách bị mất 10 trang nội dung không phải lỗi của NXB ĐHQG Hà Nội, cũng chẳng phải lỗi của Công ty TNHH in Phong Phú mà do lỗi in”.

Sự lý giải trên của ông Hiển được hiểu như là chỉ cần có giấy phép xuất bản thì Công ty TNHH in Phong Phú cứ mặc nhiên mà in, không cần kiểm duyệt khi đã ra thành phẩm? Công ty in thì đã “phủi” trách nhiệm cho cái máy in, nhưng khi phóng viên liên lạc với NXB ĐHQG Hà Nội để làm rõ sự việc thì không nhận được sự hợp tác.

Chị Phan Thị Nga, Phụ trách xuất bản (NXB ĐHQG Hà Nội) cho rằng, sách mà Công ty TNHH in Phong Phú nộp lưu chiểu về NXB không có lỗi gì. Vì vậy, đề nghị phóng viên đến làm việc với Công ty in (?!).

Vụ việc về sách mất nội dung đều đã được phía NXB ĐHQG Hà Nội và Công ty TNHH in Phong Phú xác nhận là có thật, song đến nay nguyên nhân và trách nhiệm thuộc về đơn vị nào, vẫn chưa được làm sáng tỏ.

Điều 23 về "liên kết trong hoạt động xuất bản" (thuộc chương 2, Luật Xuất bản) quy định khá rõ: Đối tác liên kết chỉ được biên tập sơ bộ bản thảo sách. Tổng giám đốc (giám đốc) nhà xuất bản phải tổ chức hoàn chỉnh bản thảo xuất bản và chịu trách nhiệm trước pháp luật về sai sót trong hoạt động liên kết.

Thực tế, nếu đội ngũ biên tập viên, giám đốc của một nhà xuất bản trách nhiệm trong từng bản thảo và kiên quyết từ chối tác phẩm kém chất lượng thì sẽ không có chuyện sai sót diễn ra. “Nếu nhà xuất bản không biết xấu hổ, không biết bảo vệ thương hiệu và logo của mình thì coi như chết chắc", một phụ huynh nói.

Không tuân thủ quy trình xuất bản cũng là nguyên nhân dẫn đến việc ra đời những cuốn sách thiếu nội dung gây ảnh hưởng xấu trong dư luận. Về trường hợp cuốn sách “Ôn luyện và nâng cao toán tiểu học” do NXB ĐHQG Hà Nội liên kết với Công ty TNHH in Phong Phú, đến nay có bao nhiêu cuốn đang được lưu hành ngoài thị trường mất nội dung và còn bao nhiêu em học sinh đang phải sử dụng một cuốn sách lệch lạc về kiến thức và thẩm mỹ - vẫn đang là câu hỏi, cần sự vào cuộc của cơ quan chức năng.

Bài 2: Phủi tay là... xong chuyện?

Huyền Hoa