Từ khai thác khoáng sản đến phát triển các sản phẩm tinh chế
UBND tỉnh Lào Cai vừa ban hành kế hoạch phát triển công nghiệp khai thác và tinh chế nguyên liệu phục vụ phát triển công nghệ chiến lược trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo đó, tại Kế hoạch số 485/KH-UBND ngày 10/10/2026, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu chuyển từ khai thác, xuất bán nguyên liệu thô và bán thành phẩm sang tinh chế, chế biến sâu, hướng tới nâng cao giá trị các sản phẩm khoáng sản phục vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Kế hoạch cũng nêu rõ, hiện nay, hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai chủ yếu dừng ở công đoạn khai thác, tuyển và xuất bán ở dạng tinh quặng, bán thành phẩm (phốt pho vàng, đồng tấm, tinh quặng sắt), giá trị sản phẩm còn phụ thuộc vào chu kỳ giá nguyên liệu, trong khi chưa có cơ sở tinh chế đạt chuẩn vật liệu, hóa chất công nghệ cao.
Cùng với đó, một số khai trường apatit vướng mặt bằng; một số giấy phép khai thác sắp hết hạn hoặc đã hết hạn; dự án đất hiếm, graphit đã cấp phép chậm đưa vào khai thác. Khu công nghiệp Tằng Loỏng không còn quỹ đất; các khu công nghiệp mới đang ở bước giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng.
Để từng bước khắc phục những hạn chế này, Lào Cai xác định ưu tiên phát triển ba chuỗi apatit, đồng và sắt đã có hoạt động sản xuất, sản phẩm và thị trường. Đối với đất hiếm, graphit, giai đoạn 2026 - 2030 tập trung thúc đẩy các mỏ đã được cấp phép đi vào khai thác, đồng thời đánh giá công nghệ, chuẩn bị điều kiện phát triển công nghiệp tinh chế, chế biến sâu theo tầm nhìn đến năm 2050.
Trong chuỗi apatit, tỉnh Lào Cai định hướng thu hút các dự án sử dụng phốt pho vàng, axit phốt phoric để sản xuất hóa chất phốt pho tinh khiết cao, muối phốt phát phục vụ sản xuất pin và hóa chất điện tử.
Đối với chuỗi đồng, trọng tâm là phát triển các sản phẩm dây, cáp điện, đồng kỹ thuật, đồng độ tinh khiết cao và lá đồng điện phân phục vụ sản xuất thiết bị điện, linh kiện điện tử.
Với chuỗi sắt tiếp tục gắn với hoạt động khai thác, cung cấp nguyên liệu cho luyện kim, hướng tới phát triển các sản phẩm gang, phôi, thép và hợp kim.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu thu hút từ 2 - 3 dự án tinh chế, chế biến sâu quy mô lớn vào các khu công nghiệp. Trong đó, ưu tiên dự án sản xuất hóa chất phốt pho tinh khiết cao từ phốt pho vàng và dự án sản xuất dây, cáp điện, đồng kỹ thuật từ đồng tấm. Đồng thời, đặt mục tiêu đưa nhà máy sản xuất axit phốt phoric cấp điện tử vào vận hành thương mại trong năm 2027.
Để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho các dự án, tỉnh Lào Cai sẽ rà soát, cân đối trữ lượng, sản lượng khai thác với công suất chế biến của từng chuỗi; tập trung tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, giấy phép và hạ tầng. Trong đó, ưu tiên hoàn thành giải phóng mặt bằng các khai trường apatit trọng điểm, duy trì khai thác ổn định mỏ sắt Quý Xa và đôn đốc triển khai các dự án đất hiếm, graphit đã được cấp phép.
Đối với mỏ đất hiếm Bến Đền và các mỏ graphit Nậm Thi, Bảo Hà, tỉnh đặt nhiệm vụ thúc đẩy tiến độ khai thác, tuyển khoáng, gắn với định hướng chế biến sâu. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 đưa mỏ đất hiếm Bến Đền và ít nhất một dự án graphit đã cấp phép vào khai thác, tuyển khoáng.
Cùng với việc bảo đảm nguồn nguyên liệu, Lào Cai sẽ xây dựng danh mục dự án thu hút đầu tư tinh chế, chế biến sâu theo từng chuỗi sản phẩm, gắn với địa điểm, quỹ đất, nguyên liệu đầu vào và sản phẩm dự kiến. Việc xúc tiến đầu tư được định hướng thông qua kết nối trực tiếp các doanh nghiệp có công nghệ nguồn về hóa chất phốt pho, vật liệu pin, đồng kỹ thuật, luyện kim với doanh nghiệp khai thác, chế biến tại tỉnh và các doanh nghiệp công nghiệp hạ nguồn trong nước.
Danh mục kèm theo kế hoạch xác định 14 dự án, nhóm dự án thuộc diện theo dõi, hỗ trợ triển khai hoặc định hướng kêu gọi đầu tư. Đây là danh mục mở, làm cơ sở xây dựng hồ sơ cơ hội đầu tư, lựa chọn dự án phù hợp với nguồn nguyên liệu, quy hoạch và điều kiện phát triển công nghiệp của địa phương.
Phát triển công nghiệp xanh gắn với đổi mới công nghệ và sử dụng hiệu quả tài nguyên
Bên cạnh phát triển các chuỗi sản phẩm tinh chế, Lào Cai xác định hệ thống khu công nghiệp, cụm công nghiệp xanh, sạch, sinh thái là không gian tiếp nhận các dự án chế biến sâu. Trong đó, Khu công nghiệp Tằng Loỏng được lựa chọn làm mô hình đầu tiên chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái.
Hiện nay, Tằng Loỏng tập trung nhiều nhà máy hóa chất, luyện kim quy mô lớn, phát sinh các loại chất thải như gyps, xỉ phốt pho và xỉ lò. Khu công nghiệp không còn quỹ đất, trong khi việc xử lý chất thải, di dời dân cư khỏi ranh giới khu công nghiệp và phát triển các mô hình tái chế tiếp tục là những nhiệm vụ cần triển khai.
Theo định hướng, quá trình chuyển đổi Tằng Loỏng sẽ gắn với việc xây dựng các mô hình cộng sinh công nghiệp, sử dụng gyps, xỉ, nhiệt dư và axit sunfuric giữa các nhà máy; đồng thời đẩy nhanh dự án xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại. Các dự án mới trong khu công nghiệp chỉ được bố trí theo hướng tái chế, thu hồi hoặc nâng cấp sản phẩm tại cơ sở hiện có của doanh nghiệp, không sử dụng thêm đất.
Đối với các khu công nghiệp Võ Lao, Phú Xuân, Phú Xuân 1, Bản Qua và Cam Đường, tỉnh định hướng áp dụng tiêu chí xanh, sạch, sinh thái ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư hạ tầng và lựa chọn dự án thứ cấp. Những yêu cầu về xử lý nước thải tập trung, quan trắc tự động, sử dụng năng lượng sạch, tái sử dụng nước và cây xanh cách ly được đưa vào định hướng phát triển hạ tầng.
Đáng chú ý, tỉnh xác định không tiếp nhận các dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, thâm dụng tài nguyên, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm và không mở rộng công suất sản xuất phốt pho vàng. Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là Khu công nghiệp Tằng Loỏng đạt tiêu chí khu công nghiệp sinh thái; 100% khu công nghiệp đang hoạt động và 100% cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn.
Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ được xác định là giải pháp quan trọng để nâng giá trị sản phẩm khoáng sản. Tỉnh ưu tiên các nhiệm vụ nghiên cứu tuyển, làm giàu quặng apatit nghèo; sản xuất hóa chất phốt pho tinh khiết cao, muối phốt phát cho pin; nâng hiệu quả thu hồi đồng và kim loại đi kèm từ quặng đuôi; tái chế gyps, xỉ phốt pho.
Đối với đất hiếm và graphit, việc nghiên cứu, đánh giá công nghệ thủy luyện, chiết tách đất hiếm và tinh chế graphit độ sạch cao dự kiến được đặt hàng trong giai đoạn 2027 - 2028, không chờ đến khi các mỏ đi vào vận hành. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu triển khai ít nhất 6 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, có ít nhất 3 quy trình công nghệ tinh chế được nghiệm thu, chuyển giao, ứng dụng tại doanh nghiệp và ít nhất 2 mô hình kinh tế tuần hoàn được đưa vào vận hành.
Bên cạnh đó, một nhiệm vụ khác là xây dựng lớp dữ liệu vùng nguyên liệu chiến lược trên hệ thống thông tin, dữ liệu về hoạt động khoáng sản của tỉnh. Đồng thời, dữ liệu về nguồn nguyên liệu, sản lượng khai thác, chế biến sẽ được kết nối, phục vụ công tác quản lý và đối soát với dữ liệu thuế, hải quan, điện năng.
Theo lộ trình, đến năm 2029, tỉnh đặt mục tiêu 100% doanh nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược kết nối dữ liệu sản lượng.
Để thực hiện các mục tiêu trên, Lào Cai xác định doanh nghiệp là trung tâm trong đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển chế biến sâu. Nhà nước tập trung nguồn lực cho quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu, nghiên cứu ứng dụng và tháo gỡ khó khăn thuộc trách nhiệm quản lý; không sử dụng ngân sách thay thế vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Với tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh hướng tới hoàn thiện chuỗi apatit - hóa chất phốt pho đến các sản phẩm hóa chất tinh khiết cao, vật liệu pin, hóa chất điện tử; phát triển chuỗi đồng đến đồng kỹ thuật, dây, cáp và linh kiện thiết bị điện; chuỗi sắt - thép đến phôi, thép, hợp kim. Đồng thời, hình thành công nghiệp tinh chế đất hiếm, graphit tại tỉnh, phát triển các khu công nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn và hướng tới không xuất khẩu nguyên liệu thô.
Từ định hướng này, việc nâng giá trị tài nguyên khoáng sản không chỉ gắn với đầu tư công nghệ tinh chế, chế biến sâu mà còn được đặt trong mối liên kết giữa nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp sản xuất, hạ tầng công nghiệp và thị trường tiêu thụ. Đây là những nhiệm vụ trọng tâm Lào Cai xác định trong lộ trình phát triển công nghiệp vật liệu phục vụ công nghệ chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo.
Hải Minh
