Một du khách, nhiều nguồn thu
Một chuyến tham quan vườn cây nếu chỉ dừng ở chụp ảnh và mua vài kilogram nông sản sẽ tạo ra giá trị kinh tế khá hạn chế. Nhưng nếu được kết hợp với trải nghiệm thu hoạch, chế biến, thưởng thức, ăn uống, lưu trú và mua sản phẩm địa phương, cùng một du khách có thể tạo doanh thu cho nhiều dịch vụ.
Đây là hướng đi đang được đặt ra với du lịch nông thôn Việt Nam, nơi có lợi thế về cảnh quan, vùng sản xuất nông nghiệp, làng nghề, ẩm thực, văn hóa cộng đồng và sản phẩm OCOP.
Theo Quyết định 922/QĐ-TT ngày 2/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ, phát triển du lịch nông thôn được xác định gắn với khai thác lợi thế nông nghiệp, văn hóa và môi trường sinh thái, đồng thời góp phần xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân.
Tuy nhiên, nhiều điểm đến hiện vẫn chưa khai thác hết giá trị này. Sản phẩm còn nhỏ lẻ, trải nghiệm chưa phong phú, thời gian lưu trú ngắn và mức chi tiêu của khách chưa cao. Không ít nơi có nông sản, làng nghề hoặc cảnh quan hấp dẫn nhưng chưa hình thành được tour, tuyến và dịch vụ đủ sức giữ khách.
Vì vậy, thước đo của du lịch nông thôn không nên chỉ là số lượt khách. Một điểm đến thu hút nhiều khách nhưng khách chỉ đến rồi đi vẫn khó tạo ra động lực kinh tế lớn.
Điều quan trọng hơn là tăng “giá trị trên mỗi du khách” thông qua việc tạo thêm những lý do để khách ở lại và tiêu dùng tại địa phương.
Từ điểm tham quan thành hệ sinh thái kinh tế
Muốn làm được điều đó, các địa phương cần thay đổi cách tổ chức sản phẩm. Một vùng trồng cây ăn quả có thể xây dựng lịch trải nghiệm theo mùa; làng nghề có thể tổ chức lớp học làm sản phẩm; hợp tác xã có thể kết hợp tham quan vùng nguyên liệu với chế biến và bán hàng. Các sản phẩm OCOP trở thành hàng hóa mang về, thay vì chỉ đóng vai trò trưng bày.
Khi những hoạt động này được kết nối, giá trị không chỉ nằm ở nông sản mà còn được mở rộng sang vận chuyển, ăn uống, lưu trú, hướng dẫn, trải nghiệm và thương mại.
Theo đại diện Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam, phát triển du lịch cộng đồng cần chuyển từ khai thác tài nguyên sang xây dựng hệ sinh thái điểm đến, hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, văn hóa và nâng cao chất lượng sống. Vì vậy, cộng đồng cần được tham gia thực chất vào quá trình vận hành và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Đây cũng là điều kiện để tránh tình trạng đầu tư theo phong trào. Nếu điểm đến chỉ tập trung xây dựng cơ sở vật chất mà thiếu sản phẩm đặc trưng, nhân lực và phương án kinh doanh, lượng khách tăng chưa chắc kéo theo thu nhập tương xứng.
Cùng với đó, công nghệ có thể giúp kéo dài vòng đời của một chuyến đi. Mã QR có thể cung cấp câu chuyện về sản phẩm và vùng nguyên liệu; nền tảng số hỗ trợ quảng bá, đặt dịch vụ; thương mại điện tử giúp du khách tiếp tục mua nông sản, đặc sản sau khi trở về.
Khi khách rời điểm đến nhưng vẫn tiếp tục mua sản phẩm, kết nối với cơ sở sản xuất hoặc quay lại vào mùa du lịch tiếp theo, giá trị kinh tế của chuyến đi được kéo dài.
Do đó, phát triển du lịch nông thôn cần chuyển từ tư duy “đưa khách về địa phương” sang “giữ lại nhiều giá trị hơn từ mỗi du khách”. Đây là cách để cảnh quan, văn hóa, nông sản và làng nghề không chỉ trở thành tài nguyên du lịch, mà thực sự trở thành nguồn sinh kế và động lực kinh tế lâu dài cho cộng đồng.
Minh Thành (t/h)
