Doanh nghiệp ưu tiên đầu tư năng lực thay vì mở rộng bằng lao động
Trong bức tranh thương mại, xuất khẩu thường được xem là thước đo sức khỏe của nền kinh tế. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện nay, một chỉ số khác đang thu hút sự quan tâm của giới phân tích là cơ cấu nhập khẩu, đặc biệt là nhóm hàng phục vụ sản xuất.
Theo Báo cáo cập nhật kinh tế vĩ mô của MBS, trong 6 tháng đầu năm 2026, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 62% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với đó, nhập khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng cũng tăng 22,9% – thuộc nhóm có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong cơ cấu nhập khẩu.
Điểm đáng chú ý là sự gia tăng này không đến từ các mặt hàng tiêu dùng mà tập trung vào tư liệu sản xuất. Điều đó cho thấy nhiều doanh nghiệp đang dành nguồn lực để đầu tư vào dây chuyền, công nghệ và thiết bị mới thay vì chỉ phục vụ hoạt động sản xuất trước mắt.
Khác với nguyên liệu đầu vào có thể được nhập khẩu theo từng đơn hàng, việc đầu tư máy móc thường gắn với kế hoạch kinh doanh dài hạn. Doanh nghiệp chỉ chấp nhận bỏ ra khoản vốn lớn khi tin rằng thị trường sẽ mở rộng và công suất hiện tại không còn đáp ứng được nhu cầu trong tương lai.
Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu đến từ chi phí lao động, thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang nâng cao năng suất thông qua tự động hóa, số hóa và đổi mới công nghệ.
Đây cũng là bước đi cần thiết trong bối cảnh các ngành xuất khẩu chủ lực ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi yêu cầu về chất lượng, tốc độ giao hàng và khả năng kiểm soát sản xuất liên tục được nâng lên.
Cùng thời điểm, cơ cấu xuất khẩu cũng ghi nhận sự dịch chuyển theo hướng tương đồng. Theo MBS, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện tăng 49,1%; máy móc, thiết bị tăng 23,6%; điện thoại và linh kiện tăng 17,8%. Ba nhóm ngành này hiện đóng góp hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của khu vực sản xuất.
Việc nhập khẩu và xuất khẩu cùng tập trung vào các ngành công nghệ cho thấy quá trình đầu tư đang hướng tới việc nâng cao chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ mở rộng quy mô sản xuất.
Đầu tư hôm nay tạo nền tảng cho xuất khẩu của những quý tới
Ở các nền kinh tế có độ mở lớn, nhập khẩu tư liệu sản xuất thường được xem là chỉ báo sớm về triển vọng sản xuất và xuất khẩu. Khi doanh nghiệp gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện, điều đó đồng nghĩa với việc họ đang chuẩn bị năng lực để đáp ứng nhu cầu trong tương lai.
Theo đánh giá của MBS, xu hướng này được hỗ trợ bởi việc nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu đầu tư vào dây chuyền sản xuất, thiết bị và linh kiện. Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư cho trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và thiết bị điện tử trên thế giới cũng góp phần duy trì nhu cầu đối với các sản phẩm công nghệ do Việt Nam tham gia sản xuất.
Trong bối cảnh đó, MBS dự báo xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 có thể tăng khoảng 18–19%, với động lực chính vẫn đến từ nhóm điện tử, máy móc và thiết bị.
Tuy nhiên, để những khoản đầu tư hiện nay thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với không ít thách thức. Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc và công nghệ sản xuất xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc tại nhiều thị trường xuất khẩu.
Điều này đồng nghĩa với việc đầu tư máy móc không chỉ nhằm tăng công suất mà còn phải hướng tới nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu chi phí và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Ở góc độ rộng hơn, diễn biến nhập khẩu hiện nay cho thấy khu vực sản xuất đang có xu hướng chuyển từ tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô sang tăng trưởng dựa trên năng suất và công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nếu dòng vốn đầu tư vào thiết bị, công nghệ và tự động hóa tiếp tục được duy trì, đồng thời đi cùng với khả năng thu hút FDI chất lượng cao và mở rộng thị trường xuất khẩu, khu vực sản xuất sẽ có thêm động lực để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với năng lực cạnh tranh cao hơn, thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí như trước đây.
Minh Thành (t/h)
