Hiệp định TPP: Cơ hội và thách thức

(TH&CL) Hiệp định Thương mại tự do xuyên Thái Bình Dương (TPP) được coi như hiệp định “thế hệ mới” đầy tham vọng và tiêu chuẩn cao; là một thỏa thuận khu vực mở rộng, linh hoạt và toàn diện.

Tuy nhiên, nếu không có sự đầu tư công sức của các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và bản thân mỗi DN để tìm được hướng đi phù hợp nhất thì rất có thể DN Việt Nam sẽ thua ngay khi TPP bắt đầu có hiệu lực.

Nhiều cơ hội mới

Ông Trần Quốc Khánh, Thứ trưởng Bộ Công Thương, Trưởng đoàn đàm phán Chính phủ về kinh tế và thương mại quốc tế cho biết: Cơ hội lớn nhất khi tham gia TPP là chúng ta sẽ có điều kiện cải thiện cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu; mở thêm thị trường cho hàng hóa của Việt Nam nếu như thuế được xóa bỏ trở về 0%, ít nhất là tại một số thị trường, trong đó có thị trường rất lớn là Hoa Kỳ. Đây sẽ là cú hích rất lớn cho xuất khẩu của Việt Nam trên một số thị trường và một số mặt hàng sẽ được hưởng lợi từ cú hích này. Nếu hiệp định này thành công, chúng ta sẽ có cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất của khu vực và quốc tế. Quá trình này được tham gia vào TPP cũng sẽ tạo thuận lợi cho việc tái cơ cấu nền kinh tế với mô hình tăng trưởng.

Quy mô của TPP được cho là sẽ tạo những lợi ích to lớn cho nền kinh tế Việt Nam khi mang đến những cam kết về các lĩnh vực quan trọng như dịch vụ (ngân hàng, tài chính, pháp lý và môi giới); đầu tư; viễn thông và thương mại điện tử; quyền sở hữu trí tuệ; hàng rào kỹ thuật trong thương mại.

Với Việt Nam, tham gia TPP còn ý nghĩa hơn về triển vọng kinh doanh của các ngành và nền kinh tế, trước hết bởi lý do Hoa Kỳ là đối tác thương mại đặc biệt lớn của Việt Nam, trong khi chưa có một cơ chế song phương hay đa phương nào khác tạo điều kiện phát triển thị trường cho nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu của Việt Nam. TPP có thể giúp Việt Nam bật lên nhờ tranh thủ cả thuận lợi và thách thức của nó. Chẳng hạn, tồn tại được ở thị trường Mỹ tức là khả năng cạnh tranh của Việt Nam đã khá hơn rất nhiều. Đồng thời, nếu các DN khai thác được dịch vụ về đầu tư đến từ Mỹ sẽ rất có lợi vì ta tiếp cận được công nghệ tốt hơn, học được quản lý tốt hơn, giá trị sản phẩm cao hơn so với tiếp nhận công nghệ từ một số nước khác.

Hơn nữa, theo các chuyên gia, khác với đàm phán WTO, Việt Nam phải chấp nhận những quy định sẵn có, nhưng tham gia đàm phán TPP có nghĩa là Việt Nam sẽ tham gia việc định hình khuôn khổ của TPP.

Thách thức không nhỏ

Song song với các cơ hội là những thách thức mà DN Việt Nam sẽ phải đối mặt. Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó giám đốc Trung tâm WTO, Phó trưởng Ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho hay, vấn đề tận dụng thuế quan TPP hiện nay đang là thách thức lớn của Việt Nam, bởi hầu hết ngành sản xuất công nghiệp trong nước đang phụ thuộc quá nhiều vào nguyên vật liệu đầu vào của Trung Quốc. Vì thế, nếu Việt Nam không chủ động và thay đổi cơ cấu về nguyên liệu thì sẽ không tận dụng được các cơ hội giảm thuế.

Cũng theo bà Trang, do chúng ta chưa sử dụng được các hàng rào kỹ thuật để bảo vệ hàng hóa trong nước trong điều kiện mở cửa thị trường, trong khi các nước khi mở cửa thị trường đồng nghĩa họ đã có đầy đủ các hàng rào bảo vệ cho hàng hóa nước mình. Chính vì thế, trước khi tham gia vào TPP, DN cần nghiên cứu thêm về quy tắc xuất xứ, mức thuế quan cho vùng mình.

Theo ông Adam Sitkoff, Giám đốc điều hành Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam: “Khi các DN nhà nước của Việt Nam phải cạnh tranh bình đẳng với các DN tư nhân, đây có thể là thách thức, do cách thức mà hệ thống kinh tế được thiết lập ở Việt Nam. Các điều khoản được đặt ra cho họ là tạo ra nhiều việc làm cho người dân và duy trì việc làm cho người dân. Có một số người sẽ bị thay thế, một số người kinh doanh không thành công do họ không có sức cạnh tranh cần thiết. Thương mại có mặt tốt và xấu xét về hình thức kinh doanh bạn tham gia. Mỗi khi Việt Nam tiến lên trong quá trình hội nhập, sẽ có kẻ thắng, người thua và tôi nghĩ rằng TPP cũng như vậy. Các quốc gia không thể chỉ quan tâm đến một nhóm nhỏ người không làm tốt như họ mong muốn. Họ cần nhìn vào bức tranh tổng thể và nhận định rằng, là một xã hội, một nền kinh tế, một quốc gia, chúng ta sẽ trở nên tốt hơn khi làm việc này, xấu đi khi làm việc kia, và đó là tùy thuộc quyết định của bộ máy lãnh đạo. Hiện tại chưa thể thống kê cụ thể tham gia TPP được gì? mất gì? Tất nhiên cái gì cũng phải trả học phí. Dẫu biết rằng có lợi, nhưng vấn đề quan trọng là “sức chịu đựng” của nền kinh tế. Mở cửa toàn diện thị trường dịch vụ, hàng hóa, đầu tư... thì có thể khai thác và hấp thụ được đến đâu? Vì vậy, lộ trình cần phải được tính toán kỹ và lên kế hoạch cụ thể về thời gian, bởi TPP không có quy chế đặc biệt dành cho các nước phát triển và đang phát triển”.

Trước mắt, tham gia TPP thì Việt Nam sẽ phải cải cách Luật Lao động để phù hợp các tiêu chuẩn của các nước thành viên.

Hầu như các nước TPP chưa công nhận Việt Nam là một nền kinh tế thị trường, bởi vậy, TPP sẽ không giúp loại bỏ hay hạn chế các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp mà Mỹ đang áp dụng. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam vẫn là một nền kinh tế chuyển đổi, trình độ phát triển thấp, khoảng cách giữa đòi hỏi của hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương và năng lực thực tế của Việt Nam là không nhỏ. Vì vậy, Việt Nam cần nỗ lực hoàn thiện thể chế kinh tế, khuôn khổ pháp lý, chế tài thực thi để có thể đáp ứng những cam kết trong hiệp định.

Tuyết Hoa