Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM: 158 nguồn lực sẵn sàng cho “đội hình” luật sư công

Ngày 1/10/2026 đánh dấu thời điểm Nghị quyết 24/2026/QH16 của Quốc hội về thí điểm thực hiện chế định luật sư công bắt đầu có hiệu lực. Cùng thời điểm, Nghị định 364/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung và biện pháp thi hành nghị quyết cũng được áp dụng.

Đây là lần đầu Việt Nam tổ chức thí điểm một cơ chế để những người đang làm việc trong khu vực nhà nước, sau khi đáp ứng các điều kiện và được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, thực hiện các công việc có tính chất pháp lý phục vụ cơ quan, tổ chức thuộc khu vực nhà nước. Nghị quyết được thực hiện tại 8 Bộ, ngành và 10 tỉnh, thành phố, trong đó có TP.HCM.

Theo quy định, luật sư công có thể tham gia tư vấn, đại diện, tố tụng, giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế; tham gia các vấn đề về đầu tư, thương mại, hành chính, dân sự, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế; hỗ trợ quá trình thi hành án dân sự, hành chính; tư vấn pháp lý cho các dự án kinh tế - xã hội và tham gia xử lý những vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài.

Nghị định 364/2026 còn làm rõ nhóm “công việc có tính chất pháp lý khác”, như soạn thảo tài liệu pháp lý, đại diện theo ủy quyền, cho ý kiến và thẩm định pháp lý đối với giao dịch, dự án, chủ trương, chính sách hoặc quyết định hành chính nhằm bảo đảm an toàn pháp lý; tham gia phòng ngừa tranh chấp và xử lý những vấn đề pháp lý phát sinh tại cơ quan, doanh nghiệp nhà nước.

TP.HCM rà soát nguồn nhân lực, ghi nhận hơn 1.000 vụ việc có nhu cầu

Là một trong những địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm, TP.HCM đã chuẩn bị các điều kiện về nhân lực và nhu cầu sử dụng luật sư công ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết 24.

UBND TP.HCM ban hành Kế hoạch 346/KH-UBND ngày 3-7-2026 triển khai nghị quyết trên địa bàn. Sau đó, Sở Tư pháp TP.HCM ban hành Kế hoạch 9517/KH-STP ngày 29-7-2026, triển khai 11 nhóm nhiệm vụ, trong đó có tuyên truyền, tập huấn, rà soát nguồn nhân lực và tổng hợp nhu cầu sử dụng luật sư công tại các cơ quan, đơn vị.

Kết quả rà soát tại 106 cơ quan, đơn vị cho thấy TP.HCM có 158 trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn để trở thành luật sư công.

Trong số này, 7 trường hợp thuộc diện được miễn đào tạo nghề luật sư và miễn tập sự hành nghề luật sư. Đây là nhóm gồm 1 phó giáo sư, 4 tiến sĩ luật và 2 chuyên viên cao cấp.

151 trường hợp còn lại là những người đã có giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề luật sư hoặc thuộc diện được miễn đào tạo nhưng vẫn phải tập sự theo quy định. Thời gian tập sự tùy từng trường hợp là 4, 6 hoặc 12 tháng. Những người này được xác định là nguồn nhân lực quan trọng để hình thành đội ngũ luật sư công trong thời gian thí điểm.

Đáng chú ý, việc chuẩn bị không chỉ dừng ở rà soát người có khả năng trở thành luật sư công. Qua tổng hợp từ thực tiễn hoạt động của các cơ quan, đơn vị, TP.HCM ghi nhận hơn 1.000 vụ, việc có tính chất pháp lý; 51/106 cơ quan, đơn vị cho biết có nhu cầu sử dụng luật sư công ngay.

Những số liệu này cho thấy nhu cầu về nguồn nhân lực pháp lý chuyên sâu đã xuất hiện từ thực tiễn quản lý, điều hành và giải quyết công việc của các cơ quan nhà nước trên địa bàn.

Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM cho biết, với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa và khối lượng công việc quản lý nhà nước cao, Thành phố thường xuyên phải xử lý những vấn đề pháp lý phức tạp. Việc triển khai chế định luật sư công vì vậy được đặt trong yêu cầu tăng cường năng lực pháp lý cho khu vực công.

Sau khi Nghị định 364/2026 được ban hành, Sở Tư pháp TP.HCM đang tiếp tục rà soát các quy định mới để tham mưu UBND TP.HCM triển khai các bước tiếp theo, trong đó có thủ tục đề nghị Bộ Tư pháp cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư và giới thiệu luật sư công cho các cơ quan, đơn vị có nhu cầu.

Không chỉ tư vấn, luật sư công có thể tham gia tố tụng

Theo Nghị quyết 24, luật sư công phải là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước và được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước.

Bên cạnh các yêu cầu về tiêu chuẩn luật sư, người được lựa chọn phải có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu về kinh nghiệm. Một trong những điều kiện quan trọng là có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc thường xuyên, trực tiếp trong lĩnh vực pháp luật hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, giải quyết vụ, việc pháp lý phức tạp. Nghị định 364 quy định cụ thể các loại kinh nghiệm được dùng để chứng minh điều kiện này.

Đối với người phải đào tạo nghề luật sư, thời gian đào tạo là 12 tháng. Sau đó, tùy từng trường hợp, thời gian tập sự hành nghề luật sư là 4, 6 hoặc 12 tháng. Nghị định mới cũng quy định những nhóm được miễn đào tạo hoặc miễn tập sự, trong đó có giáo sư, phó giáo sư chuyên ngành luật, tiến sĩ luật và một số chức danh pháp lý, tư pháp theo điều kiện cụ thể.

Khi đáp ứng đủ điều kiện, người được lựa chọn sẽ được Bộ trưởng Bộ Tư pháp xem xét cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Sau khi được cấp chứng chỉ, luật sư công phải thực hiện thủ tục gia nhập Đoàn Luật sư và được cấp Thẻ luật sư theo quy định. Nghị định 364 quy định thời hạn cụ thể cho từng bước trong quy trình này.

Điểm đáng chú ý là luật sư công không chỉ thực hiện công việc tư vấn nội bộ. Trong phạm vi được giao, họ có thể tham gia tố tụng, đại diện, giải quyết tranh chấp và các vụ kiện; tư vấn cho các dự án kinh tế - xã hội; tham gia xử lý các vụ việc hành chính, dân sự, đầu tư, thương mại và những vụ việc có yếu tố quốc tế.

Luật sư công cũng có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền cung cấp tài liệu, chứng cứ và tiếp cận hồ sơ phục vụ việc giải quyết vụ, việc theo quy định.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, luật sư công phải bảo đảm tính độc lập, trung thực và khách quan. Trường hợp việc tham gia không bảo đảm tính độc lập, trung thực, khách quan hoặc phát sinh xung đột lợi ích, luật sư công phải từ chối tham gia và báo cáo bằng văn bản. Họ cũng có quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn của mình bằng văn bản.

Đáng chú ý, đối với những vụ việc phức tạp mà đội ngũ luật sư công chưa đáp ứng được yêu cầu chuyên môn hoặc cần nhiều luật sư tham gia, cơ quan thực hiện thí điểm có thể lựa chọn, ký hợp đồng với tổ chức hành nghề luật sư để phối hợp giải quyết. Cơ chế này mở ra khả năng kết hợp nguồn lực pháp lý trong khu vực công với đội ngũ luật sư hành nghề.

Hướng tới “lá chắn pháp lý” cho khu vực công

Theo Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, việc triển khai chế định luật sư công tại TP.HCM là bước chuyển quan trọng nhằm tạo lập “lá chắn pháp lý” bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước.

Trên thực tế, TP.HCM đang định hướng bố trí luật sư công tập trung vào những nhóm công việc có nhu cầu pháp lý cao. Trong đó có các vụ kiện hành chính liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất, xử phạt vi phạm hành chính; hỗ trợ pháp lý cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội lớn; tranh chấp về đầu tư, thương mại, công pháp và tư pháp quốc tế; các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài và những công việc pháp lý thường xuyên khác của cơ quan, tổ chức.

Một yêu cầu được đặt ra là luật sư công phải thực hiện tốt đồng thời hai vai: vừa là người thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước, vừa thực hiện các chuẩn mực nghề nghiệp của luật sư.

Chính vì vậy, Nghị quyết quy định luật sư công phải tuân thủ pháp luật, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư, đồng thời đáp ứng các chuẩn mực đạo đức tương ứng với vị trí công tác. Luật sư công không được sử dụng vị trí của mình để thực hiện dịch vụ pháp lý cho khách hàng ngoài khu vực nhà nước.

Về chế độ, chính sách, ngoài tiền lương theo vị trí đang đảm nhiệm, luật sư công được hưởng các khoản hỗ trợ, bồi dưỡng theo quy định của Nghị quyết 24 và các văn bản hướng dẫn. Cơ chế này nhằm tạo điều kiện để người thực hiện nhiệm vụ vừa bảo đảm yêu cầu công vụ, vừa duy trì và phát triển năng lực nghề nghiệp luật sư.

Việc thí điểm kéo dài đến hết ngày 30-9-2028. Trong khoảng thời gian này, quá trình tổ chức thực hiện sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả của mô hình, những vướng mắc phát sinh cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu pháp lý của khu vực nhà nước.

Với TP.HCM, việc đã xác định được 158 trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn và hơn 1.000 vụ, việc có tính chất pháp lý cho thấy Thành phố đã có bước chuẩn bị tương đối cụ thể về cả con người lẫn nhu cầu sử dụng. Giai đoạn tiếp theo sẽ là đưa nguồn nhân lực này vào đúng vị trí, đúng lĩnh vực và bảo đảm họ có đủ điều kiện để phát huy vai trò chuyên môn.

Nếu được vận hành hiệu quả, đội ngũ luật sư công có thể trở thành một nguồn lực pháp lý chuyên sâu ngay trong khu vực nhà nước, góp phần nhận diện sớm rủi ro, nâng cao chất lượng tham mưu pháp lý và hỗ trợ cơ quan, đơn vị chủ động hơn trong quá trình xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh.

Trần Minh