Chủ động tích trữ và điều tiết nước tưới
Tại thôn Thanh Trì, xã Nam Ban - Lâm Hà, gia đình ông Trần Văn Kỷ đang canh tác hơn 3 ha cây trồng gồm cà phê, sầu riêng, bơ và khoảng 4.000 m² dâu tằm. Trong điều kiện nắng hạn kéo dài, việc đảm bảo nguồn nước tưới ổn định trở thành yếu tố then chốt duy trì năng suất.
Đối với nghề trồng dâu nuôi tằm, nước tưới không chỉ ảnh hưởng đến sinh trưởng cây dâu mà còn quyết định trực tiếp đến nguồn thức ăn của tằm. Khi thiếu nước, chất lượng lá dâu suy giảm, kéo theo hiệu quả chăn nuôi và thu nhập của người dân bị ảnh hưởng đáng kể.
Để chủ động ứng phó, gia đình ông Kỷ đã đầu tư khoan giếng, lắp đặt máy bơm và dẫn nước từ suối về vườn. Nhờ đó, dù trong giai đoạn khô hạn cao điểm, cây trồng vẫn được duy trì độ ẩm cần thiết. Thực tế cho thấy, việc chủ động nguồn nước là điều kiện tiên quyết giúp nông dân ổn định sản xuất và giảm phụ thuộc vào thời tiết.
Những cơn mưa trái mùa gần đây phần nào giúp giảm áp lực tưới tiêu, tiết kiệm chi phí điện và công lao động. Tuy nhiên, theo nhiều nông hộ, đây chỉ là giải pháp tạm thời khi mùa khô vẫn còn kéo dài và nhu cầu nước tưới tiếp tục ở mức cao.
Không chỉ riêng hộ ông Kỷ, nhiều nông dân tại khu vực Lâm Hà đã đầu tư xây dựng hồ chứa, đào giếng và áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm. Dù chi phí ban đầu lớn, nhưng về lâu dài giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Lo ngại mưa trái mùa ảnh hưởng cây cà phê
Tại thôn Thanh Bình, xã Phúc Thọ - Lâm Hà, ông Mai Văn Liêm hiện chăm sóc gần 2 ha cà phê, trong đó có diện tích cà phê trồng mới hơn một năm tuổi – giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng sinh trưởng và ra hoa của cây.
Theo ông Liêm, trong mùa khô, việc tưới nước cần được tính toán chặt chẽ nhằm phục vụ quá trình phân hóa mầm hoa. Chu kỳ tưới thông thường khoảng 15 ngày/lần; khi nguồn nước hạn chế, người dân buộc phải giãn chu kỳ lên 20–25 ngày, đồng nghĩa với việc tăng rủi ro sản xuất.
Đặc biệt, thời điểm tưới đóng vai trò quyết định. Nếu được tưới đúng thời điểm sau giai đoạn khô hạn, cây cà phê sẽ ra hoa đồng loạt. Ngược lại, mưa trái mùa xuất hiện không đúng thời điểm có thể làm gián đoạn quá trình ra hoa, khiến hoa nở không đều và ảnh hưởng đến năng suất.
Dù mưa giúp cải thiện độ ẩm đất, nhiều hộ trồng cà phê vẫn lo ngại về những biến động thời tiết bất thường trong giai đoạn nhạy cảm này.
Tăng cường quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước
Khu vực huyện Lâm Hà (cũ) là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Lâm Đồng, với các cây trồng chủ lực như cà phê, dâu tằm và cây ăn trái. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực về nguồn nước ngày càng gia tăng.
Theo lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có 966 công trình thủy lợi, gồm 536 hồ chứa, 255 đập dâng, 51 trạm bơm cùng hệ thống kênh mương dài hơn 3.600 km. Trong đó, khoảng 53% chiều dài kênh mương đã được kiên cố hóa.
Tuy nhiên, nguồn nước vẫn phân bố không đồng đều, trong khi nhu cầu sử dụng ngày càng lớn. Dự báo, nếu nắng nóng kéo dài, khoảng 15.000–20.000 ha đất sản xuất có nguy cơ thiếu nước.
Trước tình hình này, chính quyền địa phương yêu cầu các đơn vị xây dựng phương án chống hạn cụ thể, kiểm soát chặt chẽ nguồn nước tại các hồ, đập và sông suối; đồng thời ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.
Ngành nông nghiệp cũng khuyến cáo người dân áp dụng các giải pháp tiết kiệm nước ngay từ đầu vụ như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa, đồng thời điều chỉnh cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện thực tế.
Song song đó, các công trình thủy lợi tiếp tục được rà soát, nâng cấp; tổ chức nạo vét, khơi thông dòng chảy và sẵn sàng triển khai các phương án bơm nước khi cần thiết.
Ưu tiên nước cho dân sinh và sản xuất bền vững
Dự báo mùa khô năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều khó khăn, tỉnh Lâm Đồng đã chủ động xây dựng kế hoạch phòng, chống hạn hán và thiếu nước phục vụ sản xuất và đời sống.
Trong đó, ưu tiên hàng đầu là đảm bảo nguồn nước sinh hoạt cho người dân, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa – nơi hệ thống cấp nước còn hạn chế.
Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, tỷ lệ diện tích canh tác được tưới dự kiến đạt trên 73,45%. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết và khả năng tích trữ nước.
Trong bối cảnh đó, sự chủ động thích ứng của người dân, cùng với các giải pháp quản lý đồng bộ từ chính quyền, được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo sản xuất nông nghiệp ổn định, hướng tới phát triển bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Hoàng Phương
