Số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan cho thấy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ngành điện tử tính từ đầu năm đến ngày 15/9/2026 đạt 341,4 tỷ USD, vượt 15 tỷ USD so với mức 326,42 tỷ USD của cả năm 2025.
Con số này phản ánh sức bật mạnh mẽ của ngành điện tử trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu đối với máy tính, thiết bị công nghệ và linh kiện phục vụ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, quy mô thương mại mở rộng cũng đồng thời đặt ra câu hỏi về mức độ giá trị thực sự được tạo ra tại Việt Nam.
Nhập khẩu linh kiện tăng mạnh cùng làn sóng đầu tư AI
Trong tổng kim ngạch 341,4 tỷ USD, xuất khẩu ngành điện tử đạt 159,1 tỷ USD. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đóng góp 110,6 tỷ USD, còn điện thoại và linh kiện đạt 48,5 tỷ USD.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 182,3 tỷ USD, trong đó máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện chiếm tới 174,9 tỷ USD. Điện thoại và linh kiện đạt 7,48 tỷ USD.
Như vậy, toàn ngành ghi nhận nhập siêu khoảng 23,2 tỷ USD trong hơn 9 tháng. Riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập siêu khoảng 64,3 tỷ USD, trong khi điện thoại và linh kiện tiếp tục duy trì mức xuất siêu lớn.
Diễn biến này cho thấy sự khác biệt đáng chú ý giữa hai nhóm sản phẩm. Nếu điện thoại đang tạo ra nguồn thu xuất khẩu lớn, nhóm máy tính và linh kiện lại phản ánh rõ sự phụ thuộc vào nguồn cung đầu vào từ bên ngoài.
Áp lực nhập khẩu càng gia tăng khi cuộc đua đầu tư AI trên toàn cầu thúc đẩy nhu cầu chip nhớ, máy chủ và các linh kiện công nghệ cao. Theo TrendForce, doanh thu thị trường DRAM quý II/2026 tăng 59,5% so với quý trước, lên gần 155 tỷ USD. Nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI đang gây sức ép lên năng lực cung ứng bộ nhớ, đồng thời đẩy chi phí đầu vào của nhiều doanh nghiệp điện tử tăng lên.
TrendForce cũng nhận định tình trạng thiếu hụt DRAM tiêu dùng có thể kéo dài, khi năng lực sản xuất chưa theo kịp nhu cầu từ các ứng dụng AI và máy chủ. Điều này tạo thêm thách thức cho các nhà sản xuất ở những công đoạn hạ nguồn.
Từ cứ điểm lắp ráp đến trung tâm tạo giá trị
Nhập khẩu lớn không hoàn toàn đồng nghĩa với sự yếu kém của ngành điện tử. Trên thực tế, phần lớn linh kiện, nguyên vật liệu và thiết bị nhập khẩu được sử dụng cho sản xuất, lắp ráp rồi xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.
Năm 2025, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt gần 108 tỷ USD, nhưng nhập khẩu lên tới 150,7 tỷ USD, tăng 40,7% so với năm trước. Xu hướng này cho thấy hoạt động sản xuất điện tử tại Việt Nam đang mở rộng nhanh, song năng lực cung ứng trong nước vẫn chưa theo kịp nhu cầu của các nhà máy.
Trao đổi với báo chí hồi tháng 8/2026, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho biết, ngành điện tử ghi nhận nhập siêu hơn 12,3 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm, chủ yếu tập trung ở nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Nhập khẩu tăng gắn với nhu cầu chip, linh kiện, máy móc phục vụ mở rộng sản xuất và đầu tư AI.
Đây là điểm cần được nhìn nhận trong chiến lược phát triển công nghiệp điện tử. Quy mô xuất khẩu lớn giúp Việt Nam nâng cao vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng nếu tỷ lệ linh kiện nội địa thấp, phần giá trị mà doanh nghiệp trong nước giữ lại vẫn bị giới hạn.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, ngành điện tử hiện đóng góp hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Lĩnh vực công nghệ số có khoảng 80.000 doanh nghiệp, sử dụng hơn 1,9 triệu lao động.
Trong giai đoạn tiếp theo, bài toán không chỉ là tiếp tục mở rộng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực sản xuất linh kiện, vật liệu và thiết bị chuyên dụng.
Khi Việt Nam đứng trước cơ hội đón dòng vốn mới trong lĩnh vực bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu, việc chuyển từ lợi thế lắp ráp sang làm chủ nhiều hơn các công đoạn có giá trị gia tăng cao sẽ quyết định chất lượng tăng trưởng của ngành điện tử.
Nam Sơn (t/h)
