Thực tế cho thấy, vùng biển Quảng Ninh sở hữu mức độ đa dạng sinh học cao, phong phú về nguồn gen lẫn nguồn lợi thủy sản, nhưng cũng đang chịu áp lực rất lớn từ các hoạt động khai thác, nuôi trồng và phát triển du lịch. Trước tình hình đó, việc thành lập các khu bảo tồn biển trở nên cấp thiết nhằm bảo vệ môi trường và tạo dựng nền tảng phát triển bền vững. Theo Quyết định số 389/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh được quy hoạch tổng diện tích 38.575 ha dành riêng cho 3 khu bảo tồn biển trọng điểm.
Việc thiết lập không gian bảo tồn này giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và nâng cao chất lượng môi trường biển. Không chỉ là nơi gìn giữ các hệ sinh thái biển giá trị và bảo vệ nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật quý hiếm, các khu bảo tồn còn góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản đang suy giảm, đồng thời gia tăng khả năng chống chịu của khu vực ven biển trước những tác động của biến đổi khí hậu.
Đối với Khu bảo tồn biển Cô Tô - đảo Trần, dự án có tổng diện tích hơn 18.400 ha, bao gồm khu bảo tồn rộng hơn 13.230 ha và vùng đệm khoảng 5.184 ha. Đây là khu vực tiêu biểu cho hệ sinh thái biển đảo xa bờ miền Bắc, nơi mà các hệ san hô, cỏ biển cùng nguồn hải sản đang có nguy cơ suy giảm cần được bảo vệ khẩn trương. UBND tỉnh Quảng Ninh đã phê duyệt quy hoạch chi tiết cho dự án do Sở NN&MT làm chủ đầu tư, triển khai theo hai giai đoạn (2023-2024 và 2025-2027) gắn liền với giải pháp hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho ngư dân. Quá trình triển khai nhận được sự đồng thuận cao nhờ hỗ trợ kỹ thuật từ Trung tâm Bảo tồn sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (MCD) cùng các tổ chức quốc tế.
Song song với đó, Ban Quản lý Vịnh Bái Tử Long cũng đang tích cực xây dựng đề án thành lập Khu bảo tồn biển vịnh Bái Tử Long cấp quốc gia trên tổng diện tích tự nhiên hơn 15.700 ha, trong đó mặt biển chiếm 9.600 ha. Mục tiêu của đề án là bổ sung hợp phần biển vào hệ thống quản lý của Vườn Quốc gia Bái Tử Long, tạo sự thống nhất trong công tác nghiên cứu và bảo vệ tài nguyên. Từ nay đến năm 2027, các cơ quan chức năng sẽ tập trung điều tra, đánh giá toàn diện hiện trạng sinh thái và kinh tế - xã hội để hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền.
Trong khi đó, việc thành lập Khu bảo tồn biển vịnh Hạ Long được xem là giải pháp chiến lược cấp thiết nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của Di sản Thiên nhiên Thế giới. Vừa qua, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã tổ chức hội thảo tham vấn các nhà khoa học và chuyên gia để thống nhất cơ sở pháp lý, mô hình quản lý cùng các phương án vận hành tối ưu cho khu bảo tồn này.
Sự chủ động triển khai các khu bảo tồn biển kết hợp hài hòa với định hướng nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và khai thác hợp lý đang tạo thành bộ khung "ba chân kiềng" vững chắc cho kinh tế thủy sản Quảng Ninh. Hệ thống này không chỉ bảo vệ an ninh - quốc phòng vùng biển đảo tiền tiêu của Tổ quốc, mà còn là "nguồn vốn tự nhiên" nuôi dưỡng sinh kế cộng đồng, giúp Quảng Ninh trở thành địa phương tiên phong cả nước trong việc chuyển đổi từ mô hình phát triển "nâu" sang "xanh".
Trần Trang (t/h)
