Gian nan cuộc chiến chống buôn lậu

Theo thống kê của Hải quan, trong năm 2013, toàn ngành phát hiện, bắt giữ 20.164 vụ vi phạm, trị giá ước tính 551,409 tỷ đồng; xử lý, thu nộp ngân sách 139,282 tỷ đồng; ra quyết định khởi tố 23 vụ; chuyển các cơ quan khác khởi tố 30 vụ khác. Lực lượng Quản lý thị trường (QLTT- Bộ Công thương) cũng kiểm tra, xử lý gần 80.000 vụ vi phạm, với tổng giá trị hơn 350 tỷ đồng… Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cuộc chiến chống buôn lậu đã hết gian nan.

Buôn lậu ngày càng phức tạp

Tại phiên họp giải trình về “Thực trạng, giải pháp phòng, chống buôn lậu qua biên giới góp phần ngăn chặn, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng mất vệ sinh an toàn thực phẩm” do Ủy ban Kinh tế của QH tổ chức ngày 7-1-2014, Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng thẳng thắn nhìn nhận, thời gian qua, hoạt động buôn lậu có ảnh hưởng tiêu cực mọi mặt của nền kinh tế đất nước… Ban chỉ đạo 127 T.Ư cũng đã đưa ra nhận định, càng gần Tết Nguyên đán, các hoạt động buôn lậu, buôn bán hàng cấm; sản xuất, buôn bán hàng giả, gian lận thương mại sẽ càng phức tạp, đòi hỏi các lực lượng tập trung cao hơn, đấu tranh quyết liệt hơn.

Theo Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, Việt Nam có tới 4.500 km đường biên giới đất liền giáp Trung Quốc, Lào, Campuchia. Cùng với sự phát triển của thương mại biên giới là sự mở rộng và thúc đẩy giao lưu kinh tế giữa hai bên biên giới. Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại theo đó cũng ngày càng diễn biến phức tạp, với nhiều thủ đoạn tinh vi hơn. Trước tình hình trên, các lực lượng chức năng ở mỗi địa bàn, lĩnh vực khác nhau đã thực hiện tốt nhiệm vụ theo quy định, góp phần ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, chống thất thu ngân sách Nhà nước.

Tuy nhiên, theo thống kê của ngành hải quan, năm 2013, số vụ vi phạm có giảm, song trị giá hàng hóa vi phạm lại tăng 49,76% so năm 2012. Trong chuyên đề đấu tranh phòng ngừa vận chuyển, kinh doanh gia cầm, sản phẩm gia cầm nhập khẩu bất hợp pháp, chín tháng qua, các cơ quan chức năng đã kiểm tra, xử lý 1.691 vụ. Số tiền phạt hành chính thu được từ 1.691 vụ này là 2,839 tỷ đồng. Trong lĩnh vực kinh doanh xăng, dầu, từ năm 2010 đến nay, các lực lượng chức năng đã thu giữ 7.548.378 lít xăng, dầu. Năm 2014, thị trường hàng hóa vẫn còn nhiều biến động, hàng giả, hàng nhái, đặc biệt là hàng buôn lậu, trốn thuế tiếp tục gia tăng…

Tại Quảng Ninh, địa phương “nóng” về tình trạng buôn lậu, theo Phó Cục trưởng Hải quan Quảng Ninh Bùi Văn Khắng, năm 2013, trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, Hải quan Quảng Ninh đã bắt giữ 589 vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và vi phạm thủ tục hải quan, trị giá hơn 22,5 tỷ đồng. Thực hiện kế hoạch kiểm soát hải quan trước, trong và sau Tết Nguyên đán Giáp Ngọ 2014, Đội Kiểm soát Hải quan số 1 đã tăng cường lực lượng, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ khu vực biên giới nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại…

“Vướng” từ chính sách…

Theo Phó Cục trưởng QLTT Đỗ Thanh Lam, là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 127 T.Ư, Cục QLTT đã tham mưu, chỉ đạo các lực lượng chức năng và Ban Chỉ đạo 127 các địa phương tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường trong nhiều lĩnh vực như xăng, dầu, thuốc lá; kiểm tra hoạt động kinh doanh vàng, ngoại tệ, than - khoáng sản… Từ năm 2013, các mặt hàng vi phạm ngày càng đa dạng, phức tạp. Các đối tượng vi phạm áp dụng công nghệ hiện đại, hình thành những đường dây liên tỉnh, xuyên quốc gia; liên tục thay đổi phương thức hoạt động, sẵn sàng chống trả quyết liệt khi bị bắt giữ hàng hóa. Mặt khác, còn nhiều bất cập trong công tác kiểm tra, kiểm soát làm ảnh hưởng tới kết quả kiểm tra, kiểm soát của lực lượng QLTT. Tuy là lực lượng chuyên trách kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại…, nhưng lại không có chức năng khởi tố hình sự, nên thẩm quyền của lực lượng QLTT bị hạn chế.

Cục trưởng QLTT Trương Quang Hoài Nam, Thường trực Ban chỉ đạo 127 T.Ư, cho biết, trong quý IV-2013 và trong năm 2014 việc chống buôn lậu, đặc biệt thuốc lá, sẽ là trọng điểm của QLTT. Các lực lượng chức năng phối hợp các chính quyền địa phương kiên quyết triệt phá các đường dây, ổ nhóm, đặc biệt là các đầu nậu. Các cơ quan chức năng: Bộ Công thương, Bộ Công an… đều đã có chỉ đạo quyết liệt nhưng các cấp, các ngành ở các địa phương vẫn chưa xác định đó là những mặt hàng trọng điểm nên chưa phát huy cao độ, chưa phát huy sức mạnh tổng hợp.

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thẳng thắn chỉ rõ còn nhiều hạn chế, như lực lượng còn mỏng, cơ sở vật chất thiếu, yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Và chắc chắn không thể không có tiêu cực của một bộ phận nhỏ trong lực lượng chức năng phòng, chống buôn lậu qua biên giới. Mặt khác, số dân không có việc làm tại các khu vực biên giới còn nhiều, do đó dễ bị lợi dụng vận chuyển thuê hoặc là đối tượng để các đầu nậu thu gom hàng hóa theo chế độ của cư dân biên giới. Ngoài ra, các văn bản pháp luật quy định hiện nay chưa được đồng bộ, chưa đủ sức răn đe…

Theo nhận định của ông Đỗ Thanh Lam, vấn đề gây khó khăn nhất hiện nay là chức năng, quyền hạn của lực lượng QLTT ngày càng bị thu hẹp. Mặc dù vai trò của QLTT đã được Chính phủ ghi nhận và khẳng định là lực lượng chủ công kiểm soát thị trường, nhưng ngay trong Nghị định 163/2013/NĐ-CP  của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất, phân bón và vật liệu nổ công nghiệp lại “bỏ sót” vai trò và thẩm quyền xử phạt của QLTT. Các nghị định xử phạt hành chính phải thống nhất với Luật Xử phạt vi phạm hành chính làm cơ sở cho các lực lượng chức năng thực hiện kiểm soát tốt thị trường, tránh tình trạng “luật một đằng, nghị định một nẻo”…

Tăng cường đấu tranh có hiệu quả

Trước tình hình hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả với phương thức thủ đoạn phức tạp có chiều hướng gia tăng, gây thất thu ngân sách, ảnh hưởng đời sống và tác động xấu hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân, ngày 19-12-2013, Thủ tướng Chính phủ có Công điện số 2245 gửi Ban chỉ đạo 127 T.Ư và các bộ, ban, ngành liên quan về việc tăng cường chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán Giáp Ngọ 2014.

Cuối tháng 12-2013, chủ trì cuộc họp Ban chỉ đạo 127 T.Ư về công tác chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại Tết Giáp Ngọ 2014, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, cần phải thẳng thắn nhìn nhận các hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại tại nhiều địa bàn, trên nhiều lĩnh vực được thực hiện với phương thức ngày một tinh vi, phức tạp gây ảnh hưởng xấu tới sản xuất, trong khi khung pháp lý còn sơ hở và chồng chéo, công tác dự báo tình hình thị trường chưa chủ động, chưa được chú trọng. Các cấp, các ngành phải tập trung lực lượng đấu tranh ngăn chặn có hiệu quả tình trạng buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, chú ý các tuyến, địa bàn xung yếu và các địa bàn trọng điểm tiêu dùng nhiều vào dịp cuối năm. Công tác phòng, chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại phải làm đúng chức năng được giao và phải truy đến cùng, địa bàn nào, lực lượng đó phải chủ trì...

Phó Thủ tướng chỉ đạo các lực lượng chức năng phối hợp chặt chẽ với nhau, vào cuộc đồng bộ, quyết liệt, thống nhất, cung cấp thông tin cho nhau để đem lại kết quả tốt nhất. Trong đó, các lực lượng phải nắm chắc tình hình địa bàn trọng điểm, nhất là tại các khu dân cư đông đúc, nắm các mặt hàng có nguy cơ buôn lậu, gian lận, làm giả cao để đấu tranh. Các Bộ Công an, Quốc phòng, Tài chính, Công thương phải chỉ đạo các đơn vị chức năng phát hiện, điều tra làm rõ, xử lý nghiêm theo pháp luật các ổ nhóm, đường dây buôn lậu, gian lận thương mại. Các địa phương phải có kế hoạch cụ thể để thực thi công tác chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại. Lực lượng QLTT phải nâng cao công tác dự báo tình hình gian lận thương mại, xử lý nghiêm cán bộ bao che cho các hoạt động buôn lậu, trốn thuế.

Theo Thời Nay