Theo đánh giá, thanh long nhiều năm qua là cây trồng chủ lực tại khu vực Bình Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng), với diện tích khoảng 26.126 ha, sản lượng hơn 577.000 tấn, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu cây ăn quả. Tuy nhiên, thời gian gần đây, hiệu quả kinh tế của cây thanh long có xu hướng giảm.
Nguyên nhân chủ yếu theo ông Nguyễn Đức Thiên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng cho biết: là do diện tích phát triển mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, dẫn đến tình trạng cung vượt cầu vào một số thời điểm, khiến giá cả biến động mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập người trồng. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ còn phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống; công tác bảo quản, chế biến sau thu hoạch còn hạn chế; việc áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn và truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ.
Ngoài ra, một bộ phận diện tích thanh long đã bộc lộ hiệu quả thấp do điều kiện đất đai không còn phù hợp, chi phí đầu tư tăng cao, sâu bệnh phát sinh nhiều, năng suất giảm trong khi giá bán thiếu ổn định.
Trước thực trạng trên, các đại biểu tại tọa đàm đã đề xuất nhiều hướng chuyển đổi cây trồng dựa trên điều kiện canh tác và nhu cầu thị trường. Một số loại cây được khuyến nghị gồm chanh leo, dứa, táo và ca cao, đi kèm với các giải pháp về chuyển giao kỹ thuật, ứng dụng công nghệ tưới và liên kết sản xuất – tiêu thụ.
Theo bà Đoàn Thị Kim Xuyến, Giám đốc Công ty TNHH Cacao Land, trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, việc tìm kiếm những cây trồng mới thay thế các diện tích kém hiệu quả là yêu cầu cấp thiết.
Đáng chú ý, cây ca cao được xem là một trong những lựa chọn tiềm năng. Theo đại diện doanh nghiệp, trong bối cảnh nông nghiệp hướng đến nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, ca cao là ngành hàng có giá trị cao, gắn với thị trường toàn cầu và tiêu chuẩn phát triển bền vững. 
Thời gian qua, doanh nghiệp đã triển khai hỗ trợ giống, chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến sau thu hoạch, đồng thời xây dựng mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Từ năm 2024, mô hình trồng ca cao thực nghiệm tại khu vực Lương Sơn bước đầu cho thấy khả năng thích nghi tốt, cây sinh trưởng ổn định và đã cho trái bói.
Trên cơ sở đó, mô hình “Trạm ca cao” được giới thiệu như một điểm trình diễn thực tế, phục vụ chuyển giao kỹ thuật, thu mua và sơ chế ban đầu, hướng tới nhân rộng vùng nguyên liệu tập trung.
Kết luận tọa đàm, ông Nguyễn Đức Thiên, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh nhấn mạnh: việc chuyển đổi diện tích thanh long kém hiệu quả là yêu cầu cấp thiết trước mắt, đồng thời là giải pháp lâu dài nhằm nâng cao giá trị sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường.
Để quá trình chuyển đổi đạt hiệu quả bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành, doanh nghiệp và người dân trong quy hoạch sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển thị trường tiêu thụ.
Hoàng Phương (t/h)
