Căn cứ Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức hưởng lương hưu hằng tháng được xác định bằng tỷ lệ phần trăm hưởng nhân với mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng đối với người tham gia BHXH bắt buộc, hoặc nhân với mức bình quân thu nhập tháng đóng đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Mức trần tối đa cho tỷ lệ này được khống chế ở mức 75%. Trường hợp người lao động có tổng thời gian đóng BHXH cao hơn số năm quy định để đạt mức trần 75%, phần thời gian vượt trội sẽ được tính để chi trả khoản trợ cấp một lần khi nhận sổ hưu.
Để chạm mốc tối đa 75%, thời gian tham gia BHXH giữa lao động nam và lao động nữ có sự phân hóa cụ thể. Đối với lao động nữ, mốc 15 năm đóng BHXH đầu tiên được tính tương ứng tỷ lệ hưởng 45%, sau đó cứ mỗi năm đóng thêm được cộng tiếp 2%, đồng nghĩa lao động nữ cần tích lũy đủ 30 năm đóng BHXH để nhận mức tối đa 75%. Đối với lao động nam, quy định yêu cầu phải có 20 năm đóng BHXH đầu tiên mới đạt mức sàn 45%, sau đó mỗi năm đóng thêm cộng 2%, do đó lao động nam bắt buộc phải có đủ 35 năm tham gia BHXH mới đủ điều kiện chạm mức hưởng kịch khung 75%.
Quy định này áp dụng đồng bộ cho cả hai hình thức tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện. Đáng chú ý, luật hiện hành áp dụng cơ chế tính toán linh hoạt hơn nhằm gia tăng diện bao phủ an sinh cho nhóm lao động nam tham gia muộn có thời gian đóng ngắn. Cụ thể, nam giới tích lũy từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH sẽ được tính tỷ lệ khởi điểm 40% cho 15 năm đầu, sau đó mỗi năm tích lũy thêm được cộng 1%, giúp nhóm này vẫn có cơ hội nhận lương hưu hằng tháng thay vì phải rút BHXH một lần.
Về nguyên tắc giảm trừ do nghỉ hưu trước tuổi, người lao động rời thị trường lao động sớm hơn tuổi luật định, trừ các diện đặc thù theo quy định pháp luật, sẽ bị khấu trừ 2% tỷ lệ hưởng cho mỗi năm nghỉ sớm. Trường hợp thời gian nghỉ trước tuổi có tháng lẻ, nếu dưới 6 tháng sẽ không bị giảm trừ, còn từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng sẽ bị trừ 1%. Đối với nhóm tham gia BHXH tự nguyện, lương hưu được tính dựa trên mức thu nhập lựa chọn đóng, người tham gia đóng mức càng cao và duy trì thời gian càng dài thì tiền lương hưu thực nhận hằng tháng càng lớn.
Xét về điều kiện tuổi đời theo Bộ luật Lao động 2019, độ tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện làm việc bình thường đang tăng dần theo lộ trình cho đến khi đạt 62 tuổi vào năm 2028 đối với nam và 60 tuổi vào năm 2035 đối với nữ. Kể từ năm 2021 với mốc khởi điểm là 60 tuổi 3 tháng với nam và 55 tuổi 4 tháng với nữ, mỗi năm sau đó tuổi hưu tăng thêm 3 tháng đối với nam và 4 tháng đối với nữ. Chiếu theo lộ trình này, độ tuổi nghỉ hưu hợp pháp trong điều kiện bình thường vào năm 2027 được ấn định cụ thể là 61 tuổi 9 tháng đối với lao động nam và 57 tuổi 4 tháng đối với lao động nữ.
Số liệu thống kê từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam tính đến tháng 6 cho thấy toàn quốc hiện có khoảng 3,5 triệu người đang thụ hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hằng tháng. Trong bức tranh chi trả an sinh xã hội, nhóm người nhận mức lương hưu từ 20 triệu đồng trở lên có hơn 11.500 người, trong khi nhóm nhận từ 10 triệu đến dưới 20 triệu đồng mỗi tháng ghi nhận gần 418.500 người.
Tâm An
