Vận tải biển kéo dài, chi phí đầu vào leo thang
Trong phiên giao dịch sáng 12/3 tại thị trường châu Á, giá dầu thô tiếp tục đà tăng mạnh và tiến sát mốc 100 USD/thùng sau thông tin Iraq ngừng hoạt động tại các cảng vận chuyển do các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở hàng.
Căng thẳng càng gia tăng khi ngày 11/3, phía Iran cảnh báo thế giới cần chuẩn bị cho kịch bản giá dầu có thể lên tới 200 USD/thùng. Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Quân đội Iran Ebrahim Zolfaqari cho rằng những hành động quân sự của Mỹ đang làm gia tăng bất ổn an ninh khu vực, khiến thị trường năng lượng rơi vào vòng xoáy biến động khó lường.
Trong bối cảnh xung đột quân sự tại Trung Đông tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng toàn cầu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 22/CĐ-TTg ngày 11/3, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương triển khai quyết liệt các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Chính phủ nhận định nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và gián đoạn thương mại quốc tế đang đặt ra thách thức lớn đối với nền kinh tế.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu cảm nhận rõ sức ép từ biến động giá năng lượng.
Đối với lĩnh vực xuất khẩu nông sản, rủi ro lớn nhất đến từ chi phí và thời gian vận tải biển. Ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE cho biết tuyến vận tải quốc tế hiện bị kéo dài do tàu phải đi vòng tránh các khu vực xung đột.
“Trước đây hành trình chỉ khoảng 40 ngày, nhưng hiện nay có thể kéo dài tới 50 ngày. Đối với nông sản tươi, thời gian vận chuyển tăng thêm như vậy sẽ làm rủi ro hư hỏng rất lớn do yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt,” ông Hiếu cho biết.
Theo ông Hiếu, trước nguy cơ này, doanh nghiệp đã phải tạm dừng xuất khẩu một số mặt hàng nông sản tươi để tránh rủi ro.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp cũng chịu tác động dây chuyền từ việc giá dầu tăng cao. Ông Nguyễn Hồng Quang, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty cổ phần Ống đồng Toàn Phát, cho biết dù chi phí vận chuyển không chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm, nhưng giá năng lượng tăng lại kéo theo nhiều loại chi phí khác.
“Dầu tăng kéo theo giá hạt nhựa tăng, từ đó chi phí bao bì đóng gói cũng tăng theo. Khi giá xăng dầu tăng thì gần như toàn bộ chi phí logistics và nguyên vật liệu đều bị đẩy lên,” ông Quang cho biết.
Doanh nghiệp tái cấu trúc sản xuất để thích ứng
Trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng, nhiều doanh nghiệp đang chủ động điều chỉnh mô hình hoạt động nhằm giảm thiểu rủi ro.
Theo ông Trần Văn Hiếu, một trong những giải pháp quan trọng là chuyển hướng từ xuất khẩu nông sản thô sang chế biến sâu. Các sản phẩm chế biến có thể bảo quản lâu hơn, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng và giảm áp lực về thời gian vận chuyển.
“Chế biến sâu ngay tại Việt Nam không chỉ giúp tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm mà còn cho phép doanh nghiệp trữ hàng trong kho để bán quanh năm thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu tươi,” ông Hiếu chia sẻ.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng áp dụng phương thức ký hợp đồng theo điều kiện FOB tại cảng Việt Nam, trong đó đối tác nước ngoài chịu trách nhiệm chi trả chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hóa. Cách làm này giúp giảm đáng kể rủi ro tài chính cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Đối với doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, việc kiểm soát chi phí năng lượng đang trở thành ưu tiên hàng đầu. Công ty cổ phần Ống đồng Toàn Phát cho biết đã triển khai sản xuất theo đơn đặt hàng để cân đối giá đầu vào và đầu ra, đồng thời điều chỉnh giá bán đối với các đơn hàng mới.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh đầu tư hệ thống điện Mặt Trời nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn điện lưới trong bối cảnh giá năng lượng có xu hướng tăng.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, chuyên gia tư vấn từ Quỹ đầu tư tác động Rabo Foundation (thuộc Rabo Bank Hà Lan), tác động của giá dầu và lạm phát toàn cầu đối với doanh nghiệp thường diễn ra theo quá trình “thẩm thấu” dần, chứ không xảy ra ngay lập tức.
Khi chi phí vận tải và giá container tăng quá cao, các nhà nhập khẩu buộc phải tính toán lại chiến lược kinh doanh, thậm chí có thể tạm dừng đơn hàng. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu khó có thể đứng ngoài vòng ảnh hưởng, dù không trực tiếp chịu chi phí vận chuyển.
“Việc chia sẻ rủi ro giữa nhà cung cấp và đối tác là yếu tố quan trọng để duy trì quan hệ thương mại trong giai đoạn biến động,” bà Thu Hà nhận định.
Bà cũng cho rằng áp lực chi phí không chỉ đến từ vận tải mà còn lan sang khâu thu mua nguyên liệu trong nước. Khi chi phí đầu vào tăng, người nông dân có xu hướng yêu cầu giá thu mua cao hơn, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá dù đã ký hợp đồng bao tiêu từ trước.
Một vấn đề khác là nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên thị trường toàn cầu. Theo bà Thu Hà, trong bối cảnh xung đột địa chính trị kéo dài, việc tiếp cận nguồn nguyên liệu không chỉ phụ thuộc vào giá mà còn phụ thuộc vào khả năng cung ứng thực tế.
“Không phải cứ có tiền là mua được hàng, bởi nguồn cung trên thế giới hiện đang hạn chế và rất khó dự đoán khi nào thị trường sẽ ổn định trở lại,” bà Thu Hà cảnh báo.
Trước bối cảnh đó, chuyên gia này khuyến nghị doanh nghiệp cần tập trung vào ba nhóm giải pháp chính: tối ưu hóa năng lượng và cải tiến kỹ thuật sản xuất; tăng cường quản trị rủi ro thông qua chia sẻ chi phí với đối tác; đồng thời xây dựng chiến lược tài chính thận trọng trong bối cảnh lãi suất và chi phí vốn vẫn ở mức cao.
Theo bà Thu Hà, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá, doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng các yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao tại các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu để nâng cao chất lượng sản phẩm, qua đó củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh giá dầu tiếp tục leo thang và môi trường kinh doanh toàn cầu ngày càng bất định, việc chủ động quản trị năng lượng, linh hoạt trong vận hành và tăng cường hợp tác với đối tác được xem là những yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua giai đoạn nhiều biến động hiện nay.
Thiên Trường
