Theo đại diện Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ được giao nhiệm vụ xây dựng Nghị định về tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố. Đây là văn bản quy phạm pháp luật then chốt làm căn cứ để các tỉnh, thành phố triển khai rà soát và thực hiện sắp xếp lại quy mô dân cư tại cơ sở. Việc xây dựng nghị định này được thực hiện dựa trên nguyên tắc nghiên cứu kỹ lưỡng vì đây là nội dung có tác động trực tiếp đến tổ chức hoạt động và đời sống của người dân tại cộng đồng.
Định hướng chung của đợt sắp xếp này là tập trung tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn và tổ dân phố nhưng phải đảm bảo phù hợp với thực tiễn, quy mô dân số và đặc điểm văn hóa của từng vùng miền. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao hiệu quả hoạt động ở cơ sở, tạo thuận lợi trong việc triển khai các nhiệm vụ chính trị và giảm bớt áp lực quản lý trực tiếp cho chính quyền cấp xã.
Đi kèm với việc sắp xếp lại quy mô, dự thảo nghị định cũng tập trung nghiên cứu điều chỉnh các chế độ, chính sách đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách. Chính sách mới sẽ được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định hợp lý, đồng thời điều chỉnh để tương xứng với khối lượng công việc phát sinh tại các thôn, tổ dân phố có quy mô mới. Điều này nhằm động viên, khuyến khích đội ngũ cán bộ cơ sở yên tâm công tác và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Theo lộ trình đã được Chính phủ đề ra, Bộ Nội vụ sẽ hoàn thành việc tham mưu ban hành nghị định trong quý II năm nay. Tiếp đó, một đề án về mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư phù hợp với tình hình mới sẽ được trình cấp thẩm quyền trong quý III. Toàn bộ quá trình rà soát và sắp xếp thôn, tổ dân phố dự kiến sẽ được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc ngay trong năm 2026.
Tính đến cuối năm 2021, hệ thống tổ chức cơ sở cả nước ghi nhận hơn 90.500 thôn và tổ dân phố. Việc hoàn thiện chính sách lần này được đặt trong tổng thể yêu cầu về tinh gọn bộ máy, đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn lực công và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương. Hiện nay, nhiều tỉnh thành đã bắt đầu chủ động xây dựng đề án riêng để sẵn sàng thực hiện lộ trình sắp xếp theo định hướng chung của Trung ương.
Tâm An
