Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó xác định việc đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, ưu tiên tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; đồng thời khuyến khích kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS).
Biến mái nhà thành nguồn năng lượng chủ động
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ mang đến một cách tiếp cận mới trong sử dụng điện: khách hàng không chỉ là người tiêu thụ điện mà còn có thể chủ động tạo ra điện cho chính nhu cầu của mình.
Khi hệ thống điện mặt trời được lắp đặt phù hợp với nhu cầu sử dụng, nguồn điện từ ánh nắng mặt trời có thể được ưu tiên phục vụ các thiết bị điện trong gia đình, văn phòng, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Qua đó, khách hàng có thêm một giải pháp để chủ động một phần nguồn cung điện và tiết kiệm chi phí tiền điện.
Đặc biệt, đối với các hộ gia đình, doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện vào ban ngày, việc tận dụng nguồn năng lượng mặt trời ngay tại nơi tiêu thụ giúp biến phần diện tích mái nhà đang để trống thành một tài sản có giá trị, tạo ra nguồn năng lượng sạch phục vụ trực tiếp cho cuộc sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Với doanh nghiệp, điện mặt trời mái nhà còn có thể được tích hợp cùng hệ thống lưu trữ năng lượng BESS, góp phần nâng cao khả năng chủ động sử dụng nguồn điện. Với hộ gia đình, đây cũng là giải pháp được Chỉ thị 10/CT-TTg khuyến khích nhằm chủ động một phần nguồn cung và tiết kiệm chi phí điện năng.
Theo ông Cà văn Cường, chủ quản điện Công ty Texhong Ngân Hà, hệ thống điện mặt trời của công ty hiện có công suất 20,47 MW. Nhờ vậy mỗi tháng doanh nghiệp tiết kiệm được từ 5,6 - 6,3 tỷ đồng tiền điện.
Cơ chế mới - thủ tục thuận lợi hơn
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định số 243/2026/NĐ-CP là việc tháo gỡ, đơn giản hóa nhiều nội dung trong phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Phạm vi đối tượng được phát triển điện mặt trời mái nhà được mở rộng, không chỉ lắp đặt trên mái của công trình xây dựng là nhà hoặc có kết cấu dạng nhà mà còn bao gồm bề mặt bao che của công trình và công trình sử dụng đất kết hợp đa mục đích theo quy định pháp luật về đất đai.
Đáng chú ý, trình tự, thủ tục cũng được thiết kế theo hướng phù hợp với phân cấp, phân quyền, thu hẹp phạm vi phải đăng ký, mở rộng phạm vi chỉ cần thông báo, qua đó cắt giảm thủ tục hành chính. Đối với đấu nối hạ áp, khách hàng chỉ gửi thông báo theo mẫu tới UBND cấp phường/xã; trường hợp công suất nhỏ hơn 1 kW thì không phải thông báo. Đối với một số trường hợp đấu nối trung áp, quy định cũng phân biệt rõ giữa trường hợp có và không bán điện dư.
Đây là những thay đổi quan trọng, tạo thêm điều kiện để người dân, cơ quan, doanh nghiệp mạnh dạn nghiên cứu và triển khai điện mặt trời mái nhà phù hợp với nhu cầu thực tế.
Không chỉ tiết kiệm - điện dư còn có thể tạo thêm giá trị
Một điểm khách hàng đặc biệt quan tâm là trường hợp hệ thống phát sinh sản lượng điện dư.
Nghị định số 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/06/2026 sửa đổi và bổ sung các quy định về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cụ thể:
Nâng tỷ lệ bán điện dư: Cho phép các hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ bán sản lượng điện dư lên lưới quốc gia tối đa đến 50% (quy định cũ tại Nghị định 58/2025/NĐ-CP chỉ là 20%).
Thỏa thuận đến năm 2030: Từ nay đến hết ngày 31/12/2030, các bên có thể thỏa thuận mua bán điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới điện khu vực đủ khả năng tiếp nhận và đảm bảo an toàn vận hành hệ thống.
Khu vực đặc thù: Đối với miền núi, biên giới, hải đảo chưa có điện quốc gia, không giới hạn sản lượng điện dư được bán.
Giá mua điện dư được xác định theo giá điện năng thị trường điện bình quân trong năm trước liền kề; trường hợp giá bình quân vượt khung thì áp dụng mức trần khung giá theo quy định.
Như vậy, đầu tư điện mặt trời mái nhà không chỉ hướng tới mục tiêu giảm lượng điện phải mua từ hệ thống điện mà còn mở ra cơ chế xử lý sản lượng điện dư theo quy định. Đây là một yếu tố để khách hàng cân nhắc hiệu quả tổng thể của hệ thống khi lựa chọn công suất đầu tư phù hợp. 
Ông Nguyễn Ngọc Năm, khu 7, phường Hà Lâm, Quảng Ninh: Gia đình tôi đầu tư điện mặt trời mái nhà từ năm 2016 với công suất 3,5 kWp (Kilowat pít). Từ đó đến nay, nguồn điện tự sản xuất không chỉ đáp ứng phần lớn nhu cầu sinh hoạt của gia đình mà lượng điện dư còn được bán lên lưới điện quốc gia. Nhờ vậy, nhiều thời điểm gia đình gần như không phát sinh chi phí tiền điện. Tôi thấy điện mặt trời mái nhà rất ưu việt, đó là giảm sản lượng điện gia đình dùng, đặc biệt là điện giá cao, chủ động được nguồn điện, cho nên là sau 10 năm thì rất hiệu quả, tính về vốn bỏ ra đầu tư 1 lần thì giờ là tôi đang được sử dụng điện miễn phí rồi.
Chính sách đang tạo động lực để khách hàng hành động
Chỉ thị số 10/CT-TTg đặt mục tiêu hằng năm phấn đấu có 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà, đồng thời phấn đấu giai đoạn 2026–2030 tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt điện mặt trời mái nhà trong kế hoạch phát triển.
Định hướng này đang được cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp. Ngày 16/9/2026 Bộ Công Thương ra văn bản số 7404/BCT - ĐL đề nghị các Bộ, cơ quan ngang Bộ; HĐND, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và EVN lập kế hoạch đầu tư hoặc thu hút đầu tư để lắp đặt đưa vào sử dụng ĐMTMN trên mái các tòa nhà cơ quan, công sở, trường học, bệnh viện,… thuộc thẩm quyền quản lý, phấn đấu hoàn thành toàn bộ mục tiêu theo Chỉ thị 10/CT -TTg từ nay đến trước 31/3/2027.
Đề nghị UBND cấp tỉnh: Khẩn trương nghiên cứu xây dựng, báo cáo HĐND cấp tỉnh kịp thời ban hành Chính sách hỗ trợ cho gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu thụ (Chính sách hỗ trợ) theo thẩm quyền và nhiệm vụ quy định tại khoản 2 điều 22 của Luật Điện lực năm 2024 để áp dụng trên địa bàn tỉnh.
Đây là cơ sở quan trọng để khách hàng có thêm niềm tin khi nghiên cứu đầu tư, đồng thời chủ động tìm hiểu chính sách hỗ trợ cụ thể tại địa phương trước khi triển khai.
Lắp đặt hôm nay - đầu tư cho tương lai
Điện mặt trời mái nhà không đơn thuần là một thiết bị tạo ra điện. Đó là một lựa chọn chủ động trong cách sử dụng năng lượng.
Với hộ gia đình, đó là thêm một giải pháp tiết kiệm chi phí điện, chủ động một phần nguồn cung và sử dụng năng lượng sạch.
Với doanh nghiệp, đó là giải pháp khai thác hiệu quả diện tích mái, hỗ trợ nhu cầu sử dụng điện phục vụ sản xuất, kinh doanh, đồng thời có thể kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng để nâng cao tính chủ động.
Với cơ quan công sở, trường học, bệnh viện và các công trình công cộng, đó là một hành động thiết thực hưởng ứng chủ trương phát triển năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng và lan tỏa ý thức sử dụng điện hiệu quả trong cộng đồng.
Quan trọng hơn, mỗi hệ thống điện mặt trời mái nhà được đầu tư đúng quy định, đúng nhu cầu và vận hành an toàn đều góp một phần vào mục tiêu lớn hơn: tăng cường an ninh năng lượng quốc gia, giảm áp lực cho hệ thống điện và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang nguồn năng lượng sạch, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là một giải pháp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Cụ thể, tại Quảng Ninh đã có 1.621 khách hàng lắp đặt ĐMTMN tự sản xuất tự tiêu thụ với tổng công suất 87MW, 6 khách hàng trong Khu công nghiệp với công suất 47 MW. Số hộ dân, cơ quan, công sở, doanh nghiệp còn lại 1.615 KH chiếm công suất 40 MW.
Theo Kế hoạch 313/KH-UBND ngày 04/7/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc Kế hoạch phát triển ĐMTMN trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026 -2030.
- Phấn đấu hàng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu giai đoạn 2026-2030 hoặc phấn đấu tổng công suất phát triển đạt 20% công suất lắp đặt điện mặt trời mái nhà trong kế hoạch phát triển điện mặt trời mái nhà.
- Phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh với tổng công suất lắp đặt khoảng 762MW.
- Phấn đấu lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại 193/242 cơ quan công sở với tổng công suất trên 7.704kWh/9.893kWh và 73.868 hộ gia đình.
- Khuyến khích lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
Hãy chủ động tìm hiểu nhu cầu sử dụng điện, khảo sát điều kiện mái nhà, lựa chọn công suất phù hợp và thực hiện đúng các quy định về thông báo, đăng ký, đấu nối, an toàn vận hành. Khi được triển khai đúng quy định và phù hợp với nhu cầu thực tế, điện mặt trời mái nhà là một khoản đầu tư cho sự chủ động, tiết kiệm và một tương lai năng lượng xanh hơn.
Ngọc Lan
