Chiều 29/7, tại tỉnh Cà Mau, Bộ Y tế phối hợp với UBND tỉnh tổ chức hội thảo chuyên đề về công tác dân số năm 2026. Chương trình có sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, lãnh đạo Cục Dân số, đại diện ngành y tế một số tỉnh, thành phố cùng đội ngũ cán bộ trực tiếp phụ trách công tác dân số tại cơ sở.
Hội thảo tập trung đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ dân số trong 6 tháng đầu năm, nhận diện các vấn đề đang tác động trực tiếp đến cơ cấu và chất lượng dân số, đồng thời thống nhất những nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm 2026.
Theo Cục Dân số, trong nửa đầu năm 2026, ngành y tế và các địa phương đã triển khai tương đối đồng bộ các nhiệm vụ về dân số; tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi, từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, chăm sóc người cao tuổi tiếp tục được triển khai tại nhiều địa phương. Hoạt động truyền thông cũng từng bước chuyển từ vận động giảm sinh sang cung cấp kiến thức, dịch vụ phù hợp với đặc điểm dân số của từng khu vực.
Tuy nhiên, công tác dân số đang phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán phức tạp. Mức sinh tại nhiều địa phương tiếp tục duy trì dưới mức sinh thay thế, đặc biệt tại các đô thị và khu vực có tốc độ công nghiệp hóa cao. Nếu xu hướng này kéo dài, quy mô lực lượng lao động có thể suy giảm, tạo sức ép lên thị trường lao động, hệ thống an sinh xã hội và năng lực tăng trưởng kinh tế trong tương lai.
Cùng với đó, Việt Nam đang bước nhanh vào giai đoạn già hóa dân số, trong khi thời kỳ cơ cấu dân số vàng dần thu hẹp. Số lượng người cao tuổi tăng nhanh đặt ra yêu cầu mở rộng mạng lưới chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, quản lý bệnh không lây nhiễm và bảo đảm an sinh phù hợp.
Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn chưa được kiểm soát bền vững. Xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn và giảm số con trong mỗi gia đình cũng ngày càng phổ biến, làm gia tăng nguy cơ suy giảm mức sinh và ảnh hưởng đến cơ cấu dân số trong dài hạn.
Những thay đổi này cho thấy chính sách dân số không còn đơn thuần là vấn đề sinh đẻ hay kế hoạch hóa gia đình mà đã trở thành một bộ phận trực tiếp của chiến lược phát triển kinh tế, xã hội, nguồn nhân lực và an sinh quốc gia.
Tại hội thảo, Cục Dân số hướng dẫn các địa phương triển khai Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030 và Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030.
Các đại biểu cũng trao đổi nội dung dân số và phát triển trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; phân tích những vướng mắc liên quan đến nguồn nhân lực, kinh phí, tổ chức bộ máy, khả năng cung cấp dịch vụ và công tác phối hợp tại cơ sở.
Nhiều địa phương cho rằng chính sách dân số cần được thiết kế linh hoạt theo từng nhóm địa bàn. Những nơi có mức sinh thấp cần có giải pháp hỗ trợ người dân kết hôn, sinh con và nuôi con; trong khi địa phương có mức sinh cao cần tiếp tục nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình.
Bên cạnh các chính sách khuyến sinh, yêu cầu quan trọng là giảm chi phí sinh hoạt, nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em và tạo môi trường làm việc thân thiện với người lao động có con nhỏ. Đây được xem là những yếu tố tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của các gia đình trẻ.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh công tác dân số phải được đổi mới cả về tư duy lẫn phương thức thực hiện. Chính sách trong giai đoạn mới không chỉ tập trung vào kế hoạch hóa gia đình mà cần hướng đến duy trì quy mô dân số hợp lý, thích ứng với già hóa và nâng cao chất lượng dân số.
Thứ trưởng đề nghị các địa phương chủ động tham mưu đưa chỉ tiêu dân số, nhất là mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và từng giai đoạn. Việc lồng ghép này nhằm bảo đảm chính sách dân số được triển khai đồng bộ với các chương trình về lao động, việc làm, giáo dục, nhà ở, y tế và an sinh xã hội.
Ngành y tế cần tăng cường tư vấn, khám sức khỏe trước hôn nhân; mở rộng sàng lọc trước sinh và sơ sinh để phát hiện sớm bệnh lý, nguy cơ và dị tật bẩm sinh. Đồng thời, các địa phương phải nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chuẩn bị điều kiện thích ứng với tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả công tác dân số. Các chính sách phải được triển khai sát với đặc điểm kinh tế, văn hóa và cơ cấu dân cư của từng địa bàn, qua đó vừa duy trì mức sinh hợp lý, vừa nâng cao thể lực, trí lực và chất lượng nguồn nhân lực.
Những nhiệm vụ được đặt ra tại hội thảo cho thấy công tác dân số đang chuyển sang một giai đoạn mới, với phạm vi rộng hơn và yêu cầu cao hơn. Giải quyết hiệu quả bài toán mức sinh thấp, già hóa, mất cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm nguồn nhân lực, an sinh xã hội và mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.
L.T(t/h)
