An Hà
Việc xuất bản, đặc biệt là phát hành sách giả, sách lậu ngày càng tràn lan và diễn ra công khai, nhất là ở Thủ đô Hà Nội. Những cuộc thanh - kiểm tra của các cơ quan chức năng như muối bỏ bể, chế tài chưa đủ sức răn đe, là những nguyên nhân làm cho căn bệnh sách lậu đang ngày càng trở nên trầm trọng.
Sách lậu vẫn… sống khỏe!
Ông Nguyễn Đăng Quang, nguyên Phó TGĐ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết: “Trước Hội thảo Đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật trong hoạt động in và phát hành xuất bản phẩm trên địa bàn TP. Hà Nội”, chúng tôi đã đi kiểm tra tại các tụ điểm chuyên kinh doanh sách, kết quả là ở bất kỳ tụ điểm nào cũng thấy sách lậu. Tình trạng này cho thấy sách lậu là vấn đề hết sức trầm trọng”.
Dù hoạt động in ở nước ta được điều chỉnh bởi 15 văn bản quy phạm pháp luật liên quan (Luật Xuất bản, Luật Xuất bản sửa đổi, Nghị định 105/Cp...) nhưng hiện nay, hoạt động này diễn ra hết sức phức tạp, nạn in lậu, in giả vẫn tiếp tục gia tăng, khó kiểm soát. Theo ông Phạm Trung Thông, Trưởng phòng Quản lý in (Cục Xuất bản), nguyên nhân là do chế tài không đủ mạnh, việc xuất bản và phát hành sách lậu - hiện chủ yếu bị xử phạt hành chính với mức phạt thông thường là từ 3 - 5 triệu đồng, cao nhất là 40 triệu đồng và tịch thu tang vật. Trường hợp bị xử lý hình sự cũng chỉ bị xử phạt tối đa là 1 năm tù giam. Ông Vương Chí Dũng, Chi cục trưởng chi cục QLTT Hà Nội cũng cho hay, xã hội hóa thị trường xuất bản, in, phát hành với nhiều thành phần kinh tế tham gia đã gây ra mặt trái là in lậu. Hà Nội hiện có hơn 400 cơ sở in sử dụng thiết bị in công nghiệp. Việc in lậu tràn lan làm méo mó bộ mặt ngành xuất bản, thị trường sách. Theo thống kê, hiện sách lậu chiếm khoảng 40% sách lưu hành trên thị trường.
Thực tế, mức phạt chỉ như “gãi ngứa” so với lợi nhuận khủng mà hoạt động in lậu sách mang lại. Vì vậy, nạn in lậu sách vẫn không hề có dấu hiệu giảm mà trái lại đang gia tăng. Lực lượng chức năng có nguồn lực mỏng, phân tán, yếu về năng lực, nhận thức cũng là nguyên nhân của nạn in lậu sách đang ngày một hoành hành. Nhưng lợi nhuận mới chính là nguyên nhân cơ bản của tệ nạn này, khi mà các cơ sở in lậu, các đầu nậu sách in lậu với thủ đoạn “hớt tay trên”, chỉ cần ngồi một chỗ nhưng thu về hàng trăm triệu đồng trong nháy mắt.
Bên cạnh việc sách giả, sách lậu in cẩu thả, nhiều sai sót về nội dung, thậm chí có những sai sót nghiêm trọng. Hiện nay, với máy móc hiện đại, nhiều sách lậu được in “thật” như sách thật từ hình thức đến nội dung, bằng mắt thường không thể phân biệt được.
Đi tìm phương thuốc đặc trị
Hiện nay, các giải pháp về kỹ thuật được các doanh nghiệp xuất bản áp dụng để đối phó với nạn sách lậu, như dán tem chống hàng giả, (được xem là hữu hiệu nhất), giải pháp kỹ thuật trong in ấn,  mã số sash, mã vạch, mã Cục Xuất bản… Đi đầu trong lĩnh vực này là NXB Giáo dục.  Nhưng cho đến nay, phương án này cũng đã bị dân in lậu đuổi kịp khi mà tem chống hàng giả cũng bắt đầu bị làm giả.
Một trong những hình thức chống nạn sách lậu được dư luận chú ý gần đây chính là những vụ khởi kiện để bảo vệ thương hiệu của Công ty First News (Trí Việt). Hai bị đơn của các vụ kiện này là Trường Ngoại ngữ Quốc tế Úc Châu và Trường Ngoại ngữ Quốc tế Hội Việt Úc - đã công khai xin lỗi First News, cam kết không tái phạm việc xâm phạm sở hữu trí tuệ đối với những giáo trình Tiếng Anh do First News mua bản quyền và chấp nhận đền bù toàn bộ con số yêu cầu First News đưa ra trước đó, tổng cộng là 770 triệu đồng.
Việc làm trên đã đem lại hy vọng về phương thuốc “đặc trị” căn bệnh in lậu sách cho những doanh nghiệp xuất bản trong cuộc chiến chống lại vấn nạn này. Tuy nhiên, đây là biện pháp khá tốn kém, mất nhiều thời gian và công sức… Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, TGĐ Nhà sách Thái Hà, thiệt hại do nạn in lậu gây ra là vô cùng lớn, về kinh tế, về tri thức, về uy tín, thương hiệu. Thế nhưng, việc quản lý sách lậu thời gian qua gần như bị buông lỏng… Do đó, các doanh nghiệp xuất bản phải tự bảo vệ mình. “Tới đây, chúng tôi sẽ đóng dấu doanh nghiệp lên sản phẩm. Nếu sách không có dấu là sách lậu, nếu dấu bị làm giả thì chúng tôi sẽ khởi kiện hình sự. Làm vậy rất mất công, chỉ mang tính tạm thời”, ông Hùng cho biết.

Để hạn chế tình trạng sách lậu hiện nay, các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác kiểm tra các cơ sở in, xử phạt thật nặng nếu phát hiện cơ sở in lậu. Đánh vào kinh tế là biện pháp hiệu quả nhất. Đã đến lúc phải nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Luật Hình sự, xác định in lậu cũng giống như hành vi sản xuất hàng giả để xử lý với mức hình phạt cao hơn, đủ sức răn đe đối với hành vi vi phạm này.