THCL Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ KH&ĐT) cho biết, số DN hoàn tất thủ tục giải thể những tháng đầu năm 2016 tăng cao. Trong đó, lĩnh vực tài chính - ngân hàng, bảo hiểm và y tế có số DN giải thể, phá sản tăng mạnh nhất.

Điều không bình thường

Trong quý I/2016, cả nước có hơn 23.700 DN đăng ký thành lập mới với tổng vốn đăng ký là 186.000 tỷ đồng, tăng 24,8% về số lượng và tăng 67,2% về vốn đăng ký so cùng kỳ năm trước.

Số vốn đăng ký bình quân đạt 7,8 tỷ đồng, tăng 34,5%. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế chững lại cùng những tác động tiêu cực của tình hình kinh tế thế giới khiến các DN ngày càng gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh.

Cụ thể, trong quý, có 2.919 DN hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động sản xuất, kinh doanh, tăng 13,8% so cùng kỳ; có tới 20.044 DN gặp khó khăn buộc phải tạm ngừng hoạt động, tăng 23,9%. Trong đó, hơn 8.000 DN đăng ký tạm ngừng hoạt động có thời hạn và hơn 12.000 DN ngừng hoạt động chờ đóng mã số DN hoặc không đăng ký.

Những ngành, lĩnh vực có số DN giải thể tăng, như: Y tế và hoạt động trợ giúp xã hội, 16 DN, tăng 300%; tài chính - ngân hàng và bảo hiểm, 23 DN, tăng 91,7%; nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, 111 DN, tăng 88,1%...

Ông Hồ Sỹ Hùng, Cục trưởng Cục Quản lý đăng ký Kinh doanh nhận định, có nhiều nguyên nhân khiến DN đóng cửa: Kinh tế thế giới suy giảm, trong khi kinh tế Việt Nam phụ thuộc nhiều vào XK nên DN gặp khó khăn; sự yếu kém trong năng lực nội tại của DN Việt, nhất là các DNNVV...

Nhiều chuyên gia cho rằng, các DN hoạt động trên 3 năm có số lượng giải thể nhiều hơn so với DN mới thành lập bởi nhiều DN nhỏ thường dùng chiêu giải thể sau 3 năm hoạt động để tránh thuế, rồi sau đó lại thành lập một DN tương tự để hoạt động (hiện số DN nhỏ và siêu nhỏ sống nhờ lách thuế kiểu này không hề ít).

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), giai đoạn 2000 – 2007, tỷ lệ DN tạm ngừng hoạt động so với số mới thành lập chỉ chiếm khoảng 15 - 20%. Tuy nhiên, trong mấy năm qua, tỷ lệ này tương đối cao, đặc biệt quý I/2016, số DN ngừng hoạt động dưới mọi hình thức so với số DN thành lập mới là con số cực kỳ cao. Nếu so sánh giữa 2 chỉ số DN ngừng hoạt động và DN thành lập mới tương đương nhau có thể thấy, số lượng DN gần như không tăng.

“Tại sao số lượng DN giải thể, ngừng hoạt động nhiều đến thế? Tôi thấy con số này không bình thường. Nếu cứ an ủi nhau là bình thường thì đó là cách nói không có trách nhiệm. Phải nghĩ đó là sự bất thường khi so sánh giữa Việt Nam trước đây và các nước xung quanh; cần có cái nhìn sâu hơn vào những ngành và từng địa phương cụ thể”, TS. Cung nói.

TS. Cung chỉ rõ, rõ ràng, chi phí của các DN đang phải tăng lên (trong đó có thuế), kéo theo lợi nhuận giảm xuống đến mức thua lỗ khiến DN phải ngừng hoạt động.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan dẫn số liệu của WB “DN Việt cứ làm ra một đồng lợi nhuận thì mất 0,72 đồng (thậm chí 1,02 đồng để “bôi trơn”)” và kết luận: “Như vậy, DN làm sao mà lớn được”?

Chi phí đang “bao vây” DN

Phân tích sâu hơn về vấn đề chi phí của DN, TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng, nhiều chi phí đang “bao vây” DN khi chỉ thấy tăng và tăng. Ngoài ra, việc ngân sách thất thu và chênh lệch bội chi đã khiến các khoản thu tăng lên theo kiểu “tận thu” – buộc các DN phải tăng thêm nhiều chi phí – một hiện tượng bất thường và rất đáng lo ngại.

“Có những khoản trước đây người ta cho rằng không phải thu, nhưng bây giờ thu; có những khoản trước đây là chi phí hợp lý, hợp lệ nhưng giờ bảo không và phải thay đổi. Có những khoản đang cần thu sẽ thu ngay và được coi là khoản nộp tạm để sau khấu trừ… Những điều này đang làm cản trở sự tiến bộ của Luật DN, Luật Đầu tư cũng như Nghị quyết 19 của Chính phủ”, TS. Cung chỉ rõ.

Mặc dù những năm gần đây, bất ổn kinh tế đã dần được khắc phục, nhưng sức khỏe cũng như năng lực tài chính của DN tư nhân vẫn đang bị xói mòn rất lớn. Đáng lẽ, thời kỳ này phải “nuôi dưỡng”, nâng đỡ và tạo ra một tinh thần khởi sự, khởi nghiệp kinh doanh để có khả năng tận dụng được các cơ hội của hội nhập thì chính các DN lại không nhìn thấy những động lực như vậy.

TS. nhấn mạnh: Luật DN và Luật Đầu tư đối với DN chính là bước tạo đà cho cải cách điều kiện kinh doanh. Luật tạo ra một bước tiến là tập hợp công bố được 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, nhưng thực ra đây vẫn là con số quá lớn và quá nhiều trong một nền kinh tế bình thường. Điều này đang hạn chế tính sáng tạo, tính đa dạng hóa sản phẩm và đa dạng hóa việc cung cấp sản phẩm tốt hơn.

Hoan Nguyễn