Chống hàng giả: Cần sự chung tay của toàn xã hội

(THCL) _ Hàng giả với mức lợi nhuận siêu khủng, đã kích thích sự tham gia ngày càng nhiều hơn của các đối tượng sản xuất, buôn bán, vận chuyển khiến cuộc đấu tranh chống hàng giả của các lực lượng chức năng ngày càng cam go, khốc liệt. Xoay quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Trọng Tín, Phó cục trưởng Cục Quản lý thị trường (Bộ Công thương).

Ông Nguyễn Trọng Tín, Phó cục trưởng Cục Quản lý thị trường (Bộ Công thương).

Các phương tiện truyền thông luôn đưa tin đường dây buôn bán hàng giả, những đối tượng buôn bán hàng giả bị bắt và xử lý. Dẫu vậy, dường như vẫn còn rất nhiều ngả đường cho hàng giả vào Việt Nam, thưa ông?

Những năm gần đây, công tác đấu tranh chống hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (QSHTT) đã đạt được một số kết quả nhất định, tuy nhiên, hiện tượng này vẫn còn phổ biến là do nhiều nguyên nhân.

Trước hết phải kể đến thể chế chưa hoàn thiện, còn bất cập, hệ thống thực thi chưa hiệu quả. Thứ hai, điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam còn thấp, tâm lý người dân sính dùng hàng ngoại với giá rẻ nên hàng giả có điều kiện phát triển. Thứ ba, các cơ quan chức năng hiện còn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực (trình độ chuyên môn, biên chế, kinh phí)…

Việt Nam nằm trong khu vực kinh tế phát triển năng động, đồng thời cũng là khu vực được đánh giá là nơi sản xuất nhiều hàng giả. Do vậy, thị trường Việt Nam cũng dễ bị ảnh hưởng bởi nạn hàng giả...

Trực tiếp tham gia vào cuộc chiến chống hàng giả từ nhiều năm qua, theo dõi nhiều vụ việc lớn, theo ông, đâu là điểm nóng của việc sản xuất, kinh doanh, buôn bán hàng giả?

Tùy từng loại hàng mà địa bàn sản xuất, buôn bán hàng giả khác nhau. Các mặt hàng giả nhãn hiệu, xuất xứ, thường được sản xuất từ nước ngoài thẩm lậu qua biên giới rồi đưa về các tỉnh, thành phố lớn tiêu thụ. Những hàng hóa này thường bị làm giả hoặc xâm phạm QSKTT đối với các nhãn hiệu nổi tiếng, có giá trị cao, được ưa chuộng trên thị trường Việt Nam. Chủng loại mặt hàng phổ biến là đồ điện tử, tiêu dùng, hóa mỹ phẩm, quần áo, giày dép…

Cùng với sự phát triển của các làng nghề truyền thống, việc sản xuất hàng giả, hàng không bảo đảm an toàn thực phẩm cũng trở nên phức tạp do thói quen của người sản xuất nhỏ lẻ, nhận thức và hiểu biết về pháp luật còn hạn chế của người dân.

Hiện nay, sản xuất, buôn bán hàng giả không còn phổ biến, công khai như trước đây mà chủ yếu hoạt động lén lút, buôn bán nhỏ lẻ, liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn nhằm trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng. Hàng giả không còn tập kết, tàng trữ tập trung một nơi như trước đây mà phân tán tại nhiều địa điểm, tách rời các khâu sản xuất, nhập khẩu (nguyên liệu, linh kiện, bao bì), lắp ráp, dán nhãn, vận chuyển, tiêu thụ tại nhiều nơi. Do vậy, công tác kiểm tra, kiểm soát gặp rất nhiều khó khăn.

Cuộc chiến với hàng giả chưa một giây phút nào yên ả, có chiều hướng gia tăng. Ông có suy nghĩ gì?

Thực tế, trên thị trường, khi nhu cầu một mặt hàng nào đó gia tăng thì sẽ có nguy cơ bị làm giả, xâm phạm QSHTT. Đặc biệt, các mặt hàng có thương hiệu nổi tiếng, đang được ưa chuộng trên thị trường thì đều có nguy cơ bị làm giả. Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng phải đối mặt với vấn nạn này.

Những năm gần đây, tình trạng vi phạm về hàng giả, xâm phạm QSHTT tiếp tục là vấn đề gây bức xúc trong dư luận xã hội, tác động tiêu cực tới đời sống người dân, cũng như vấn đề môi sinh - môi trường; sản xuất, kinh doanh của DN và môi trường đầu tư. Nạn hàng giả, xâm phạm QSHTT vẫn diễn biến phức tạp và xuất hiện những xu hướng mới, tinh vi hơn, chuyên nghiệp hơn và mang yếu tố nước ngoài nhiều hơn.

Các hoạt động vi phạm có sự phân công chặt chẽ, hình thành các đầu mối chuyên cung cấp nguyên vật liệu, linh phụ kiện, đầu mối chuyên cung cấp các loại bao bì, tem, nhãn giả; hàng giả được sản xuất dưới dạng gia công sản phẩm chưa hoàn chỉnh (bán sản phẩm) ở một nơi, sau đó đặt gia công ở một nơi khác để lắp ráp, đóng gói thành phẩm; thành phẩm sau khi có đơn đặt hàng mới được gắn nhãn mác giả mạo nhãn hiệu, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa và chuyển cho khách hàng đặt mua, sản xuất đến đâu tiêu thụ đến đó, không cất trữ chờ tiêu thụ (ví dụ, các vụ việc do Cục Quản lý thị trường phát hiện và xử lý như vụ giả mạo nhãn hiệu bình lọc nước Kangaroo tại Hưng Yên, vụ giả nhãn hiệu bột canh Phú Cường, Hải Châu tại Bắc Giang)...

Tình trạng gian lận thương mại, cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanh hàng giả, xâm phạm QSHTT thông qua mạng Internet ngày càng phổ biến và diễn biến phức tạp. Trong khi đó, lực lượng quản lý thị trường chưa được trang bị kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực này. Vì vậy, việc kiểm tra, xử lý các vi phạm trên Internet là rất khó khăn, nhất là việc thu thập thông tin, manh mối cũng như chứng cứ bảo đảm căn cứ pháp lý để xử lý vi phạm hành chính. Thậm chí, có trường hợp bán hàng tại Việt Nam, nhưng cơ sở chính lại ở nước ngoài (máy chủ đặt tại nước ngoài), trang web ở một nơi, nhưng nơi xuất hàng lại ở nơi khác.

Đối tượng vi phạm ngày càng đa dạng, trà trộn với các khu dân cư, làng nghề, vùng nông thôn, xuất hiện ngay cả tại các khu công nghiệp, các DN có vốn đầu tư nước ngoài, các hợp tác xã, thông qua Internet (các cá nhân, hộ gia đình)... nên rất khó phát hiện; xuất hiện có yếu tố móc nối với cá nhân và tổ chức nước ngoài làm hàng giả, nhất là giả mạo xuất xứ, hàng xâm phạm QSHTT đưa vào Việt Nam.

Theo ông, cần có những biện pháp gì nhằm ngăn chặn hàng giả?

Nhận thức được thực trạng hàng giả, xâm phạm QSHTT diễn biến phức tạp gây bức xúc cho người tiêu dùng, DN và xã hội, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công thương, Cục Quản lý thị trường đã đề ra các giải pháp trong thời gian tới: tích cực phối hợp với các ngành chức năng, các hiệp hội, DN trong việc kiểm tra, kiểm soát và xử lý các vụ việc vi phạm về lĩnh vực này.

Trong đó, tập trung vào những tuyến, địa bàn nổi cộm, gây bức xúc trong xã hội như mặt hàng phân bón, mũ bảo hiểm, thực phẩm, rượu bia, xăng dầu, gas, hàng tiêu dùng có nguồn gốc từ nước ngoài, đồ điện gia dụng…

Mặt khác, cần tăng cường công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn, kiến thức pháp lý cho cán bộ, công chức thực thi tại các địa phương; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về hàng giả để phục vụ công tác chuyên môn, đồng thời hỗ trợ và tư vấn cho DN, người tiêu dùng trong việc phòng chống hàng giả; tăng cường công tác phối hợp giữa các lực lượng thực thi, giữa các địa phương về công tác trao đổi thông tin, nghiệp vụ, kiểm tra, xử lý vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng và xâm phạm QSHTT…

Xin cảm ơn ông!

Hoan Nguyễn (Thực hiện)