Số mắc có xu hướng gia tăng, 30 ổ dịch đang hoạt động
Theo báo cáo của CDC Hà Nội, tính từ đầu năm đến ngày 28/8/2026, toàn thành phố ghi nhận 2.175 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 117 phường, xã, không có ca tử vong; số mắc thấp hơn 533 trường hợp so với mức trung bình 5 năm giai đoạn 2021 - 2025 là 2.708 trường hợp, đồng thời giảm so với cùng kỳ năm 2023, thời điểm Hà Nội ghi nhận 6.897 trường hợp. Đáng chú ý, từ đầu năm, thành phố đã ghi nhận 91 ổ dịch sốt xuất huyết, trong đó hiện còn 30 ổ dịch đang hoạt động.
Ngành Y tế Hà Nội nhận định số mắc đang có xu hướng gia tăng theo chu kỳ hàng năm. Thời gian tới, cùng với thời điểm tựu trường, lượng lớn học sinh, sinh viên trở lại Hà Nội và thời tiết tiếp tục diễn biến thất thường, tình hình dịch bệnh có thể phức tạp hơn, số mắc được dự báo tiếp tục gia tăng.
Sốt xuất huyết Dengue do vi rút Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes, trong đó Aedes aegypti (muỗi vằn) là véc tơ truyền bệnh quan trọng. Nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm tác động rõ rệt đến sự phát triển của muỗi, vì vậy bệnh thường gia tăng trong mùa mưa, khi môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản.
Tuy nhiên, tính mùa vụ không đồng nghĩa nguy cơ mắc bệnh chỉ xuất hiện trong mùa mưa. Những năm gần đây, ranh giới giữa thời kỳ nguy cơ cao và thấp ngày càng khó xác định rõ khi nhiệt độ, độ ẩm thay đổi, mưa lớn có thể xen kẽ những giai đoạn nắng nóng.
Trong khi đó, tại các khu dân cư luôn tồn tại nhiều vật dụng có khả năng chứa nước, tạo điều kiện cho muỗi Aedes sinh sản ngay cả khi thời tiết không hoàn toàn mang đặc trưng của mùa mưa.
Muỗi Aedes không cần nguồn nước lớn để sinh sản. Xô, chậu, lọ hoa, khay nước, lốp xe, phế liệu, nắp thùng, bể chứa nước và những vật dụng nhỏ có khả năng đọng nước đều có thể trở thành nơi phát sinh bọ gậy.
Qua giám sát tại các khu vực có ca bệnh, ổ dịch trong cộng đồng, bọ gậy được phát hiện trong nhiều vật dụng quen thuộc tại hộ gia đình và khu dân cư như thùng phi, lọ hoa, bể nước, chum, xô lau nhà, nắp thùng, phế liệu, chậu cây thủy sinh, bình hoa và dụng cụ cho gia súc, gia cầm uống nước.
Chủ động giám sát nguy cơ, không chờ xuất hiện ổ dịch
Với đặc điểm là đô thị lớn, dân cư đông, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng sự giao lưu, di chuyển dân cư thường xuyên giữa các khu vực, việc kiểm soát sốt xuất huyết tại Hà Nội trở nên phức tạp hơn.
Muỗi Aedes có khả năng thích nghi tốt với môi trường sống gần con người. Tại khu dân cư, nhà trọ, công trình xây dựng, khu vực tập trung phế liệu hoặc những nơi có thói quen tích trữ nước, nếu các dụng cụ chứa nước không được quản lý, xử lý đúng cách đều có thể trở thành nơi phát sinh bọ gậy.
Bên cạnh đó, sự di chuyển thường xuyên của người dân giữa các địa phương cũng tạo điều kiện để vi rút Dengue được đưa từ khu vực này sang khu vực khác. Vì vậy, các biện pháp phòng bệnh cần được triển khai chủ động, thay vì chỉ tập trung tại những địa bàn đã xuất hiện ổ dịch.
Do đó, vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy được xác định là giải pháp quan trọng trong phòng, chống sốt xuất huyết, tác động trực tiếp vào nguồn phát sinh véc tơ truyền bệnh. Đồng thời, việc phun hóa chất diệt muỗi cần thiết trong xử lý ổ dịch theo chỉ định chuyên môn, giúp giảm nhanh mật độ muỗi trưởng thành.
Tuy nhiên, nếu các ổ bọ gậy vẫn tồn tại, quần thể muỗi có thể phục hồi và nguy cơ lây truyền bệnh tiếp tục xuất hiện. Vì vậy, công tác phòng, chống sốt xuất huyết không thể chỉ trông chờ vào phun hóa chất khi đã xuất hiện ổ dịch.
Theo ông Đào Hữu Thân, Phó Giám đốc CDC Hà Nội, một trong những giải pháp quan trọng trong phòng, chống sốt xuất huyết là kiểm soát các điều kiện môi trường tại những khu vực có nguy cơ cao; chủ động giám sát, đánh giá nguy cơ và triển khai biện pháp can thiệp ngay cả khi chưa xuất hiện bệnh nhân.
CDC Hà Nội cũng tăng cường lực lượng hỗ trợ các địa bàn có ổ dịch. Thành phố đã thí điểm mô hình chủ động phòng, chống dịch tại phường Khương Đình và xã Ô Diên, hướng tới nhân rộng trên toàn bộ 126 xã, phường.
Mô hình được xác định là một trong những giải pháp cụ thể hóa định hướng chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” từ sớm, từ xa; đồng thời huy động chính quyền các cấp, ngành Y tế và người dân cùng tham gia giám sát, phát hiện và xử lý nguy cơ dịch bệnh tại cộng đồng.
Theo đó, chính quyền phường, xã có vai trò quan trọng trong tổ chức các hoạt động phòng, chống dịch tại cộng đồng. Các địa phương cần chủ động giám sát ca bệnh, phát hiện sớm, xử lý kịp thời ổ dịch; tổ chức vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy tại khu dân cư, trường học, công trình xây dựng, khu đất trống và những địa điểm có nguy cơ; đồng thời huy động tổ dân phố, các đoàn thể, cơ quan, đơn vị và người dân cùng tham gia.
Khi xuất hiện ca bệnh, cần nhanh chóng điều tra véc tơ, xử lý nguồn sinh sản của muỗi và tiếp tục theo dõi nguy cơ phát sinh ca bệnh mới. Thực tế tại các ổ dịch đang hoạt động cho thấy, ngay cả sau khi xử lý, bọ gậy vẫn có thể tiếp tục được phát hiện nếu việc vệ sinh môi trường, loại bỏ vật chứa nước không được duy trì thường xuyên.
Ngành Y tế Hà Nội khuyến cáo người dân không chờ đến khi xuất hiện ca bệnh mới thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra trong và xung quanh nhà; đậy kín dụng cụ chứa nước; lật úp các vật dụng không sử dụng; thay nước và vệ sinh lọ hoa, chậu cây; thu gom chai lọ, lon, lốp xe, phế liệu và những vật dụng có khả năng đọng nước.
Người dân cần phối hợp với chính quyền và ngành Y tế khi địa phương tổ chức vệ sinh môi trường, diệt bọ gậy hoặc phun hóa chất diệt muỗi; đồng thời chủ động phòng muỗi đốt, đặc biệt vào ban ngày - thời điểm muỗi Aedes thường hoạt động.
Khi có biểu hiện nghi mắc sốt xuất huyết như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, phát ban hoặc các dấu hiệu bất thường khác, người dân cần đến cơ sở y tế để được khám và hướng dẫn theo dõi, không tự ý điều trị hoặc chủ quan khi thấy hết sốt.
Trong bối cảnh số mắc đang có xu hướng gia tăng theo chu kỳ, việc chủ động phát hiện nguy cơ, xử lý từ cơ sở và duy trì vệ sinh môi trường thường xuyên là những yếu tố quan trọng góp phần kiểm soát sốt xuất huyết, hạn chế phát sinh và lây lan dịch bệnh.
H.M
