“Cửa hẹp” vào trường công và bài toán thiếu hụt kéo dài

Hiện toàn thành phố có khoảng 117 trường trung học phổ thông công lập tham gia tuyển sinh lớp 10, bao gồm cả trường chuyên, không chuyên và trường tự chủ tài chính. Dù thành phố đã nỗ lực mở rộng mạng lưới, như xây dựng thêm trường Trung học phổ thông Việt Hùng tại xã Đông Anh hay dự kiến bổ sung trường tại khu đô thị Cầu Giấy, nhưng các chuyên gia cho rằng, những bước đi này vẫn chưa đủ để giải tỏa áp lực trong ngắn hạn.

Theo dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, trong giai đoạn từ 2031 đến 2045, Hà Nội sẽ cần thêm khoảng 91 trường trung học phổ thông để đáp ứng nhu cầu học tập trong bối cảnh dân số gia tăng. Con số này cho thấy sự thiếu hụt không phải mang tính thời điểm, mà là khoảng cách kéo dài giữa nhu cầu thực tế và năng lực tiếp nhận của hệ thống trường công lập.

TS Đặng Minh Tuấn, giảng viên Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng thí sinh, mà ở sự mất cân đối giữa nhu cầu vào trường công lập và khả năng đáp ứng của hệ thống. Quan điểm này cũng được cô Nguyễn Thị Thu Hà – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trưng Vương chia sẻ, khi cho rằng quy mô trường trung học phổ thông hiện nay chưa tương xứng với số lượng học sinh tốt nghiệp mỗi năm.

Cần giải pháp đồng bộ để “hạ nhiệt” cuộc đua

Các chuyên gia cho rằng, để giảm áp lực cho kỳ thi lớp 10, Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng nguồn cung giáo dục và đa dạng hóa lựa chọn học tập.

Trước hết, việc tiếp tục mở rộng hệ thống trường công lập vẫn là yêu cầu cần thiết, song không thể là giải pháp duy nhất do đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn. Bên cạnh đó, thành phố có thể phát triển các chương trình trung học nghề tại các trường cao đẳng hiện có, tận dụng cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên để mở rộng cơ hội học tập cho học sinh sau trung học cơ sở.

Một hướng đi khác được đề xuất là cho phép các trường cao đẳng, đại học đủ điều kiện tham gia giảng dạy chương trình trung học phổ thông. Cách làm này không chỉ tận dụng hiệu quả nguồn lực giáo dục hiện có mà còn tạo thêm nhiều lựa chọn ngoài hệ thống trường phổ thông truyền thống.

Ở góc độ chính sách, việc thúc đẩy xã hội hóa giáo dục được xem là yếu tố quan trọng. Khi hệ thống trường ngoài công lập phát triển, áp lực dồn vào trường công lập sẽ giảm, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh về chất lượng giữa các cơ sở giáo dục.

Đáng chú ý, đề xuất hỗ trợ học phí cho học sinh theo học tại các trường ngoài công lập với mức tương đương trường công lập được đánh giá là có tính khả thi. Nếu được triển khai, chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình mà còn góp phần thay đổi lựa chọn của người học, qua đó “chia tải” cho kỳ thi lớp 10.

Song song với các giải pháp dài hạn, trong giai đoạn trước mắt, Hà Nội có thể rà soát, cải tạo và tận dụng các cơ sở giáo dục hiện có để mở rộng quy mô đào tạo. Về lâu dài, khi hạ tầng giao thông phát triển và không gian đô thị mở rộng, việc học sinh lựa chọn theo học tại các trường công lập ở khu vực ven đô – nơi mức độ cạnh tranh thấp hơn – cũng sẽ trở nên khả thi hơn.

Nhìn tổng thể, áp lực của kỳ thi lớp 10 không chỉ đến từ số lượng thí sinh mà phản ánh rõ những bất cập trong phân bổ nguồn lực giáo dục. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, từ mở rộng hệ thống trường lớp đến thay đổi cách tiếp cận trong phân luồng và hỗ trợ người học, Hà Nội hoàn toàn có thể từng bước “hạ nhiệt” cuộc đua, hướng tới một môi trường giáo dục cân bằng, thực chất và bền vững hơn.

Minh Thắm