THCL Học trò Xã Keng Đu, huyện Kỳ Sơn (Nghệ An), trưa không nghỉ mà xách dáo mác lên rừng, tranh thủ lên núi kiếm củi, xuống suối lấy nước để sinh hoạt hằng ngày và sưởi ấm đêm đêm. Vì không đủ áo ấm mùa đông, những khi giá lạnh, học trò phải đốt lửa để sưởi. Trong thiếu thốn, gian khổ đó, sự học vẫn được thầy trò thắp sáng vùng biên.

Để có nước sinh hoạt, học sinh bán trú ở Kỳ Sơn phải đi gần 4 km hoặc tận dụng nước mưa, nước sương

Gieo chữ ở biên giới Việt – Lào

Từ câu chuyện làm quà rất tự nhiên của thầy giáo Nguyễn Hồng Hoa, trưởng phòng GD&ĐT Kỳ Sơn về những khó khăn và thiếu thốn của thầy trò các trường bán trú trên địa bàn, chúng tôi quyết định trải nghiệm với các thầy cô và học trò ở các vùng biên giới, đặc biệt khó khăn của huyện Kỳ Sơn. Điểm đến đầu tiên là ngôi trường nằm ở độ cao hơn 1.300m so với mực nước biển, cách biên giới Việt – Lào tầm 7km đường chim bay, đó là trường PTDT BT THCS Keng Đu, nằm cách huyện lị Kỳ Sơn gần 80km. Con đường độc đạo từ Huồi Tụ qua Đọoc Mạy, Na Loi đến Keng Đu sau cơn mưa kéo dài, dường như đang thách thức người đi đường, một bên là vực sâu thăm thẳm, bên kia là núi, chỉ cần lạc tay lái là lao ngay xuống vực sâu. Sau hơn 3 giờ vật lộn với cung đường chưa đầy 50km, chúng tôi cũng đến được trung tâm xã Keng Đu.

Thầy giáo Ngô Văn Tuấn, Hiệu trưởng nhà trường đón chúng tôi với ánh mắt đầy cảm thông, chia sẻ. “Để vào được Keng Đu những ngày mưa, thầy cô bám bản tại đây có hôm phải lấy xích sắt quấn quanh lốp xe để phòng trơn trượt, rơi xuống vực sâu. Cũng chẳng ai dám vào ra Keng Đu một mình, các thầy cô phải đi thành từng tốp để còn hợp tác, giúp đỡ nhau trên những cung đường khó”. Thực tế thì vào cuối năm 2010, một thầy giáo trên đường từ trường về trung tâm Mường Xén, đã bị mất lái, xe lao xuống vực sâu ở Phà Đánh. Rất may, không có thương vong về người. Thầy Tuấn chia sẻ, ở Keng Đu, bản xa nhất là 15km đường chim bay, nhưng đi bộ mất nửa ngày đường, do vậy tình trạng học trò bỏ lớp xảy ra thường xuyên. Để “kéo” các em trở lại trường, các thầy cô phải cơm đùm cơm nắm vào tận nơi vận động, bắt phụ huynh ký cam kết không cho con em bỏ học sau khi đã chuẩn bị quà tặng để lấy lòng. Ở trường PTDT BT THCS Keng Đu, thi thoảng vẫn có trường hợp học sinh đột ngột bỏ học, sau đó quay lại trường nhưng không phải để đi học mà mời thầy cô dự đám cưới của mình.

Học trò Keng Đu, trưa không nghỉ mà xách dáo mác lên rừng, tranh thủ lên núi kiếm củi, xuống suối lấy nước để sinh hoạt hằng ngày và sưởi ấm đêm đêm. Vì không đủ áo ấm mùa đông, những khi giá lạnh, học trò phải đốt lửa để sưởi. Trong thiếu thốn, gian khổ đó, sự học vẫn được thầy trò thắp sáng vùng biên. Ở đây, bà con dân bản vẫn còn kể cho nhau câu chuyện của thầy giáo Cụt Văn Tiến, dù ở trong ngôi nhà tạm, vẫn cưu mang thêm 3 học trò để các em bớt thiếu thốn trên hành trình gieo chữ. Học tập ở nơi giá rét

Rời vùng biên khi ánh chiều đã tắt, sương dày đặc sà xuống níu chân người nhanh đến độ, cách nhau 10m cũng khó nhận ra nhau, chúng tôi quyết định ngủ lại Huồi Tụ để cảm nhận cùng các em học sinh cái lạnh tê tái ở một trong bốn điểm buốt giá nhất của Kỳ Sơn. Ăn tạm bữa cơm chiều muộn cùng các thầy cô ở trường PTDT BT THCS Huồi Tụ, đêm ở trường bán trú vắng lặng đến lạ kỳ, thời tiết ngoài trời xuống dưới 50C nên ai cũng đóng cửa nghỉ sớm. Nửa đêm, chúng tôi bị đánh thức bởi các thầy cô ở ký túc xá trở dậy để giúp phòng ở của một cô giáo bị dột, dù chỉ là sương đêm nhưng ướt đẫm cả một góc bàn ghế, giáo án. Thầy giáo Nguyễn Đình Hùng, Phó hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, giá rét như vậy nhưng 391 học sinh với 14 lớp học của nhà trường đang ở bán trú, vẫn phải trải chiếu nằm sàn, áo không đủ mặc, chăn không đủ ấm. Trước đây, phụ huynh có làm sạp gỗ để các em nằm, nhưng do không đảm bảo vệ sinh và ý thức học trò kém nên bỏ đi, buộc phải nằm sàn để ngủ, vừa chật chội vừa lạnh, nhưng không còn cách nào khác.

Thương nhất vẫn là chăn ấm và áo khoác mùa đông. Huồi Tụ là xã nghèo, phần lớn các em đều là con em các gia đình nghèo, mỗi gia đình chỉ có một cái chăn ấm mùa đông, nên nhiều em còn không có chăn để đưa đến trường. Áo mặc cũng vậy, giữa cái lạnh như cắt da cắt thịt, nhưng nhiều em vẫn phải ăn mặc phong phanh để lên lớp. Cũng không riêng gì chuyện ăn, chuyện mặc mà học trò bán trú còn phải tự túc mọi chuyện trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Ngày nào cũng như ngày nào, học trò bán trú ở Huồi Tụ phải thức dậy từ lúc 5 giờ sáng, đi bộ xuống suối cách trường gần 3km để lấy nước sạch về dùng. Em Lầu Bá Hồng, họ sinh lớp 8D, trú bản Phà Xắc, cách điểm trường 10km cho biết, nhà nghèo nên đến lớp không có áo ấm mặc, chăn không đủ ấm nên đêm nằm sàn gạch không ngủ được. Trong khi đó, em Và Y Rìa, học sinh lớp 8C thì cho biết dù có 2 áo ấm nhưng vẫn không đủ ấm, và em ước mơ có được chiếc giường tầng để mùa đông bớt lạnh hơn. Bởi hiện nay, nhà trường mới chỉ có 22 phòng bán trú, mỗi phòng từ 13 – 14 học sinh nên rất chật chội.

Thầy Lê Văn Phương, giáo viên thể dục, người đã có thâm niên 15 năm cắm bản ở Kỳ Sơn cho biết: Cũng không riêng gì Huồi Tụ mà gần như ở tất cả các xã, đặc biệt là các xã biên cương, cuộc sống của học sinh bán trú đều có những khó khăn, vất vả như vậy. Xuất thân từ các gia đình nghèo, trình độ dân trí thấp, các bản phần lớn đều cách xa trường học nên chế độ bán trú, nuôi ăn, nuôi ở còn gặp nhiều khó khăn. Dù vậy, khắc phục những tồn tại, thầy và trò trường PTDT BT THCS Huồi Tụ vẫn vươn lên để dạy tốt, học tốt. Năm 2015, nhà trường có một học sinh giỏi đạt giải Nhì cấp tỉnh và 6 học sinh giỏi cấp huyện. Cũng năm học vừa qua, 2 giáo viên đã đạt giáo viên giỏi cấp tỉnh và 11 giáo viên giỏi cấp huyện. Đó, thực sự là một thành tích đáng để khâm phục đối với hành trình dạy chữ, dạy người ở Huồi Tụ.

Dù còn gặp rất nhiều khó khăn trong dạy và học cũng như cuộc sống sinh hoạt đời thường, nhưng với sự hi sinh thầm lặng của đội ngũ giáo viên cắm bản, mô hình bán trú dân nuôi ở Kỳ Sơn nói riêng và các huyện miền núi nói chung ngày càng có những khởi sắc nhất định, sự nghiệp gieo chữ, trồng người ngày càng được củng cố. Thống kê cho thấy, tỉ lệ học sinh miền núi bỏ học hằng năm giảm hẳn, nếu có thì chủ yếu rơi vào nhóm di dịch cư hoặc bỏ vào các tỉnh miền Nam mưu sinh theo gia đình. Cùng với đó, nạn tảo hôn tuy vẫn còn xảy ra, nhưng giảm nhiều theo thời gian. Chất lượng giáo dục được nâng lên rõ rệt và được khẳng định bằng việc, hằng năm có rất nhiều học sinh từ các bản làng xa về thị trấn Mường Xén để theo học cấp 3, nhiều bản đã có con em học đại học, cao đẳng, nhiều trong số đó quay trở về giúp bà con phát triển kinh tế, nâng cao đời sống văn hóa khu dân cư./.

Mạnh Hùng – Thiên Thảo