Trong khoảng 1 thập kỷ trở lại đây, cái tên Ninh Bình đã vụt sáng trên bản đồ du lịch, trở thành điểm hẹn không thể bỏ lỡ của du khách trong và ngoài nước.
Được thiên nhiên ưu ái ban tặng quần thể danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, cùng hệ thống núi đá vôi kỳ vĩ và những ngôi chùa cổ kính, Ninh Bình tựa một bức tranh thủy mặc hữu tình.
Nhưng câu chuyện của Ninh Bình, không dừng lại ở vẻ đẹp thiên nhiên sẵn có. Trong bối cảnh mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập cùng 2 vùng đất giàu truyền thống là Nam Định và Hà Nam, ngành du lịch địa phương đang đứng trước một cuộc chuyển mình lịch sử. Không gian du lịch được nới rộng, kết nối những giá trị văn hóa ngàn đời, biến Ninh Bình thành một “siêu điểm đến” trong mỗi dịp Tết đến, xuân về.
Sức bật mạnh mẽ của thị trường du lịch đầu năm, không chỉ là đòn bẩy kinh tế, mà còn là cơ hội vàng để định vị thương hiệu du lịch Ninh Bình theo hướng xanh, bền vững và hiện đại.
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh rực rỡ ấy là những trăn trở, thách thức về công tác quản lý và bảo tồn, nó đòi hỏi một tầm nhìn chiến lược để giữ gìn hồn cốt của di sản, trước làn sóng du lịch ngày càng mạnh mẽ.
Sự hợp nhất của 3 vùng đất Ninh Bình - Nam Định - Hà Nam, đã kiến tạo nên một không gian văn hóa độc nhất vô nhị tại đồng bằng Bắc Bộ. Nếu như, Ninh Bình thâm trầm với cố đô Hoa Lư, Tràng An, Bái Đính; thì Nam Định lại mang nét hào sảng của văn hóa thờ Mẫu Phủ Dầy, vẻ đẹp kiến trúc Nhà thờ Lớn và sự tài hoa của các làng nghề. Và Hà Nam góp thêm vào bức tranh ấy, sự uy nghi của quần thể Tam Chúc và nét thơ mộng của du lịch sinh thái Ba Sao.
Sự kết nối đó, đã tạo nên trục du lịch tâm linh - sinh thái - ẩm thực, trải dài hơn 150 km, hứa hẹn trở thành “siêu hành trình Tết” đầy cảm xúc cho du khách. Tết Nguyên đán, thời điểm thiêng liêng để tìm về nguồn cội, Ninh Bình hội tụ đầy đủ những giá trị ấy. Lễ hội Chùa Bái Đính, Lễ hội Hoa Lư, cùng hàng loạt lễ hội làng nghề được khôi phục bài bản, đã vẽ nên một bức tranh xuân rực rỡ sắc màu.
Bên cạnh đó, bức tranh ẩm thực ngày Tết cũng trở nên phong phú và hấp dẫn hơn bao giờ hết, nhờ sự giao thoa văn hóa của 3 vùng đất. Bản đồ ẩm thực - giờ đây là sự hội tụ tinh hoa: Từ thịt dê, cơm cháy, miến lươn, gỏi cá nhệch trứ danh của Ninh Bình; đến phở bò, kẹo Sìu Châu, nem nắm Giao Thủy đậm đà của Nam Định; hay cá kho làng Vũ Đại, bánh cuốn Phủ Lý nức tiếng của Hà Nam.
Nhận định về tiềm năng này, chuyên gia phát triển du lịch bền vững, TS. Lê Thành Long cho rằng: “Việc đa dạng hóa sản phẩm ẩm thực Tết - là lợi thế cạnh tranh rất lớn, giúp níu chân du khách ở lại lâu hơn và thúc đẩy mức chi tiêu cao hơn”.
2026 - được dự báo sẽ là năm bùng nổ của du lịch trải nghiệm. Du khách không chỉ đến để chiêm bái, mà còn hòa mình vào thiên nhiên: Leo núi Hang Múa ngắm nhìn “Vịnh Hạ Long trên cạn”; đạp xe thong dong giữa làng quê Ninh Hải yên bình; chèo thuyền kayak khám phá vẻ đẹp hoang sơ của Gia Viễn, Nho Quan…
Hệ thống giao thông kết nối liên hoàn giữa cao tốc và đường ven biển, đã rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, biến Ninh Bình thành điểm đến lý tưởng cho những chuyến du xuân ngắn ngày.
Các doanh nghiệp địa phương đang nỗ lực làm mới mình, tạo ra một “hệ sinh thái du lịch” đa dạng. Những tour xem múa rối nước, trekking Núi Cắm, Núi Kỳ Lân hay các mô hình lưu trú kết hợp trải nghiệm như farmstay, bungalow ven núi…, đang ngày càng thu hút du khách trẻ và các gia đình muốn tìm kiếm sự khác biệt.
Sở Du lịch ước tính, trong bối cảnh mới, tỉnh Ninh Bình mở rộng, có thể đón tới 7,5 - 8 triệu lượt khách, chỉ trong 7 ngày Tết. Ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 35 - 40% so thời điểm trước đây.
Theo Sở Du lịch, năm nay du lịch tâm linh sẽ chiếm ưu thế áp đảo với 52%, tiếp đến là du khách thăm quan sinh thái, danh thắng (38%) và khoảng 10% dành cho nhu cầu nghỉ dưỡng, khám phá ẩm thực. Con số tăng trưởng ấn tượng này, mang đến niềm vui, nhưng cũng đặt ra những áp lực không nhỏ.
Hạ tầng lưu trú, dù đã phát triển nhanh, nhưng vẫn chưa theo kịp nhu cầu, tình trạng “cháy phòng” tại các khu vực trọng điểm như Tràng An, Bái Đính…, vẫn thường xuyên diễn ra. Bên cạnh đó, nguy cơ thương mại hóa lễ hội, tình trạng chen lấn, xô bồ hay áp lực rác thải lên môi trường tại các điểm du lịch tâm linh - là những vấn đề cần được giải quyết rốt ráo. Làm thế nào để 3 vùng đất với bản sắc riêng, cùng hòa nhịp phát triển mà không giẫm chân nhau, cũng là một bài toán khó đối với các nhà quản lý.
Để hướng tới giai đoạn bứt phá, việc xây dựng các “siêu tuyến du lịch” kết nối Tam Cốc - Bái Đính - Tam Chúc - Phủ Dầy - là hướng đi chiến lược. Song song đó, việc đầu tư hạ tầng số, vé điện tử, kiểm soát lượng khách thông minh và chuẩn hóa dịch vụ lễ hội - là những giải pháp cấp thiết để nâng cao trải nghiệm du khách.
Phát triển kinh tế đêm với các sản phẩm như lễ hội ánh sáng Tràng An, phố ẩm thực đêm Nam Định hay chợ Tết Hà Nam, sẽ giúp giữ chân du khách lâu hơn. Đặc biệt, việc kiên định với định hướng du lịch xanh, giảm thiểu rác thải nhựa và nâng cao ý thức du lịch văn minh, sẽ là chìa khóa để Ninh Bình phát triển bền vững.
Với không gian văn hóa, địa lý được mở rộng, Ninh Bình đang đứng trước cơ hội vàng để trở thành trung tâm du lịch Tết của miền Bắc. Nhưng, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế bền vững khi địa phương giải quyết tốt bài toán quy hoạch, hạ tầng và bảo tồn bản sắc.
Kỳ vọng về một mùa Tết khởi sắc - là hoàn toàn có cơ sở, khi Ninh Bình không chỉ là điểm đến để ngắm nhìn, mà còn là nơi để cảm nhận, để yêu thương và để muốn quay trở lại.
Đinh Oanh
