Xếp hạng các cơ sở giáo dục đại học là cần thiết nhằm công khai, minh bạch chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học của các trường. Tuy nhiên, tiêu chí xếp hạng đang là điều đáng bàn bởi chưa phù hợp thực tiễn.

Mơ hồ về khái niệm & tiêu chí

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa công bố Dự thảo Nghị định về phân tầng và xếp hạng cở sở giáo dục đại học (ĐH) để lấy ý kiến góp ý rộng rãi trong xã hội. Theo đó, các cơ sở giáo dục ĐH sẽ được phân tầng ( sắp xếp theo nhóm) và xếp hạng ( sắp xếp theo thứ tự cao, thấp) về chất lượng bằng cách tính điểm do một tổ chức được Bộ GD&ĐT ủy nhiệm thực hiện.

Theo dự thảo Nghị định, các trường ĐH được xếp thành năm hạng khác nhau. Thứ hạng trường được tính theo phần trăm số các trường trong từng tầng và được chia theo nhóm từ cao xuống thấp. Cụ thể, hạng một là nhóm 10% các cơ sở đào tạo có kết quả xếp hạng cao nhất; hạng hai là nhóm 20% các cơ sở đào tạo có kết quả xếp hạng sau hạng một; hạng ba là nhóm 40% các cơ sở đào tạo có kết quả xếp hạng sau hạng hai; hạng bốn là nhóm 20% các cơ sở đào tạo có kết quả xếp hạng sau hạng ba; hạng năm là nhóm 10% các cơ sở đào tạo có kết quả xếp hạng thấp nhất. Ngoài ra, Dự thảo Nghị định cũng phân tầng các trường ĐH theo ba định hướng nghiên cứu, ứng dụng và thực hành.

Khi góp ý về Dự thảo này, TS Lê Viết Khuyến, Trưởng Ban hỗ trợ chất lượng giáo dục ĐH, Nguyên phó Vụ trưởng Giáo dục ĐH (Bộ GD&ĐT) cho rằng:” Khái niệm phân tầng, phân loại hay xếp hạng trong Dự thảo vẫn còn đang lẫn lộn, chưa rành mạch dẫn đến việc Dự thảo này sẽ khó thực hiện”. “ Tôi nghĩ rằng, theo cách đề cập trong Dự thảo thì không gọi là phân tầng mà phân loại thì mới nói đến trường loại này, trường loại khác. Còn phân tầng là có ngôi thứ cao – thấp”, TS Khuyến băn khoăn.

Còn theo PGS Trần Xuân Nhĩ, phó Chủ tịch Hội khuyến học Việt Nam thì cách xếp hạng ĐH theo phần trăm là cách làm ngược! Bởi lẽ, làm sao định ra được tỷ lệ phần trăm để xếp hạng các trường? Đáng lẽ từng hạng phải có những tiêu chí rất cụ thể, trường nào đạt được các tiêu chí nhóm một thì được xếp hạng một, trường đạt các tiêu chí nhóm hai thì hạng hai…

Nếu tất cả các cơ sở giáo dục phấn đấu đạt các tiêu chí ở nhóm một thì đáng khuyến khích, ngược lại, có thể tất cả các trường bị xếp hạng thấp nhất cũng đành phải chấp nhận. Cách phân hạng cũng nhằm mục đích giúp các trường phấn đấu lọt vào tóp hạng trên.

Cùng quan điểm, TS Lê Viết Khuyến nhận định, việc xếp hạng theo phân bố chuẩn phần trăm là tư duy máy móc. Cách làm đúng phải là trường được xếp hạng nào phải đạt đủ các tiêu chí ở hạng ấy. Tất nhiên, trước khi các trường được xếp hạng đều phải được kiểm định về chất lượng giáo dục.

Ai làm trọng tài?

Xếp hạng các trường là việc làm rất cần thiết nhưng cũng là vấn đề phức tạp và không giễ thực hiện. Bởi thế, nhiều chuyên gia giáo dục đề nghị Bộ GD&ĐT không nên hành chính hóa việc xếp hạng.

GS Lâm Quang Thiệp, nguyên Vụ trưởng Giáo dục ĐH cho rằng: “ Bộ chỉ nên đưa ra những tiêu chí cụ thể cho từng hạng và “ bật đèn xanh” cho phép một số cơ sở nào đó xếp hạng các trường. Khi ấy, Bộ làm công việc theo dõi, hướng dẫn cách làm. Việc xếp hạng nên làm theo xu hướng thế giới, là có các tạp chí hay trường ĐH đứng ra xếp hạng các trường theo số thứ tự từ trên xuống dưới”.

Ngoài ra, cũng có ý kiến đề nghị Bộ nên điều chỉnh lại một số tiêu chí đặt ra khi phân tầng, xếp hạng các trường. Bởi nhiều tiêu chí quá xa vời và khó thực hiện. Chẳng hạn, ở tiêu chí xếp hạng cơ sở giáo dục ĐH định hướng nghiên cứu quy định có ít nhất 40% tổng số giảng viên, nghiên cứu viên cơ hữu của trường có trình độ tiến sĩ; đào tạo và cấp bằng ít nhất 50 tiến sĩ/năm. “ Quy định 40% số giảng viên có trình độ tiến sĩ là quá cao, làm sao các trường đào tạo được 50 tiến sĩ mỗi nă, trong khi mỗi GS, PGS chỉ được phép hướng dẫn nghiên cứu cho hai người trong suốt quá trình từ khi bắt đầu đến khi gần hoàn thành? Bộ nên đặt ra các tiêu chí xếp hạng phù hợp với thế giới và thực tế điều kiện của Việt Nam để người ra phấn đấu”, PGS Trần Xuân Nhĩ bày tỏ.

Cũng có nhiều ý kiến cho rằng chất lượng ĐH ở Việt Nam kém và tồn tại những hạn chế, yếu kém, nguyên nhân là do phân tầng ĐH chưa rõ ràng. Về vấn đề này, Thứ trưởng GD&ĐT Bùi Văn Ga cho rằng: “ Do phân tầng các cơ sở giáo dục ĐH chưa rõ ràng nên các trường không xác định được mục tiêu đào tạo cụ thể. Điều đó dẫn đến việc đào tạo theo hướng ứng dụng lại thiếu kỹ năng thực hành. Hầu hết các trường thiết kế chương trình tỉ mỉ nhưng lại thiếu trang bị những kiến thức tổng quát mang tính quy luật tạo nền tảng phát triển tư duy sáng tạo của sinh viên”.

Chính vì thế, trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế, Việt Nam rất cần có đội ngũ nguồn nhân lực chất lượng cao, hội đủ các kiến thức, kỹ năng. Ngoài những tiêu chí về công tác nghiên cứu khoa học, công trình được ứng dụng đạt kết quả cao thì một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng đào tạo ở các trường ĐH là dựa trên yếu tố sinh viên tốt nghiệp tìm kiếm được việc làm và những công việc đúng ngành nghề được đào tạo. Ngoài ra, việc phân tầng, xếp hạng còn có sự đánh giá của đơn vị sử dụng lao động đối với những sinh viên tốt nghiệp các trường ĐH.

Hướng tới việc phân tầng, xếp hạng các trường ĐH một cách khách quan và công bằng, Thứ trưởng Bùi Văn Ga cho biết, Bộ GD&ĐT đã tính toán những điều kiện để thực hiện việc phân tầng, xếp hạng các trường ĐH. Theo Luật Giáo dục ĐH, việc phân tầng,  xếp hạng các cơ sở giáo dục ĐH sẽ do cơ quan chức năng của Nhà nước công nhận. Tuy nhiên, quá trình thực hiện sẽ do cơ quan, tổ chức độc lập tiến hành. Vì vậy, Bộ GD&ĐT sẽ đứng ra giao cho cơ quan, tổ chức có kinh nghiệm và uy tín trong xã hội đứng ra thực hiện phân tầng, xếp hạng các cơ sở giáo dục ĐH. Trên cơ sở kết quả của cơ quan, tổ chức độc lập đó, Bộ đệ trình lên cấp có thẩm quyền.

Theo Thời Nay