Nguyên nhân cốt lõi dẫn tới sự trượt dốc này xuất phát từ đà tăng giá phi mã của hai linh kiện cốt lõi là chip nhớ DRAM và NAND. Chi phí chip nhớ leo thang khiến bảng dự toán chi phí nguyên vật liệu (BOM) của các hãng sản xuất bị đội lên đáng kể, đồng thời gây ra tình trạng tắc nghẽn nguồn cung ứng diện rộng. Để bảo vệ biên lợi nhuận, các thương hiệu buộc phải chuyển gánh nặng chi phí này sang người tiêu dùng, trực tiếp đẩy giá bán lẻ smartphone trên toàn cầu tăng 20% kể từ đầu năm 2026 và kéo giá bán trung bình (ASP) của toàn ngành lập đỉnh mới.
Chuyên gia phân tích cấp cao Shilpi Jain từ Counterpoint Research nhận định đây là quý thứ hai liên tiếp thị trường chịu tổn thương nặng nề từ cuộc khủng hoảng chip nhớ. Tình trạng khan hiếm kéo dài đang kích hoạt một tiến trình sàng lọc khắc nghiệt, buộc các nhà sản xuất phải tái cơ cấu danh mục thiết bị, điều chỉnh chính sách giá và thay đổi chiến lược tiếp cận thị trường. Về phía người dùng, thói quen tiêu dùng cũng đảo chiều rõ rệt khi xu hướng kéo dài vòng đời sử dụng máy cũ tăng lên, người mua cân nhắc nhiều hơn đến các dòng máy tân trang (refurbished) hoặc dồn tiền ưu tiên cho những sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp thực sự có giá trị sử dụng lâu dài. Sự dịch chuyển này khiến nhóm thiết bị giá rẻ và bình dân chịu tác động nặng nề nhất, làm nới rộng khoảng cách phân hóa giữa dòng máy cao cấp và các dòng máy nhạy cảm về giá.
Xét về bức tranh thị phần quý III, Samsung tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu với 23% thị phần dù sản lượng xuất xưởng giảm nhẹ 3% so với cùng kỳ năm 2025. Hãng công nghệ Hàn Quốc giữ được nhịp độ nhờ nhu cầu tăng trưởng tích cực từ dòng máy gập Galaxy Z Fold8 và doanh số ổn định của dải sản phẩm Galaxy A tại các thị trường mới nổi.
Apple ghi nhận dấu mốc mới khi lần đầu tiên thị phần trong quý III vượt ngưỡng 20%, bất chấp tổng sản lượng bàn giao có sự suy giảm so với năm ngoái. Mức sụt giảm sản lượng của hãng chủ yếu do sự thiếu vắng mẫu iPhone 18 tiêu chuẩn, làm giảm lượng thiết bị cung ứng ra chuỗi phân phối trong tháng mở bán đầu tiên.
Ở chiều ngược lại, các nhà sản xuất Trung Quốc ghi nhận mức giảm sâu. Xiaomi chứng kiến lượng hàng xuất xưởng lao dốc hơn 30% so với cùng kỳ năm ngoái, khiến thị phần rớt xuống mức 10%. Để ứng phó, doanh nghiệp này đã chủ động thu hẹp phạm vi phủ sóng ở các phân khúc giá rẻ, tăng giá bán trung bình và cắt giảm kế hoạch tung máy mới. Hai thương hiệu OPPO và vivo cũng ghi nhận mức sụt giảm sản lượng trên 20%, kéo thị phần tương ứng về 9% và 8%. Cả hai hãng đều đồng loạt tăng giá trên toàn bộ dải sản phẩm bình dân và tầm trung nhằm bù đắp chi phí bộ nhớ đắt đỏ.
Counterpoint Research dự báo bức tranh thị trường smartphone trong những tháng còn lại của năm 2026 sẽ còn đối mặt với nhiều lực cản lớn. Trước bài toán chi phí linh kiện chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và sức mua của người tiêu dùng suy giảm, các nhà sản xuất sẽ phải tiếp tục cắt giảm sản lượng, tinh gọn danh mục mẫu mã và tập trung tối đa nguồn lực vào phân khúc cao cấp nhằm duy trì biên độ lợi nhuận sống còn.
Tâm An
