Chống buôn lậu, hàng giả, hàng nhái: Kẽ hở từ lực lượng chức năng

(TH&CL) Thời gian qua, dù các lực lượng chức năng đã vào cuộc song kết quả của công tác chống buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng chưa cao, tình hình buôn lậu đang diễn biến phức tạp. Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân của việc này là do những tiêu cực trong lực lượng chức năng và muốn cải thiện tình hình, chỉ còn cách là phải làm từ gốc.

Xử lý 828.488 vụ vi phạm về buôn lậu, hàng giả

Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng cho biết, cùng với sự phát triển biên mậu, tình hình buôn lậu qua biên giới cũng diễn biến phức tạp, chủng loại hàng hóa nhập lậu đa dạng, từ nhóm hàng hóa có giá cả chênh lệch lớn với giá tại các nước láng giềng, có mức thuế nhập khẩu cao hoặc bị áp dụng hạn ngạch như rượu, bia, nước giải khát, bánh kẹo, đường ăn, xăng dầu (tùy theo từng thời điểm) đến các nhóm hàng hóa bị cấm nhập khẩu, bị áp dụng chế độ thương mại nhà nước hoặc bị áp dụng các biện pháp phòng dịch chặt chẽ như pháo nổ, thuốc lá, gia súc, gia cầm, nội tạng gia súc, gia cầm, nhóm hàng điện tử, điện lạnh, linh kiện, phụ tùng xe máy, ô tô, đến nhóm hàng tiêu dùng giả, nhái, có chất lượng thấp, giá thành rẻ như điện thoại di động, máy tính bảng giả/nhái hành chính hãng, quần áo may sẵn, mỹ phẩm…

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 127 Trung ương, từ năm 2010 đến nay, các lực lượng chức năng đã xử lý 828.488 vụ vi phạm về buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại, trong đó có 117.741 vụ buôn bán hàng cấm, hàng nhập lậu, 31.585 vụ sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, 156.240 vụ gian lạn thương mại và 522.949 vụ vi phạm pháp luật khác. Tổng số thu trên 23.336 tỷ đồng, trong đó phạt hành chính 10.270 tỷ đồng, phạt và truy thu thuế 8.629 tỷ đồng, trị giá hàng vi phạm 4.432 tỷ đồng.

Các mặt hàng nhập lậu chủ yếu bị phát hiện, xử lý là pháo các loại 86.245 kg, 1.932 kg ngà voi, 35.892 động vật hoang dã, gần 2,5 triệu m3 gỗ, hơn 16 triệu bao thuốc lá, hơn 2 triệu kg với gần 4,5 triệu con và hơn 10 triệu quả trứng gia cầm. Riêng lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, năm 2012, số lượng bị bắt giữ là 2,5 triệu lít; 9 tháng đầu năm 2013 là hơn 2 triệu lít.

Tiêu cực trong lực lượng chống buôn lậu?

Mặc dù có sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ, sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng chức năng nhưng hoạt động buôn lậu vẫn diễn biến hết sức phức tạp, từ đó thẩm lậu vào thị trường nội địa nhiều loại hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nguyên nhân có nhiều, do chế tài chưa đủ mạnh, chính sách pháp luật chưa đồng bộ…, nhưng nguyên nhân chủ quan xuất phát từ những tiêu cực trong lực lượng chức năng - được xem là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng buôn lậu gia tăng.

Với các biện pháp như cách chức, điều chuyển, loại ra khỏi ngành những cá nhân có biểu hiện và có hành vi vi phạm trong công tác chống buôn lậu và khẳng định Chính phủ rất quyết tâm chống buôn lậu, nhưng ông Nguyễn Sĩ Cương, Ủy viên thường trực, Ủy ban Pháp luật Quốc hội, cho rằng, các lực lượng chức năng chưa làm hết chức năng, nhiệm vụ của mình trong công tác chống buôn lậu. “Đơn cử, vụ bắt giữ 2.600 lít dầu DO của Công ty Hoàng Sơn (Thanh Hóa), sau khi xử lý cho thanh lý thì chính doanh nghiệp này lại mua lại được số dầu này. Hoặc ngày 10/12 vừa qua, hải quan và QLTT Móng Cái bắt giữ lượng lớn thuốc lá lậu (200 kiện), nhưng lượng thuốc này lại bốc dỡ ngay tại chỗ có hải quan đứng chốt, chứng tỏ có những kẽ hở”, ông Nguyễn Sĩ Cương nhận định.

Cũng theo ông Cương, ở đâu cũng có thể mua được hàng lậu, hàng lậu được bày bán công khai từ những cái nhỏ nhất, vì vậy, dù Bộ Công Thương có quyết tâm chính trị, nhưng QLTT vẫn là khâu yếu và chừng nào công tác QLTT vẫn như hiện nay thì các đối tượng buôn lậu vẫn còn đất sống.

Chính sách ưu tiên cho các doanh nghiệp đang bị lợi dụng, cụ thể là vụ bắt giữ ma túy tại cửa khẩu sân bay Tân Sơn Nhất vừa rồi. Chính vì điều này, dư luận đặt nhiều câu hỏi về việc kiểm soát đối với lực lượng này như thế nào.

Cần giải quyết phần gốc của vấn đề

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tiến Trường cho rằng: Nguyên nhân quan trọng nhất của nạn buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng chưa hiệu quả là do chế tài chưa đủ sức răn đe và sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng chưa tốt.

Hiện có 5 cơ quan hành chính: QLTT, Thanh tra KHCN, Hải quan, Công an, chính quyền địa phương nhưng phối hợp rời rạc, chức năng chồng chéo. Nên chăng, nâng cấp Ban 127 thành Ủy ban phòng chống buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng nhằm củng cố sức mạnh cho lực lượng chống buôn lậu.

Tuy nhiên, Theo TS. Trần Du Lịch, Ủy viên Ủy ban kinh tế Quốc hội, chúng ta chưa đánh giá hết hậu quả của nạn buôn lậu. Bởi nó đã phá hoại nền kinh tế Việt Nam, làm giảm niềm tin của người dân và những tiêu cực trong lực lượng chống buôn lậu là nguyên nhân chính, là cái gốc của vấn đề.

Bên cạnh đó, việc “chúng ta rượt đuổi người vận chuyển, nhưng bắt đầu nậu là việc cần làm thì chúng ta không coi trọng”. Chúng ta cần giải quyết phần gốc, chứ không phải là phần ngọn. Không đặt trúng vấn đề thì không làm được.

TS. Trần Du lịch cũng đề nghị sau phiên giải trình lần này, Bộ trưởng nên có kiến nghị cụ thể: Quốc hội cần đầu tư cho lực lượng QLTT tiền, phương tiện như thế nào? Và cần cam kết sau đầu tư sẽ làm được những việc gì cụ thể và cần trả lời xem lực lượng QLTT có thể hoàn thành nhiệm vụ không?

Tiếp thu ý kiến của TS. Trần Du Lịch, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thừa nhận tiêu cực của QLTT là có và đây cũng là nguyên nhân góp phần dẫn đến tình trạng buôn lậu gia tăng. Theo đó, để hạn chế tiêu cực, hơn 4.083 người đã được luân chuyển công tác trong 3 năm qua,  đồng thời 45 công chức bị xử lý, buộc thôi việc 4 cán bộ, cách chức 2 cán bộ do sai phạm...

Bộ trưởng cũng cho rằng, việc xử lý người mang vác chưa thực sự có ý nghĩa, xử lý người dân mang vác không phải xử lý gốc, hiệu quả không cao. Việc phát hiện, xử lý đầu nậu chưa đạt yêu cầu. “Nếu không tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định cho cư dân biên giới thì việc mang vác, vận chuyển hàng lậu sẽ không giảm. Đây là giải pháp căn cơ”, Bộ trưởng nhận định.

Cũng theo Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, để công tác chống buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại đạt kết quả cao, thời gian tới cần kiện toàn Ban 127. Hình thành từ năm 1995, thời điểm tình hình buôn lậu chưa phức tạp, cho đến nay hoạt động của Ban 127 không còn phù hợp và rất cần được nâng cấp để có thể ứng phó với tình hình phức tạp hiện nay cũng như thời gian tới.

Vân Khánh – Kiều Hoa